Arap Baharı ve Suriye

İlk yıllarındaki iyimserliği koruyan bir adlandırma ile Arap Baharı Ortadoğu tarihinde kritik bir kavşak mahiyetindedir Zira bölgede uzun süre tehir edilmiş sosyolojik taleplerin 2011 yılından itibaren hızla açımlanması bölge açısından uzun erimli politik sonuçlar doğurdu Öyle ki Müslüman Kardeşler den Selefilere uzanan pek çok toplumsal hareket söz konusu süreç içerisinde hızla politik aktörlere evrildi Ayrıca pek çok kişi için Arap Baharı Ortadoğu siyasetinde sahip olunan yerleşik tecrübenin aksine yukarıdan aşağıya değil aşağıdan yukarıya siyaset imkânlarının sınandığı bir tarihsel kesit olarak okundu Bir bütün olarak değerlendirildiğinde uzun yıllar donuklukla itham edilen Arap ülkelerinde kitlesel mobilizasyonun hızla yoğunlaşması bölgeye yönelik akademik ilginin de giderek artmasına yol açtı

Arap Devrimi Arap Uyanışı ya da en yaygın kullanımıyla Arap Baharı olarak adlandırılan süreç her ne kadar başlangıcı seyri görünür ve görünmez nedenleri ya da spantane bir gelişme mi yoksa küresel bir kurgu mu olduğu üzerine çok farklı değerlendirmeler yapılagelse de esasen Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkelerinde yaşayan toplumların onlarca yıldır biriktirdiği ancak bir türlü eyleme dönüştüremediği demokrasi özgürlük ve insan haklarıyla ilgili taleplerinin sosyolojik ve siyasal düzlemde dışa vurumundan başka bir şey değildi Süreç en başında pek çok yönüyle Ortadoğu açısından tarihsel bir dönüm noktası olarak selamlansa da otoriter yönetimlerin ortadan kalkacağına ve toplumların kendi kaderlerine şekil vereceğine yönelik iyimserlik çok uzun sürmedi Arap Baharının toplumsal hareketlerden iç savaşlara evrildiği noktada ise bölgede yaşanan dönüşümün başarısı ve kalıcılığı hususunda soru işaretleri gündeme geldi

2011 de otoriter yönetimlere karşı bir özgürlük demokrasi ve haysiyet arayışı olarak başlayan Arap Baharı sadece uzun yıllardır müzmin sorunlarla boğuşan Orta Doğu da değil tüm dünyada heyecan yaratmıştır Ancak çok geçmeden bu gelişmeler bahardan çok kışı andıran bir siyasal ve toplumsal karmaşaya dönüşmüştür Hatta Suriye gibi örneklerde kanlı bir iç savaş ve büyük güçlerin Suriye topraklarında yürüttüğü vekâlet savaşlarına ve küresel bir mücadeleye dönüşmüştür Orta Doğu daki bu geniş çaplı ve derin sarsıntılar esnasında bilhassa ABD gittikçe etkisizleşmiş bu ise bölgede bir liderlik arayışını daha güçlü bir şekilde gündeme getirmiştir Bir kez daha derin bir karmaşa içindeki Orta Doğu da bir rol model ülke arayışında gözler öncelikle Türkiye ye çevrilmiştir Birçoklarınca otoriter yönetimlerden kurtulma mücadelesi veren Arap halklarına Türkiye nin siyasî iktisadî dönüşümü ve kurduğu model örnek olarak sunulmuştur Tabiî hem Orta Doğu da hem de Türkiye de her şey çok büyük bir hızla gelişmekte ve değişmektedir O kadar ki dünyanın sayılı Orta Doğu uzmanlarından olan Graham Fuller ın bu kitabı kaleme aldığı sırada yaşananlar ile Türkçe baskısının yayına hazırlandığı dönem arasındaki gelişmeler bile yeni bir kitap konusu olabilir Ancak tüm bu yerel ve bölgesel aşırı dinamizme rağmen Fuller ın ferasetli analiz ve öngörüleri Arap devrimlerini ve Türkiye nin bu kompozisyon içindeki konumunu net ve ufuk açıcı bir şekilde göz önüne sermektedir Görüşlerine katılsak da katılmasak da Fuller ın tespit tahlil ve önerileri üzerinde ciddiyetle durmayı hak etmekte Türkiye yi doğrudan ilgilendirmektedir Kitabın Türkçe baskısı için yazdığı önsözde de belirttiği gibi Fuller son birkaç yıldaki gelişmeleri Adalet ve Kalkınma Partisi nin iktidarının ilk yıllarında başardıklarıyla karşılaştırdığında bir nebze hayal kırıklığı içerisindedir Ancak bölgeyi ve ülkeyi çok yakından tanıyan bir isim olarak yine de Türkiye ye olan kuvvetli inancı kendisini iyimser kılmaktadır