16 Yüzyılda Ayntab Şehri — İbrahim Etem Çakır

1 Dünya Savaşı nın 1 Dünya Savaşı sonucunda dünyadaki dengeler değişti Bu yeni oluşumdan Osmanlı Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu da etkilendi Savaşın galibi İtilaf Devletleri gizli emellerini ortaya çıkararak gayr i meşru işgallerine başladılar İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu nun iç kesimlerinde yer alan bir buçuk kilometrelik meskûn alan üzerinde üzüm bağlarıyla zümrüt gibi sebze bahçeleri ortasında ve üç küçük tepe üzerinde kurulu olan Antep önce İngiltere nin İngilizler daha sonra Fransa nın Fransızlar işgali altında kaldı Başlangıçta işgalin geçici olduğunu düşünen Antepliler daha sonra işin vahametini fark ettiler Fransa nın Fransız işgaliyle birlikte yaşanan acı hadiseler sonucu Müslüman Müslüman toprağında heç gavur olur mu diyerek başlayan serzenişler kısa zamanda kapsamlı tepkilere dönüştü Fransızların Ermenilerle birlikte yaptıkları zulümler karşısında bireysel tepkiler organize tepkilere dönüşerek direniş başladı Fransızlara karşı asimetrik savaş icra edildi Kısıtlı imkanlarıyla güçlü bir orduya karşı mücadele veren milis kuvvetleri gerilla savaşının gereklerini yerine getirdiler Şehir dışındaki yardım konvoylarını hedef alınarak Antep teki Fransız garnizonu zor durumda bıraktılar Direnişçiler Antep Maraş yolunu kapatmaya muvaffak olsa da Antep Kilis Kilis Yolu nda Şahin Bey in olağanüstü gayretlerine karşın arzu edilen başarı kazanılamadı 1 Dünya savaşının galiplerinden Fransa küçük bir Anadolu şehrinin direnişi karşısında şaşkınlıkla kala kaldı Antep teki başarısızlıklarını telafi etmek gayesiyle her geçen gün şehre yeni takviye birlikler sevk etti Asimetrik mücadelede Fransa askeri taarruzlarla Antep i elde edemeyince farklı bir taktik benimsedi Böylece şehir dört bir taraftan kuşatıldı Fransızların kuşatmayı sürdürerek ve ağır çaplı obüslerle her gün beş yüzden fazla mermi atarak yaptıkları günlük tahribatına rağmen son fişek ve son nefesine kadar düşmanla çarpışmaya mukaddes Antepimize düşman sokmamağa azim ve yemin eyledik Büyük milletimizin bizi unutmayacağına eminiz diyen Antepliler küçük dağınık ve hafif silahlı bir direniş hareketiyle meskûn mahalde büyük konvansiyonel orduya nasıl karşı koyulacağını gösterdiler

I Dünya Savaşı nın XE I Dünya Savaşı sonucunda dünyadaki dengeler değişti Bu yeni oluşumdan Osmanlı XE Osmanlı İmparatorluğu XE Osmanlı İmparatorluğu da etkilendi Savaşın galibi İtilaf Devletleri gizli emellerini ortaya çıkararak gayr i meşru işgallerine başladılar İmparatorluğu XE Osmanlı İmparatorluğu nun iç kesimlerinde yer alan bir buçuk kilometrelik meskûn alan üzerinde üzüm bağlarıyla zümrüt gibi sebze bahçeleri ortasında ve üç küçük tepe üzerinde kurulu olan Antep önce İngiltere nin XE İngilizler daha sonra Fransa nın XE Fransızlar işgali altında kaldı Başlangıçta işgalin geçici olduğunu düşünen Antepliler daha sonra işin vahametini fark ettiler Fransa nın XE Fransız işgaliyle birlikte yaşanan acı hadiseler sonucu Müslüman XE Müslüman toprağında heç gâvur olur mu diyerek başlayan serzenişler kısa zamanda kapsamlı tepkilere dönüştü Fransızların Ermenilerle birlikte yaptıkları zulümler karşısında bireysel tepkiler organize tepkilere dönüşerek direniş başladı Fransızlara karşı asimetrik savaş icra edildi Kısıtlı imkânlarıyla güçlü bir orduya karşı mücadele veren milis kuvvetleri gerilla savaşının gereklerini yerine getirdiler Şehir dışındaki yardım konvoylarını hedef alınarak Antep teki Fransız garnizonu zor durumda bıraktılar Direnişçiler Antep Maraş yolunu kapatmaya muvaffak olsa da Antep Kilis XE Kilis Yolu nda Şahin Bey in olağanüstü gayretlerine karşın arzu edilen başarı kazanılamadı I Dünya savaşının galiplerinden Fransa küçük bir Anadolu şehrinin direnişi karşısında şaşkınlıkla kala kaldı Antep teki başarısızlıklarını telafi etmek gayesiyle her geçen gün şehre yeni takviye birlikler sevk etti Asimetrik mücadelede Fransa askerî taarruzlarla Antep i elde edemeyince farklı bir taktik benimsedi Böylece şehir dört bir taraftan kuşatıldı Fransızların kuşatmayı sürdürerek ve ağır çaplı obüslerle her gün beş yüzden fazla mermi atarak yaptıkları günlük tahribatına rağmen son fişek ve son nefesine kadar düşmanla çarpışmaya mukaddes Antepimize düşman sokmamağa azim ve yemin eyledik Büyük milletimizin bizi unutmayacağına eminiz diyen Antepliler küçük dağınık ve hafif silahlı bir direniş hareketiyle meskûn mahalde büyük konvansiyonel orduya nasıl karşı koyulacağını gösterdiler

