19 Yüzyılda Osmanlı Ekonomisi Üzerine Araştırmalar

yine de birçok tarihçinin Osmanlı İmparatorluğu nu incelmiş Batı standartlarına göre bayağı ve aykırı bulma eğilimi kuşkusuz Osmanlı uygarlığının ince ayrımları yanında bu uygarlıkla Avrupa nın geri kalan bölgeleri arasındaki ortak öğeleri karanlıkta bırakmıştır gerçeğe ulaşmayı hedef edinen tarih araştırmaları doğru suallerle işe başlamak zorundadır Osmanlı Devleti idarecileri XVII yüzyılda neden batıya yönelmediler ya da Osmanlı Devleti niçin kapitalist sisteme daha önceki bir dönemde entegre olmadı gibi bugünden geçmişi yargılayan mutlakçı sorularda ciddi bir yöntem problemi vardır ve bu tür suallerle başlayan tarih araştırmalarının tarihi olguyu anlamlı bir bütün içinde ortaya koyabilmeleri çok güçtür Doğru suallerle işe başlamak Bu kitap doğru suallerle 16 yüzyılda Osmanlı ekonomisinde Piyasa nın karşıtı Pazar ı incelemek ve ancak doğru suallerin bizi Osmanlı ya dair araştırmalar için özgün ve Osmanlı yı anlamaya mümkün kılacak bir metoda ulaştırabileceğini vurgulamak üzere ortaya çıkmıştır

Osmanlı İmparatorluğu için 19 yüzyıl modernleşme Batılılaşma yenilikler gibi kavramların ifade edildiği ve sıkça kullanıldığı bir dönem olmuştur Osmanlı Türk basını da bu dönem içinde doğmuş ve gelişmiştir Bu kitapta dönemin koşullarının ne olduğu ve nasıl geliştiği Osmanlı bürokrasisi temelinde modernleşme hareketleri üzerinden ortaya konmuştur Böylece basının doğuşundaki ve karakterini almasındaki etkenler okuyucu tarafından daha anlaşılır olabilecektir Osmanlı modernleşme hareketlerinin basın üzerindeki etkisi kadar basının da Osmanlı modernleşme hareketleri üzerinde etkisi olduğu açıktır Bu diyalektik süreç geniş bir perspektiften birçok tarafı kapsıyor olsa da içeriği bakımından bu çalışma esas olarak Batılılaşma yolunda atılan adımların sorumlusu olan merkeziyetçi Osmanlı bürokrasisi ile yine bürokrasiden çıkan Yeni Osmanlılar olarak addedilen ve bürokrasiyi ve dolayısıyla Batılılaşma adına aldıkları kararları basın yoluyla eleştiren muhalif aydın kesimi kapsamına almaktadır Çalışmanın amacı iki taraf arasındaki mücadelenin somut nedenleri ve sonuçlarının ötesinde diyalektik olarak aralarındaki mücadelenin bir kesitine ışık tutmaktır Çalışma hem 19 yüzyıl Osmanlı modernleşmesi hem de Osmanlı Türk basınının doğuşu ve gelişimiyle ilgili mevcut literatüre katkı sağlaması açısından önemlidir

1750 1800 yılları arasında İstanbul Gümrüğü nü konu edinen bu çalışma XVIII Yüzyılda Osmanlı Ekonomisi ve Maliyesi İstanbul Gümrük Teşkilâtı Gümrük Kayıtlarında İstanbul un Ticareti İstanbul Gümrüklerinin Hasılatları ile Gümrükte Yaşanan Problemler başlıklarını taşıyan beş bölüm üzerinden inşa edilmiştir Osmanlı arşiv kaynaklarına dayanarak incelenen İstanbul Gümrüğü iki temel nokta üzerinden anlatılmaya çalışılmıştır Bunlardan ilki devletin ekonomi ile ilişkisinin aracı ve kaynağı olarak gümrüğün malî diğeri ise Osmanlı başkentinde cereyan eden iç ve dış ticaretin kayıt altına alındığı kurum olarak gümrüğün ekonomik tarafını yansıtmaktadır Bu çalışmada İstanbul Gümrüğü öncelikle malî bir teşkilât olarak ele alınmış onun malî bünyesinin özellikleri açıklanmaya çalışılmış bu sayede gümrük malî değeri yönetimi işlevleri ve işleyişi bakımından incelenmiştir XVIII yüzyılda Osmanlı ekonomisinde iç ve dış ticaret yapılarının genel değerlendirmesinin yapıldığı çalışma İstanbul un şehir ve liman olarak öne çıkan karakterini belirlemeye imkân tanımaktadır Bu anlamda İstanbul Gümrüğü üzerinden gerek Osmanlı maliyesinde gerekse Osmanlı ekonomisi ve ticaretinde meydana gelen değişmeleri ve geliştirilen yaklaşımları değerlendirmek mümkün olacaktır

