19 YY den 20 YY ye Osmanlı Topraklarında Seyahat Göç ve Asayiş Belgeleri

1898 yılında Mustafa adlı bir adam Hicaz taraflarına gitmek amacıyla mürûr tezkeresi başvurusunda bulunmuştu Bir iç pasaport uygulaması olan mürûr tezkeresine ait nizâmnâme gereğince kendisi hakkında başvuru yapan herkes için olduğu gibi rutin tahkikat yapılmıştı Tahkikat sırasında adamın Erzurum lu olduğu ve aslında Kayserilioğlu Nişan Ohannes adında bir Ermeni olduğu ortaya çıkmıştı Yedi yıl önce 1891 yılında Batum a gitmiş orada iki buçuk yıl kadar kaldıktan sonra memleketi Erzurum a geri dönmüştü Kendi deyimiyle Ermeni işleri henüz son bulmadığından dolayı 15 gün kadar Saraç ustalarından Arif adlı bir adamın evinde saklanmak zorunda kalmıştı Daha sonra Sivas Kasabası na oradan da Yozgat ve Kayseri yoluyla Adana ya gitmişti Pamuk tarlalarında iki ay kadar çalıştıktan sonra İskenderun a oradan Magosa Kasabası na gitmiş ve bir buçuk yıl kadar Şamlı Ebu Reşid adlı birinin yanında yazmacılık yapmıştı Ardından diğer bir kasaba olan Lefkoşa ya varmıştı Uzun yıllar kalmış olduğu bu kasabada Nalband Hacı Ali adlı birinin nasihati üzerine Müslümanlığa geçmişti Daha sonra 9 ay kadar kalacağı Beyrut a geçmişti Burada Beyrut İskelesi nde kömürcülük yapmıştı Sulta Sultaniye Kasabası nda ise mutasarrıfın hizmetinde çalışmış ve sonrasında Kıbrıs ta Tuzla İskelesi nde tütün ameleliğine girişmişti İfadesine göre Lefkoşa Kasabası nda sanat ve rençperlikle uğraştıkları bilinen 100 hâne vardı ve Halep Vilayeti nden Lefkoşa ya firari giden bir Ermeni cemaati bulunuyordu Yapılan tahkikatta adamın durumunun karmaşık olduğu ve diğer Ermenilerle siyasi bir ilişki içerisinde olabileceği kanısına varılmış ve bunun neticesinde ilgililerden adamın hâl ve hareketlerine dikkat edilmesi istenmişti