Arap Edebiyatı Tarihi 4 — Kenan Demirayak

Arap Edebiyatı Tarihi 4 ABBASİ DÖNEMİ Açıklama Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslâm öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Câhiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muâviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi II Sadru l İslâm Dönemi ve Hz Muâviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbâsî yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi III Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbâsîler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslâm dünyasında edebî bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belâgatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevî Halifesi II Mervân ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbâsîlerin Ebu l Abbâs es Seffâh liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbâsîlerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihî siyasî sosyal dinî ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmî Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitâbet kitâbet makâme vasiyyetler ve tevkî ât gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dînî İlimler ve Lisânî İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır

Bizler Allah ın kurtuluşa eren taraftarları Allah rasulünün en yakın torunları tertemiz ailesinin fertleri Allah rasulünün geride bıraktığı iki esastan biriyiz Hz Hasan Eğer Mus ab öldürülmüşse bu bizim gördüğümüz ilk ölüm olmayıp O nun babası amcası ve kardeşi de öldürülmüştü ve hepside seçkin ve salih kimselerdi Allah a yemin olsun ki bizler yatağımızda ölmeyiz aksine mızraklarla savaşarak kılıçların gölgeleri altında can veririz Mervan oğullarının öldürdüğü gibi değil Abdullah b ez Zubeyr Ey insanlar Sizler boşa yaratılmadınız başıboşta bırakılmadınız Sizlerin aranızda Allah ın hüküm vereceği bir dönüş zamanınız vardır Allah ın herşeyi kuşatan rahmetinin dışında kalanlar hayal kırıklığına uğramışlar ve zarar etmişler eni gökler ve yer olan Cennetten mahrum kalmışşlardır Halife Ömer b Abdilaziz Doğmakta olan güneş gibi bembeyazdı teni güzelliğiyle bilinen görenleri hayran bırakan biriydi o Şair Ömer b Ebi Rebia Leyla nın Irak ta hasta olduğunu söylüyorlar keşke ben onu tedavi eden doktor olsaydım Leyla nın oğulları yaşlandılar kızının oğlu torunu da yaşlandı ne var ki Leyla nın gönlümdeki ateş ve arzusu aynı durmaktadır Şair Kays b el Mulevvah Eğer şarap bir gün Ahmed in dinine göre yasaklanmışsa sen de onu Meryem oğlu Mesih in dinine göre iç Halife Yezid b Muaviye Her zorba inatçıyı tehdit mi ediyorsun Ey Kuran İşte ben o zorba inatçıyım Haşir günü Rabbine kavuştuğunda Rabbim beni Velid parçaladıi de Halife el Velid b Yezid

Bizler Allah ın kurtuluşa eren taraftarları Allah rasulünün en yakın torunları tertemiz ailesinin fertleri Allah rasulünün geride bıraktığı iki esastan biriyiz Hz Hasan Eğer Mus ab öldürülmüşse bu bizim gördüğümüz ilk ölüm olmayıp O nun babası amcası ve kardeşi de öldürülmüştü ve hepside seçkin ve salih kimselerdi Allah a yemin olsun ki bizler yatağımızda ölmeyiz aksine mızraklarla savaşarak kılıçların gölgeleri altında can veririz Mervan oğullarının öldürdüğü gibi değil Abdullah b ez Zubeyr Ey insanlar Sizler boşa yaratılmadınız başıboşta bırakılmadınız Sizlerin aranızda Allah ın hüküm vereceği bir dönüş zamanınız vardır Allah ın herşeyi kuşatan rahmetinin dışında kalanlar hayal kırıklığına uğramışlar ve zarar etmişler eni gökler ve yer olan Cennetten mahrum kalmışşlardır Halife Ömer b Abdilaziz Doğmakta olan güneş gibi bembeyazdı teni güzelliğiyle bilinen görenleri hayran bırakan biriydi o Şair Ömer b Ebi Rebia Leyla nın Irak ta hasta olduğunu söylüyorlar keşke ben onu tedavi eden doktor olsaydım Leyla nın oğulları yaşlandılar kızının oğlu torunu da yaşlandı ne var ki Leyla nın gönlümdeki ateş ve arzusu aynı durmaktadır Şair Kays b el Mulevvah Eğer şarap bir gün Ahmed in dinine göre yasaklanmışsa sen de onu Meryem oğlu Mesih in dinine göre iç Halife Yezid b Muaviye Her zorba inatçıyı tehdit mi ediyorsun Ey Kuran İşte ben o zorba inatçıyım Haşir günü Rabbine kavuştuğunda Rabbim beni Velid parçaladıi de Halife el Velid b Yezid