Elinizdeki kitap Osmanlı tasavvur dünyasına katkı sağlamış üç büyük isim olan Çivizâde Ebussu ûd ve Birgivî nin ortak tartışma alanlarından hareketle 16 yüzyıl Osmanlı düşüncesine dair bir kesit sunmaktadır Hususen 16 yüzyıl Osmanlı fıkıh ve tasavvuf düşüncesi üzerinden ilerleyen eser ilk bölümünde aklın teorik örgütlenmesi başlığıyla zihniyet kavramı üzerinde durmaktadır Dâru l hadîslerin aklî tasavvur imkânını nasıl etkilediği Kanunî devrinde açılan Süleymaniye Dâru l hadîsi etrafında tartışılmaktadır İkinci bölümü oluşturan ahlakın pratik yansıması tasavvuf başlığı altında üç âlimin ortak münakaşa konuları olan raks devran sema ve vahdet i vücud gibi konular yer alırken üçüncü bölümde ise her üç bilgine ait adaletin fıkhî biçimlenmesi olan fetvalara yer verilmiş ve adaleti inşa tarzları tahlil edilmeye çalışılmıştır

Kadim Sangarios Nehri nin günümüz Sakarya Nehri asırlarca ve sabırla aşındıra aşındıra oluşturduğu vadinin güneybatı yamaçlarında kurulu Söğüt te olağandışı bir gün yaşanmaktadır Miladi 1258 yılının kış mevsimi diye rivayet edilir Hanımı Halime Hatun doğum sancıları çekmekte çadırında deneyimli yaşlı kadınlar ile birlikte dünyaya merhaba diyecek bebeği beklemektedirler Nihayet zamanı gelir bebeğin ağlama sesleri duyulmaktadır Çadırdaki kadınlardan en yaşlısı temizlenmiş ve kundağa sarılı bebeği dışarıda bekleyen babasına Ertuğrul Gazi ye getirdi Gururla aldı oğlunu kucağına Hoş geldin Osman Kara Osman dedi ve elleriyle gökyüzüne doğru kaldırdı Ertuğrul Gazi nin Kara Osman ı 40 lı yaşlarında Osmanlı Beyliğini kurarken muazzam bir imparatorluğun temellerini atış olduğunun kim bilir acaba farkında mıydı Elinizdeki bu 3 ciltlik kitap 623 yıllık Osmanlı İmparatorluğu nun 1603 ile 1703 yılları arasında geçen bir asrını 17 Yüzyılını armağan ediyor Özellikle dönemin yerli yabancı vakanüvisleri gezginleri elçileri tarafından kaleme alınan belge kayıt ve eserlerinin başat olduğu birebir alıntılarla zenginleştirilmiş biraz eleştirel ama aslında sıra dışı bir ansiklopedi Kösem Sultan dan IV Murad a Deli İbrahim den Cinci Hoca ya Hatice Turan Sultan dan Avcı Mehmed e Edirne Şenliklerinden Büyük İstanbul Yangınına II Viyana Kuşatmasından Jan Sobieski ye Felaket Yıllarından Karlıofça ya kadar uzanan bu kahırlı yolculuk boyunca yaşanan saymakla bitiremeyeceğimiz yüzlerce olay kolay anlaşılır akıcı bir dille ve adeta bir roman tadında okurlarla buluşuyor Kısacası 5 yıllık bir çalışmanın ürünü olan bu eser belli ki Tarihi Sevdiren Hoca diye bilinen Ahmed Refik Altınay ın izinden yürüyenler için kaleme alınmış Yazar da aynı biçimde okuyanları tarihi hem öğrenmeye hem de sevmeye kışkırtıyor