Afgan Aydınlanmasının Mimarı Serdar Mahmud Tarzi Han ve Anıları — Süleyman Özmen

1839 da İngiliz ve Rus ordularının işgale giriştiği topraklarda yaşayan aşiretler işgalciler karşısında birleşir Afgan kimliğinin ortaya çıkışı ve merkezi yönetimin kuruluşu bu mücadele süreciyle birlikte yürür Serdar Mahmud Tarzi Han genç ülkesinin kadim kültür merkezi Gazne de doğar İngiliz kukla yönetiminin Tarzi 17 yaşındayken Hindistan a sürgün ettiği ailesi buradan Şam a geçince onun da hayatı değişir Mahmud Tarzi Şam da kuvvetli bir devlet geleneğiyle ve Jön Türklerin aydınlanmacı fikirleriyle tanışır Sürgünlüğü bitip ülkesine döndüğünde zengin fikir dünyasıyla hanedanın dikkatini çeker Projelerini hayata geçirmesiyse 1919 da Emanullah Han ın tahta çıkışıyla mümkün olur Genç Türkiye Cumhuriyeti nde yaşanan devrimler Afganistan da da Tarzi sayesinde hızla karşılık bulur eğitim devriminin ve parlamenter monarşinin mimarı olarak ülkesinin belleğinde yer eder 1929 da tutucu bir darbeyle yine sürgün edilir Afganistan da reformlardan geri adımlar atılırken Tarzi Türkiye ye yerleşir Bu çalışmanın eksenini oluşturan anılarını ölümünden önce İstanbul da kaleme alır Süleyman Özmen gazeteci yazar seyyah eğitimci devrimci ve başarılı bir diplomat olan Mahmud Tarzi nin yaşamını Afganistan tarihiyle birlikte ele alarak unutulmuş bir tarihe ışık tutuyor