Bizler Allah ın kurtuluşa eren taraftarları Allah rasulünün en yakın torunları tertemiz ailesinin fertleri Allah rasulünün geride bıraktığı iki esastan biriyiz Hz Hasan Eğer Mus ab öldürülmüşse bu bizim gördüğümüz ilk ölüm olmayıp O nun babası amcası ve kardeşi de öldürülmüştü ve hepside seçkin ve salih kimselerdi Allah a yemin olsun ki bizler yatağımızda ölmeyiz aksine mızraklarla savaşarak kılıçların gölgeleri altında can veririz Mervan oğullarının öldürdüğü gibi değil Abdullah b ez Zubeyr Ey insanlar Sizler boşa yaratılmadınız başıboşta bırakılmadınız Sizlerin aranızda Allah ın hüküm vereceği bir dönüş zamanınız vardır Allah ın herşeyi kuşatan rahmetinin dışında kalanlar hayal kırıklığına uğramışlar ve zarar etmişler eni gökler ve yer olan Cennetten mahrum kalmışşlardır Halife Ömer b Abdilaziz Doğmakta olan güneş gibi bembeyazdı teni güzelliğiyle bilinen görenleri hayran bırakan biriydi o Şair Ömer b Ebi Rebia Leyla nın Irak ta hasta olduğunu söylüyorlar keşke ben onu tedavi eden doktor olsaydım Leyla nın oğulları yaşlandılar kızının oğlu torunu da yaşlandı ne var ki Leyla nın gönlümdeki ateş ve arzusu aynı durmaktadır Şair Kays b el Mulevvah Eğer şarap bir gün Ahmed in dinine göre yasaklanmışsa sen de onu Meryem oğlu Mesih in dinine göre iç Halife Yezid b Muaviye Her zorba inatçıyı tehdit mi ediyorsun Ey Kuran İşte ben o zorba inatçıyım Haşir günü Rabbine kavuştuğunda Rabbim beni Velid parçaladıi de Halife el Velid b Yezid

Bizler Allah ın kurtuluşa eren taraftarları Allah rasulünün en yakın torunları tertemiz ailesinin fertleri Allah rasulünün geride bıraktığı iki esastan biriyiz Hz Hasan Eğer Mus ab öldürülmüşse bu bizim gördüğümüz ilk ölüm olmayıp O nun babası amcası ve kardeşi de öldürülmüştü ve hepside seçkin ve salih kimselerdi Allah a yemin olsun ki bizler yatağımızda ölmeyiz aksine mızraklarla savaşarak kılıçların gölgeleri altında can veririz Mervan oğullarının öldürdüğü gibi değil Abdullah b ez Zubeyr Ey insanlar Sizler boşa yaratılmadınız başıboşta bırakılmadınız Sizlerin aranızda Allah ın hüküm vereceği bir dönüş zamanınız vardır Allah ın herşeyi kuşatan rahmetinin dışında kalanlar hayal kırıklığına uğramışlar ve zarar etmişler eni gökler ve yer olan Cennetten mahrum kalmışşlardır Halife Ömer b Abdilaziz Doğmakta olan güneş gibi bembeyazdı teni güzelliğiyle bilinen görenleri hayran bırakan biriydi o Şair Ömer b Ebi Rebia Leyla nın Irak ta hasta olduğunu söylüyorlar keşke ben onu tedavi eden doktor olsaydım Leyla nın oğulları yaşlandılar kızının oğlu torunu da yaşlandı ne var ki Leyla nın gönlümdeki ateş ve arzusu aynı durmaktadır Şair Kays b el Mulevvah Eğer şarap bir gün Ahmed in dinine göre yasaklanmışsa sen de onu Meryem oğlu Mesih in dinine göre iç Halife Yezid b Muaviye Her zorba inatçıyı tehdit mi ediyorsun Ey Kuran İşte ben o zorba inatçıyım Haşir günü Rabbine kavuştuğunda Rabbim beni Velid parçaladıi de Halife el Velid b Yezid

Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslâm öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Câhiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muâviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi II Sadru l İslâm Dönemi ve Hz Muâviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbâsî yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi III Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbâsîler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslâm dünyasında edebî bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belâgatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevî Halifesi II Mervân ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbâsîlerin Ebu l Abbâs es Seffâh liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbâsîlerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihî siyasî sosyal dinî ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmî Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitâbet kitâbet makâme vasiyyetler ve tevkî ât gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dînî İlimler ve Lisânî İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır

Tu rkçe de Arap Dili ve Edebiyatının temel eserlerini bu tu n yönleriyle tanıtma amacıyla kaleme alınmış mu stakil bir kitaba rastlayamadık Biz de bu alanda böyle bir ihtiyacın giderilmesine katkıda bulunabileceğimizi du şu nerek Arap İslam Edebiyatı Literatu r Bilgisi adlı bu çalışmayı hazırladık Burada Arap Dili ve Edebiyatı mahsullerini önemli ve muteber örnekleri ve faydalanma usulleriyle birlikte tanıtmaya çalıştık Tanıtım esnasında eserlerin konularına göre gruplandırılması gruplandırılan eserlerin mu elliflerinin vefat yıllarına göre kronolojik olarak tertibi muhtevanın ve eserden yararlanma şeklinin tespiti eserin basım yer ve tarihi ile cilt sayısı ve varsa neşreden kişinin belirtilmesi çalışmamızın başlıca özelliği oldu Ayrıca her guruptaki eserlerin tanıtımına geçmeden önce bu guruptaki eserlerin konusu ve tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştık Bu şekliyle çalışmamızın Arap Dili ve Edebiyatı lisans öğrencilerinden başka özellikle Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagati ile Sosyal Bilimlerin konu ile ilgili alanlarında Yu ksek Lisans ve Doktora seviyesinde araştırma yapacak olanlara da yardımcı olacağına inanıyoruz Tanıtmaya çalıştığımız eserlerin hemen hemen tamamı tarafımızdan bizzat göru lu p incelenmiş göremediğimiz çok az sayıdaki eserin tanıtımında ise yazar adlarına göre tertip ettiğimiz bibliyografyamızda zikredilen kitaplardan ve TDV İslam Ansiklopedisinden istifade edilmiştir Çalışmamızın bu şekle getirilmesinde ulaşılmak istenen eserin bir tuşa dokunulmakla elde edilmesini sağlayan internet ortamının ve araştırmacılar için ilk biyografik ve bibliyografik bilgiyi sunarak herhangi bir araştırmanın ilk hareket noktası olmak gibi bir hizmeti sunan TDV İslam Ansiklopedisinin DİA bu yu k katkısı olmuştur Araştırma ve inceleme sonucu adlarını tespit ettiğimiz kaynak eserlerin PDF formatlı baskılarına internette hemen hemen her neşri dâhil olmak u zere ulaştığımız gibi bu eserler hakkındaki bilgiler tanzim edilirken de İslam Ansiklopedisinde çeşitli ilim adamlarınca telif edilmiş maddelerdeki biyografik ve bibliyografik bilgilerden yararlanılmıştır Bu nedenle eser hakkında daha fazla bilgi almak isteyen araştırmacının söz konusu ansiklopedideki mu ellif ya da eser tanıtımını konu alan maddeye bakması yararlı olacaktır İslam Ansiklopedisinde geçen söz konusu maddeleri ve yazarlarını çokluğu nedeniyle bibliyografyada anmak mu mku n olmadığından bu maddelerde emeği geçen bu tu n mu elliflere teşekku r borçlu olduğumu belirtmek isterim Burada Arap Edebiyatının mahsullerinin tamamının ele alınması elbette mu mku n değildir Arap Edebiyatında eser telifine daha h I yu zyılda başlandığı gu nu mu ze kadar geçen devre içerisinde binlerce eser kaleme alındığı ayrıca bu alandaki temel eserlerin bir kısmının du nyanın çeşitli ku tu phanelerinde halen yazma olarak bulunduğu bilinmektedir Çalışmamız eserlerin konularına göre bölu mlere ayrılmış her bölu mde ilgili alana ait eserler kitap isminden hareketle tanıtılmış ve tertip sırasında yazarların vefat yılları göz önu ne alınmıştır Okuyucunun istediği esere ulaşabilmesi için hem eser hem yazar isminden bir dizin çıkarılmış Divanlar başlığı altında zikredilen ve adları Şi ru Eş âru Dîvânu vb şekillerde başlayan şiir divanları sahiplerinin adlarına göre alfabetik olarak sıralanmış olup dizine dahil edilmemiştir

