16 Yüzyılda Türk İzmir 1575 Tarihli İzmir Sığla Sancağı Tahrir Defteri — Dr Ayşe Değerli

İzmir in on yedinci yüzyıl başlarından itibaren bir liman kenti olarak neden hızlı bir büyüme sergilediği bugün hâlâ yeterince iyi izah edilemeyen tarihsel bir sorun olarak duruyor İzmir kısa sürede Akdeniz in önemli uluslararası liman kentlerinden biri haline gelmiştir Muhtelif araştırmacılar bu gelişimin temel nedenlerini coğrafi konumunun uygunluğu bereketli bir art tarımsal alana ve uygun bir limana sahip olması Ege adaları Manisa Halep Şam gibi yerlerden gelen yeni göçmenlerin İzmir de yerleşmesi kervan yolunun Halep ve Bursa yerine İzmir e kayması tarımdan ticarete yönelim Osmanlı idaresinin İzmir ve çevresi için uyguladığı ılımlı siyaset gayrimüslimlerin uluslararası ticaretteki aracı rolü ve İzmir in deprem yangın ve sel gibi doğal afetleri karşılama yeteneği olarak özetlerler Bu değişimi anlayabilmek için on altıncı yüzyıl İzmir ini bilmek gerekmektedir İzmir ve yakın çevresinin hem kent hem de kırsal tarihine ışık tutan 1575 tarihli III Murad devrine ait resmî bir Osmanlı elyazması Mehmet Akif Erdoğru ve Ayşe Değerli nin çabalarıyla ilk kez tam metin halinde yayımlanıyor Mufassal ı Sığla veya Sığala ismini taşıyan bu tahrir defteri İzmir ve çevresinin adeta kadastrosu niteliğindedir Bir nüshası Ankara da diğer bir nüshası da bozuk nüsha İstanbul da muhafaza edilen Sığla tahrir defterleri İzmir ve çevresinin on altıncı yüzyılda Müslümanlar tarafından yoğun olarak iskân edildiğinin resmî bir kanıtıdır Bu defter Rumeli ve Kafkas muhacirlerinin İzmir e yerleşmelerinden yıllar önce İzmir in nüfus yapısının ağırlıklı olarak Yörük Türkmenler ile az sayıda Ortodoks Rumlardan müteşekkil olduğunu gösteriyor Bu defterler on altıncı yüzyıl Osmanlı İzmir i üzerine çalışan yerli ve yabancı değerli tarihçiler tarafından bugüne kadar pek çok kez kullanılsa da şimdiye kadar tam metin olarak ve geniş bir değerlendirme ile yayımlanmamıştı İzmir in bir liman kenti olarak on yedinci yüzyılın başlarından itibaren canlanmasından önceki süreci yani Müslüman Türk İzmir i ve çevresinin altyapısını bu defterlerden tespit edebiliyoruz Bu bakımdan Türk İzmir başlığıyla yayımlanan bu eser İzmir ve havalisinin tarihini merak edenler için önemli bir başvuru kaynağı olacaktır