ALTAY DESTANLARIı 1 — İbrahim DİLEK

img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img

Bu eserde yer alan masallarda Altay dağlarının geçit vermez vadilerinde coşkun akan nehirlerinin kıyısında yaşayıp karanlık ve sık ormanlarında avlanan Altaylıların uzun asırlar boyunca mitolojiden gerçeğe uzanan ve ikisi arasındaki çizgiyi zaman zaman ayırt edilemez hale getiren hayal dünyasını bulmak mümkündür Bu hayal dünyasında kimler ve neler yoktur ki zalim ve aptal yöneticiler bilge kadınlar ay ve güneş kadar ve güzel genç kızlar gökyüzü tanrılarını dize getiren güçlü ve yakışıklı delikanlılar mahkeme kurup adil yargı yapan hayvanlar yer altından çıkan ve kötülük saçan ruhlar sahiplerine sadık ve vefalı eşyalar ağaç kabuğundan yapılmış ayıllarda tasvir edilip anlatılmış yalnızca çocukları değil büyükleri de heyecanlandırarak yüreklerini ısıtıp bugüne kadar ulaşmıştır Onların birçoğunda bütün dünya masallarında olduğu gibi onlarca cilt esere sığacak bilgeliklerin bir kaç cümleyle anlatıldığı görülür Yeter ki okuyucu dinleyici bana masal anlatma geç bu masalları kabilinden sözlerin dışında başka bir gözle masallara bakabilsin

Türk Dünyası Destanlarının Tespiti Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi nin ilk yayını olan Altay Destanları I adlı çalışmada Altay Türklerinin önemli destancılarından N U Ulagaşev in anlattığı yedi destan serinin ikinci kitabı olan Altay Destanları II adlı çalışmada Güney Altay Türklerinden Telengitlere mensup Aleksey Grigoreviç Kalkin in anlattığı dokuz destan yer almaktaydı Dizinin bu üçüncü kitabında ise N P Çernoyev M Şalbaa N K Yalatov İ Ködüyevi T A Çaçiyakov ve N F Çoluhoyev den derlenen birer destan verilmektedir Çalışmanın girişinde destan anlatıcıları ve destanlar hakkında kısa bilgilerle eserde yer alan altı destanın özetleri verilmiştir Metin bölümünde ise okuyucuya karşılaştırmada kolaylık sağlamak amacıyla destanların çeviri yazılarıyla Türkiye Türkçesine aktarılmış biçimleri aynı sayfada verilmiştir

Eser Türk Dünyası Destanlarının Tespiti Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi Yayınları nın 1 kitabı olarak karşımıza çıkmaktadır Bu projeyle birlikte Türk dünyasının çok sayıda destanı Türkiye Türkçesine aktarılmakta ve günümüz okuyucusuyla buluşturulmaktadır Projenin bu kitabında Er Samr Ak Tayçı Kökin Erkey Altay Buuçay Malçı Mergen Kozın Erkeş ve Közüyke adlı destanlar yer almaktadır Kitabın II bölümünde Altay Destanlarının orijinal şekliyle Türkiye Türkçesine aktarılmış şekli aynı sayfada verilerek okuyucu için büyük bir kolaylık sağlanmıştır

Türk Dünyası Destanlarının Tespiti Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi nin ilk yayını olan Altay Destanları I adlı çalışmada Altay Türklerinin önemli destancılarından N U Ulagaşev in anlattığı yedi destan ve Altay destancılık geleneği ile Ulagaşev hakkında bilgiler yer almaktaydı Serinin ikinci kitabı olan bu çalışmada ise Güney Altay Türklerinden Telengitlere mensup Aleksey Grigoreviç Kalkin in anlattığı dokuz destan bulunmaktadır Eserin girişinde destan anlatıcısı A G Kalkin in hayatı ve repertuvarı üzerinde durularak konu hakkında geniş bir kaynakça verilmiştir Aynı bölümde eserdeki sekiz destanın özeti de yer almaktadır Metin bölümünde ise okuyucuya karşılaştırmada kolaylık sağlamak amacıyla destanların çeviri yazılarıyla Türkiye Türkçesine aktarılmış biçimleri aynı sayfada verilmiştir

Bu eserde yer alan masallarda Altay dağlarının geçit vermez vadilerinde coşkun akan nehirlerinin kıyısında yaşayıp karanlık ve sık ormanlarında avlanan Altaylıların uzun asırlar boyunca mitolojiden gerçeğe uzanan ve ikisi arasındaki çizgiyi zaman zaman ayırt edilemez hale getiren hayal dünyasını bulmak mümkündür Bu hayal dünyasında kimler ve neler yoktur ki zalim ve aptal yöneticiler bilge kadınlar ay ve güneş kadar ve güzel genç kızlar gökyüzü tanrılarını dize getiren güçlü ve yakışıklı delikanlılar mahkeme kurup adil yargı yapan hayvanlar yer altından çıkan ve kötülük saçan ruhlar sahiplerine sadık ve vefalı eşyalar ağaç kabuğundan yapılmış ayıllarda tasvir edilip anlatılmış yalnızca çocukları değil büyükleri de heyecanlandırarak yüreklerini ısıtıp bugüne kadar ulaşmıştır Onların birçoğunda bütün dünya masallarında olduğu gibi onlarca cilt esere sığacak bilgeliklerin bir kaç cümleyle anlatıldığı görülür Yeter ki okuyucu dinleyici bana masal anlatma geç bu masalları kabilinden sözlerin dışında başka bir gözle masallara bakabilsin