Tu rkçe de Arap Dili ve Edebiyatının temel eserlerini bu tu n yönleriyle tanıtma amacıyla kaleme alınmış mu stakil bir kitaba rastlayamadık Biz de bu alanda böyle bir ihtiyacın giderilmesine katkıda bulunabileceğimizi du şu nerek Arap İslam Edebiyatı Literatu r Bilgisi adlı bu çalışmayı hazırladık Burada Arap Dili ve Edebiyatı mahsullerini önemli ve muteber örnekleri ve faydalanma usulleriyle birlikte tanıtmaya çalıştık Tanıtım esnasında eserlerin konularına göre gruplandırılması gruplandırılan eserlerin mu elliflerinin vefat yıllarına göre kronolojik olarak tertibi muhtevanın ve eserden yararlanma şeklinin tespiti eserin basım yer ve tarihi ile cilt sayısı ve varsa neşreden kişinin belirtilmesi çalışmamızın başlıca özelliği oldu Ayrıca her guruptaki eserlerin tanıtımına geçmeden önce bu guruptaki eserlerin konusu ve tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştık Bu şekliyle çalışmamızın Arap Dili ve Edebiyatı lisans öğrencilerinden başka özellikle Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagati ile Sosyal Bilimlerin konu ile ilgili alanlarında Yu ksek Lisans ve Doktora seviyesinde araştırma yapacak olanlara da yardımcı olacağına inanıyoruz Tanıtmaya çalıştığımız eserlerin hemen hemen tamamı tarafımızdan bizzat göru lu p incelenmiş göremediğimiz çok az sayıdaki eserin tanıtımında ise yazar adlarına göre tertip ettiğimiz bibliyografyamızda zikredilen kitaplardan ve TDV İslam Ansiklopedisinden istifade edilmiştir Çalışmamızın bu şekle getirilmesinde ulaşılmak istenen eserin bir tuşa dokunulmakla elde edilmesini sağlayan internet ortamının ve araştırmacılar için ilk biyografik ve bibliyografik bilgiyi sunarak herhangi bir araştırmanın ilk hareket noktası olmak gibi bir hizmeti sunan TDV İslam Ansiklopedisinin DİA bu yu k katkısı olmuştur Araştırma ve inceleme sonucu adlarını tespit ettiğimiz kaynak eserlerin PDF formatlı baskılarına internette hemen hemen her neşri dâhil olmak u zere ulaştığımız gibi bu eserler hakkındaki bilgiler tanzim edilirken de İslam Ansiklopedisinde çeşitli ilim adamlarınca telif edilmiş maddelerdeki biyografik ve bibliyografik bilgilerden yararlanılmıştır Bu nedenle eser hakkında daha fazla bilgi almak isteyen araştırmacının söz konusu ansiklopedideki mu ellif ya da eser tanıtımını konu alan maddeye bakması yararlı olacaktır İslam Ansiklopedisinde geçen söz konusu maddeleri ve yazarlarını çokluğu nedeniyle bibliyografyada anmak mu mku n olmadığından bu maddelerde emeği geçen bu tu n mu elliflere teşekku r borçlu olduğumu belirtmek isterim Burada Arap Edebiyatının mahsullerinin tamamının ele alınması elbette mu mku n değildir Arap Edebiyatında eser telifine daha h I yu zyılda başlandığı gu nu mu ze kadar geçen devre içerisinde binlerce eser kaleme alındığı ayrıca bu alandaki temel eserlerin bir kısmının du nyanın çeşitli ku tu phanelerinde halen yazma olarak bulunduğu bilinmektedir Çalışmamız eserlerin konularına göre bölu mlere ayrılmış her bölu mde ilgili alana ait eserler kitap isminden hareketle tanıtılmış ve tertip sırasında yazarların vefat yılları göz önu ne alınmıştır Okuyucunun istediği esere ulaşabilmesi için hem eser hem yazar isminden bir dizin çıkarılmış Divanlar başlığı altında zikredilen ve adları Şi ru Eş âru Dîvânu vb şekillerde başlayan şiir divanları sahiplerinin adlarına göre alfabetik olarak sıralanmış olup dizine dahil edilmemiştir

