Anadolu da Türk Mührü

Batılıların ve Türk İslam sentezcilerinin öne sürdüğü gibi Türkler Anadolu ya ilk kez 1071 de gelmedi On iki bin yıla yakın bir süredir Anadolu da yaşıyorlardı 12 14 binyıl önce buzul çağı sona erdiğinde Türkler Orta Asya dan ilk kez avcı toplayıcı küçük kümeler olarak geldiler ve Anadolu nun çeşitli yerlerine dağıldılar Orta Asya da başlayan kuraklıktan sonra MÖ 7 binyıldaki kitlesel göçle büyük bir Türk kitlesi daha Anadolu ya yerleşti Anadolu daki ilk büyük Türk uygarlığı Orta Anadolu daki Katı Hatti uygarlığıydı Bugün Mitanni olarak adlandırılan Bıtan Hanlığı ile Urartu olarak adlandırılan Bayan İli Hanlığı nı kuranlar da Kas Türkleriydi Günümüzde Traklar olarak adlandırılan Türükler tüm Avrupa topraklarına yayılmış olan Türk boylarıdır Bunların bir kolu süreç içinde Batı ve Orta Anadolu ya da yerleşti Bu Türükler daha sonra günümüzde Frig olarak adlandırılan Birig Hanlığı ile Lidya olarak adlandırılan Bayın Hanlığı nı kurdular Bunların dışında Kapatuk Kılık İlik Bitin Bunat gibi küçük hanlıkları da kurdular Daha sonra Etrüsklerin ardılları olan Romalılar Anadolu yu ele geçirdi Selçuklular Anadolu ya son gelen Türklerdi 1064 yılında Anadolu ya girdiklerinde Doğu Anadolu da Eski Türkçe konuşan Hıristiyan bir toplumla karşılaştılar Bunlar Apostolik Kilisesi ne bağlı olan Ermen Doğu Anadolu Türkleriydi Orta ve Batı Anadolu da yaşayan Ortodoks Türklerin büyük bir kesimi de Eski Türkçe konuşuyordu Bunlar daha sonra Karamanlı olarak adlandırıldı Ayrı dinlerden olan bu iki Türk toplumu kısa bir süre içinde birbiriyle kaynaşarak Anadolu topraklarına Türkiye adını kazandırdı Avrupalılar henüz daha 12 yüzyılda Anadolu yu Türkiye olarak adlandırmaya başlamıştı

Tarih boyunca Anadolu pek çok halkın ve medeniyetin kesişim noktası olmuştur Bu zengin mozaikte önemli bir yer tutan Türk aşiretleri Ahmet Refik Altınay ın Anadolu da Türk Aşiretleri adlı eserinde derinlemesine bir incelemeye tabi tutuluyor Osmanlı İmparatorluğu nun Divan ı Hümayun defterlerinden elde edilen bilgilerle zenginleştirilen bu çalışma tarih öncesinden modern döneme kadar Anadolu daki Türk aşiretlerinin izini sürüyor Bu kitap Anadolu da yaşamış olan Türk aşiretlerinin sosyal yapıları yaşam tarzları göç yolları ve devletle olan ilişkilerini detaylı bir şekilde ortaya koyuyor Fatih Sultan Mehmet ten Kanuni Sultan Süleyman a uzanan dönemlerde yörüklerin ve diğer Türkmen cemaatlerinin yaşamış olduğu zorluklar çözüm arayışları ve yaşadıkları topraklarla kurdukları bağlar tarihi belgelere dayanarak aktarılıyor Anadolu nun göçebe ruhunu ve bu toprakların şekillendirdiği kültürleri anlamak isteyenler için bir başucu kitabı olan Anadolu da Türk Aşiretleri kayıp bir tarihin izlerini sürmekle kalmıyor aynı zamanda Anadolu nun kültürel çeşitliliğine ışık tutuyor Ahmet Refik Altınay ın titiz çalışması Anadolu topraklarında yaşamış Türk aşiretlerinin sosyal ekonomik ve kültürel yaşantılarını Osmanlı arşivlerinden çıkarılmış nadir belgelerle canlandırıyor Osmanlı nın büyük defterlerinde yer alan ancak çoğu zaman göz ardı edilen aşiretlerin hikâyeleri bu eserde hayat buluyor Anadolu nun dağlarından yaylalarına kışlaklarından çetin geçitlerine kadar uzanan bu epik hikâye Türk aşiretlerinin Anadolu toprakları üzerindeki derin izlerini ve tarihsel önemini gözler önüne seriyor