1 Dünya Savaşı nın 1 Dünya Savaşı sonucunda dünyadaki dengeler değişti Bu yeni oluşumdan Osmanlı Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu da etkilendi Savaşın galibi İtilaf Devletleri gizli emellerini ortaya çıkararak gayr i meşru işgallerine başladılar İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu nun iç kesimlerinde yer alan bir buçuk kilometrelik meskûn alan üzerinde üzüm bağlarıyla zümrüt gibi sebze bahçeleri ortasında ve üç küçük tepe üzerinde kurulu olan Antep önce İngiltere nin İngilizler daha sonra Fransa nın Fransızlar işgali altında kaldı Başlangıçta işgalin geçici olduğunu düşünen Antepliler daha sonra işin vahametini fark ettiler Fransa nın Fransız işgaliyle birlikte yaşanan acı hadiseler sonucu Müslüman Müslüman toprağında heç gavur olur mu diyerek başlayan serzenişler kısa zamanda kapsamlı tepkilere dönüştü Fransızların Ermenilerle birlikte yaptıkları zulümler karşısında bireysel tepkiler organize tepkilere dönüşerek direniş başladı Fransızlara karşı asimetrik savaş icra edildi Kısıtlı imkanlarıyla güçlü bir orduya karşı mücadele veren milis kuvvetleri gerilla savaşının gereklerini yerine getirdiler Şehir dışındaki yardım konvoylarını hedef alınarak Antep teki Fransız garnizonu zor durumda bıraktılar Direnişçiler Antep Maraş yolunu kapatmaya muvaffak olsa da Antep Kilis Kilis Yolu nda Şahin Bey in olağanüstü gayretlerine karşın arzu edilen başarı kazanılamadı

Ayntâb günümüzde Gaziantep olarak adlandırılmaktadır Gaziantep Akdeniz Bölgesi ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi nin birleştiği noktada Suriye ye komşu bir sınır ilidir Ayntâb ve çevresi ilk çağlardan itibaren pek çok insan topluluğunun yerleşme sahası olmuştur Hz Ömer döneminde İslâm topraklarına katılmıştır Osmanlı Devleti topraklarına dâhil olmadan önce Abbasî Selçuklu Eyyubî Memlûk ve Dulkadir Beyliği hâkimiyetinde kalmış zaman zaman bu bölgede Doğu Roma ve Haçlılar hüküm sürmüştür Yavuz Sultan Selim döneminde 1516 yılında Osmanlı topraklarına katılmış 1531 yılında Zülkadriye beylerbeyliğinin Maraş kurulmasıyla buraya sancak statüsünde bağlanmış ve bu durum XVI yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde 2010 yılında doktora tezi olarak sunulan ve oldukça uzun bir sürecin sonucunda ortaya çıkan bu çalışmada Ayntâb şehrinin XVI yüzyıldaki idarî sosyo ekonomik yapısı nüfusu fizikî durumu ve Ayntâb da hukuk uygulamarı konuları ele alınmıştır Giriş kısmında Ayntâb adının anlamı Ayntâb ın coğrafî özellikleri XVI yüzyıl öncesi tarihi gelişimi ve kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir İncelemede temel kaynak olarak şer iyye sicilleri kullanılmıştır Buna ilave olarak tahrir ve mühimme defterleri vakıf kayıtlarındaki verilerden yararlanılmıştır