Tu rkçe de Arap Dili ve Edebiyatının temel eserlerini bu tu n yönleriyle tanıtma amacıyla kaleme alınmış mu stakil bir kitaba rastlayamadık Biz de bu alanda böyle bir ihtiyacın giderilmesine katkıda bulunabileceğimizi du şu nerek Arap İslam Edebiyatı Literatu r Bilgisi adlı bu çalışmayı hazırladık Burada Arap Dili ve Edebiyatı mahsullerini önemli ve muteber örnekleri ve faydalanma usulleriyle birlikte tanıtmaya çalıştık Tanıtım esnasında eserlerin konularına göre gruplandırılması gruplandırılan eserlerin mu elliflerinin vefat yıllarına göre kronolojik olarak tertibi muhtevanın ve eserden yararlanma şeklinin tespiti eserin basım yer ve tarihi ile cilt sayısı ve varsa neşreden kişinin belirtilmesi çalışmamızın başlıca özelliği oldu Ayrıca her guruptaki eserlerin tanıtımına geçmeden önce bu guruptaki eserlerin konusu ve tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştık Bu şekliyle çalışmamızın Arap Dili ve Edebiyatı lisans öğrencilerinden başka özellikle Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagati ile Sosyal Bilimlerin konu ile ilgili alanlarında Yu ksek Lisans ve Doktora seviyesinde araştırma yapacak olanlara da yardımcı olacağına inanıyoruz Tanıtmaya çalıştığımız eserlerin hemen hemen tamamı tarafımızdan bizzat göru lu p incelenmiş göremediğimiz çok az sayıdaki eserin tanıtımında ise yazar adlarına göre tertip ettiğimiz bibliyografyamızda zikredilen kitaplardan ve TDV İslam Ansiklopedisinden istifade edilmiştir Çalışmamızın bu şekle getirilmesinde ulaşılmak istenen eserin bir tuşa dokunulmakla elde edilmesini sağlayan internet ortamının ve araştırmacılar için ilk biyografik ve bibliyografik bilgiyi sunarak herhangi bir araştırmanın ilk hareket noktası olmak gibi bir hizmeti sunan TDV İslam Ansiklopedisinin DİA bu yu k katkısı olmuştur Araştırma ve inceleme sonucu adlarını tespit ettiğimiz kaynak eserlerin PDF formatlı baskılarına internette hemen hemen her neşri dâhil olmak u zere ulaştığımız gibi bu eserler hakkındaki bilgiler tanzim edilirken de İslam Ansiklopedisinde çeşitli ilim adamlarınca telif edilmiş maddelerdeki biyografik ve bibliyografik bilgilerden yararlanılmıştır Bu nedenle eser hakkında daha fazla bilgi almak isteyen araştırmacının söz konusu ansiklopedideki mu ellif ya da eser tanıtımını konu alan maddeye bakması yararlı olacaktır İslam Ansiklopedisinde geçen söz konusu maddeleri ve yazarlarını çokluğu nedeniyle bibliyografyada anmak mu mku n olmadığından bu maddelerde emeği geçen bu tu n mu elliflere teşekku r borçlu olduğumu belirtmek isterim Burada Arap Edebiyatının mahsullerinin tamamının ele alınması elbette mu mku n değildir Arap Edebiyatında eser telifine daha h I yu zyılda başlandığı gu nu mu ze kadar geçen devre içerisinde binlerce eser kaleme alındığı ayrıca bu alandaki temel eserlerin bir kısmının du nyanın çeşitli ku tu phanelerinde halen yazma olarak bulunduğu bilinmektedir Çalışmamız eserlerin konularına göre bölu mlere ayrılmış her bölu mde ilgili alana ait eserler kitap isminden hareketle tanıtılmış ve tertip sırasında yazarların vefat yılları göz önu ne alınmıştır Okuyucunun istediği esere ulaşabilmesi için hem eser hem yazar isminden bir dizin çıkarılmış Divanlar başlığı altında zikredilen ve adları Şi ru Eş âru Dîvânu vb şekillerde başlayan şiir divanları sahiplerinin adlarına göre alfabetik olarak sıralanmış olup dizine dahil edilmemiştir