Anadolu da yaşayan Türk aşiretleri hakkında Divanı Hümayun mühimme defterlerinde mukayyet hükümleri havidir Bu hükümlerde bütün aşiretler hakkında malumat yoktur çünkü her hüküm ancak bu aşiretler herhangi bir vazifeye me mur oldukları veya aşiretler arasında yaylak ve kışlak yüzünden bir münazea vukua geldiği ve her hangi bir aşiret diğerinin tecavüzüne maruz kaldığı ve yahut iskân olunan aşiretler iskân mahallerinden kaçıp Anadolu nun ötesinde berisinde şekavetle meşgul oldukları zaman bu hallerin önünü almak için yazılmıştır Türk aşiretlerinin çoğu Anadolu da bir kısmı da Rumeli ndedir Has ziamet ve timarlarda yaşayan bütün reaya hakkında olduğu gibi bu aşiretleri de nizam ve inzibat altına almak imparatorluğun müdafaası için onların da kuvvet ve kudretlerinden istifade etmek için kanun ve nizamlar vaz edilmiştir Yörükler konar göçerlikten vaz geçerler ve davarlarını dağıdarak ziraat ve hirasetle meşgul olurlarsa artık yörüklükten çıkarlar raiyyet olurlardı Aşiretler uzun müddet konar göçer bir halde yaşadılar Hicri on birinci asırdan itibaren bunların iskânına başlandı İskân mahalli olmak üzere Raka havalisi münasip görüldü Fakat bunlar iskânı bir türlü kabul etmiyorlardı Ekserisi müsellah kuvvetlerle Raka ya sevk edilirler aradan bir müddet geçer geçmez tekrar kaçarlar Anadolu içlerinde başka cemaatlerin içlerine sığınırlardı İşte bu kitap Rumeli nde ve Anadolu da yaşayan Yürüklerle Türkmen cemaatleri hakkında Divanı Hümayun tarafından yazılan hükümleri cami dir

Modern dünyaya miras kalan pek çok icat keşif ve yeniliğin ilki Anadolu topraklarında kurulmuş irili ufaklı medeniyetlerde ortaya çıkmıştır Bu kitap Anadolu nun sırlarla dolu kadim tarihini keşfetme serüvenine çıkmak isteyenlerin bilgi karmaşasına boğulmadan doyurucu üstelik keyifli ve anlaşılabilir bilgiler edinmelerini sağlamak amacıyla yazılmıştır Okurken üzerinde yaşadığımız Anadolu topraklarının dünyanın en kadim ve en zengin yeri olduğunu görecek yüzlerce yeni bilgi edinirken bu topraklar hakkında ne kadar az şey bildiğinizi fark edeceksiniz

İnsanların sosyal ve psikolojik gereksinimlerinde fiziki ihtiyaçlarından sonra güvenlik ve düzen ihtiyaçları önemli bir yere sahiptir Bu nedenle geçmiş toplumların düzenini bozan unsurlar devletlerin bu konuda aldığı tedbirlerin incelenmesi günümüzün düzen ve güven sorunlarına yeni çözümler üretilmesine katkı sağlaması bakımından önem arz etmektedir Çalışmamız dönem olarak XVI yüzyılın ikinci yarısını mekân olarak da Osmanlı Anadolu sundan seçilen Bursa Trabzon Manisa ve Kayseri şehirlerini kapsamaktadır Aynı zamanda kamu düzeninin hukukî boyutu Osmanlı şehirlerinde işlenen ve kayıtlara yansıyan suçlar kamu düzeninin kolluk boyutu bağlamında subaşılık kurumu kamu düzeninin işleyişine etki eden unsurlar ve devletin aldığı tedbirler birinci elden kaynaklar ışığında incelenmiştir

Osmanlı iktisadi yapısı içerisinde konar göçer aşiretler yerleşik ahali ile bir bütünlük teşkil etmekte önemli bir boşluğu doldurmaktaydılar Merkezi hükümet 17 yüzyılın sonlarına kadar aşiretlerin iktisadi faaliyetlerini destekleyen bir politika izlemiştir 1691 den sonraki dönemde ise devletin içerisinde bulunduğu durumun da etkisi ile aşiretlerin yerleşik hayata geçirilmesi algısı yerleşmeye başlamıştır Ancak nüfus olarak önemli bir oranı teşkil eden göçer gruplarının yerleştirilmesi 19 yüzyıla gelindiğinde hâlâ tamamlanmış değildir 1839 da ilân edilen Tanzimat Fermanı ile yeni bir döneme giren Osmanlı İmparatorluğu nda askerî idarî ve mâlî pek çok değişim ve dönüşüm yaşanmıştır Bu noktada konar göçer aşiretler bir taraftan değişim içerisinde yer alıp dönüşürken diğer taraftan da yerleşik yaşama geçmeye devam etmişlerdir Elinizdeki eser Osmanlı Arşivi kaynaklarına dayanarak Tanzimat Fermanı nın konar göçer aşiretlere yansımasını ele almaktadır

Modern zamanlara kadar İslam toplumlarında yerleşik bir derviş imajı vardı Bu çalışma bir yandan bütün çeşitliliğine rağmen dervişlerin genel bir tipolojisini kurmaya çalışırken diğer yandan da onların bir parçası oldukları toplum tarafından nasıl algılandıklarını toplumla hangi düzlemlerde ilişki kurduklarını ortaya çıkarmaya çalışıyor Farklılaşan derviş tipleri alt kategoriler olarak değerlendiriliyor şehirli ilim ehli zahid gezgin aşık fakir meczup Türkmenler arasındaki toprağa bağlı dervişler babalar ve nihayet Türk fetihlerine eşlik eden kolonizatör ya da çok uygun bir tabirle gazi dervişler Hayata ve topluma mesafeli duran dervişler kendilerini adeta topluma adamışlardı Şüphesiz toplumla ilişkilerinde bu adanmışlığın belirleyici bir etkisi vardı En azından söz konusu ilişki bir çeşit karşılıklılık içeriyordu Toplumun artı ürünüyle beslenen ama bunun karşılığında görünür görünmez pek çok toplumsal işlev gören bir karşılıklılık Resul Ay Kırıkkale Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü nde öğretim üyesi Selçuklu ve Beylikler döneminde Anadolu da sosyal ve kültürel hayat konusunda çalışmalar yapıyor