Ali Şir Nevâyî
Ali Şir Nevâyî
Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü
Ali Şir Nevâyî
Ali Şir Nevayi hiç şüphesiz bütün kültür ve medeniyet tarihimizin çok seçkin kişilerindendir yazdığı eserlere sahip olduğu düşüncelere yaptığı işlere bakıldığında bu düşüncenin hiç de abartılı olmadığı görülür O pek çok eserinin başlangıç kısmında yani sebeb i telif bölümünde eserini yazma sebebini anlatırken Bu tür eserler Arap ta ve Fars ta çoktu bu dilleri bilmeyen Türkler de öğrensin diye Türkçe yazdım ifadesini kullanır Bu düşünce Ali Şir Nevayi yi yaşadığı çağ ve sonrasında bütün Türklerin hocası konumuna yüceltir Bu eser Klasik Türk Edebiyatı nın da temel kaynaklarından kabul edilen Fars tarihi ve mitolojisinin kısa bir özetidir Pişdadiler Keyaniler Eşkaniler ve Sasaniler olmak üzere dört tabakada anlatılan Fars tarihi daha eski kaynaklardan da yararlanılarak yazılmış ve bu kaynaklara sık sık atıflar yapılmıştır Eserde sık anılan konulardan biri İran Turan mücadelesidir bu durum tarihin bilinmeyen devirlerinden beri Türklerle İranlıların ilişki halinde olduğunun göstergesidir
Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü
Tarih i Enbiya ve Hükema Ali Şir Nevâyî nin tarih konusunda yazdığı iki eserden biridir diğer tarih eseri ise Tarih i Müluk ı Acem adını taşır Nevâyî aslında bu iki eseri tek eser olarak düşünmüş ve Tarih i Enbiya ve Hükema nın sonunu şu cümlelerle bağlamıştır Enbiya aleyhisselamın sözleri ile abidlerin ve bilgelerin tarihi bütünüyle zikrolundu şimdi Acem meliklerinin yazılmasına yönelelim Bu iki eserin birlikte düşünüldüğünün bir işareti de ikisinin birlikte Zübdetü t Tevarih olarak adlandırılmasıdır Nevâyî Türklerin atası olduğuna inanılan Yafes hakkında bilgi verirken bu konuda bir kitap yazacağını şu cümlelerle belirtir İnşallah bu tarih yazılacaktır ve aklımızda olan sultan ı sahip kıranın Hüseyin Baykara nın hayatı ve soyunun ortaya konulmasıdır O sonra gelmiştir ve Yafes tarihine aittir ancak ne yazık ki ne kayıtlarda ne de kaynaklarda böyle bir eserin varlığından söz edilmektedir Tarih i Enbiya ve Hükema Ayşe Deniz Abik in doktora tezinin bir bölümü olarak 1993 yılında işlenmişti ancak ne bu çalışma yayınlandı ne de ülkemizde bu eserle ilgili başka bir yayın yapıldı Türkiye de Nevâyî eserlerinin tamamının yayınlanması gerektiğine inanıldığı için bu eser de Paris BibliotekNational da bulunan külliyat nüshası Süleymaniye Kütüphanesi külliyat nüshası ve Taşkent yayını göz önüne alınarak yayına hazırlandı Çalışma metin aktarma dizin tıpkıbasım ve kaynakça bölümlerinden oluştu Metin oluşturulurken cümlelerin belirlenmesine gerek duyuldu ve yazım işareti olarak nokta seyrek olarak da virgül kullanıldı Türk tarih yazıcığı ve tarih yazıcılığı açısından önemli bir kaynak eser olan Târih i Enbiyâ ve Hükemâ aynı zamanda Alî Şîr Nevâyî nin tarih bilimiyle ilgili yönünü de gözler önüne sermektedir