Tu rkçe de Arap Dili ve Edebiyatının temel eserlerini bu tu n yönleriyle tanıtma amacıyla kaleme alınmış mu stakil bir kitaba rastlayamadık Biz de bu alanda böyle bir ihtiyacın giderilmesine katkıda bulunabileceğimizi du şu nerek Arap İslam Edebiyatı Literatu r Bilgisi adlı bu çalışmayı hazırladık Burada Arap Dili ve Edebiyatı mahsullerini önemli ve muteber örnekleri ve faydalanma usulleriyle birlikte tanıtmaya çalıştık Tanıtım esnasında eserlerin konularına göre gruplandırılması gruplandırılan eserlerin mu elliflerinin vefat yıllarına göre kronolojik olarak tertibi muhtevanın ve eserden yararlanma şeklinin tespiti eserin basım yer ve tarihi ile cilt sayısı ve varsa neşreden kişinin belirtilmesi çalışmamızın başlıca özelliği oldu Ayrıca her guruptaki eserlerin tanıtımına geçmeden önce bu guruptaki eserlerin konusu ve tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştık Bu şekliyle çalışmamızın Arap Dili ve Edebiyatı lisans öğrencilerinden başka özellikle Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagati ile Sosyal Bilimlerin konu ile ilgili alanlarında Yu ksek Lisans ve Doktora seviyesinde araştırma yapacak olanlara da yardımcı olacağına inanıyoruz Tanıtmaya çalıştığımız eserlerin hemen hemen tamamı tarafımızdan bizzat göru lu p incelenmiş göremediğimiz çok az sayıdaki eserin tanıtımında ise yazar adlarına göre tertip ettiğimiz bibliyografyamızda zikredilen kitaplardan ve TDV İslam Ansiklopedisinden istifade edilmiştir Çalışmamızın bu şekle getirilmesinde ulaşılmak istenen eserin bir tuşa dokunulmakla elde edilmesini sağlayan internet ortamının ve araştırmacılar için ilk biyografik ve bibliyografik bilgiyi sunarak herhangi bir araştırmanın ilk hareket noktası olmak gibi bir hizmeti sunan TDV İslam Ansiklopedisinin DİA bu yu k katkısı olmuştur Araştırma ve inceleme sonucu adlarını tespit ettiğimiz kaynak eserlerin PDF formatlı baskılarına internette hemen hemen her neşri dâhil olmak u zere ulaştığımız gibi bu eserler hakkındaki bilgiler tanzim edilirken de İslam

Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslam öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Cahiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 2 Sadru l İslam Dönemi ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbasi yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 3 Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbasiler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslam dünyasında edebi bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevi Halifesi 2 Mervan ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbasilerin Ebu l Abbas es Seffah liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbasilerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihi siyasi sosyal dini ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmi Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitabet kitabet makame vasiyyetler ve tevki at gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dini İlimler ve Lisani İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır

Kenan Demirayak tarafından kaleme alınan Arap Edebiyatı Tarihi 4 Fenomen Yayıncılık eseri olarak okurlarla buluşuyor Arap Edebiyatı Tarihi 4 Kenan Demirayak Kitap Özeti Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslam öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Cahiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 2 Sadru l İslam Dönemi ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbasi yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 3 Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbasiler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslam dünyasında edebi bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevi Halifesi 2 Mervan ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbasilerin Ebu l Abbas es Seffah liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbasilerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihi siyasi sosyal dini ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmi Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitabet kitabet makame vasiyyetler ve tevki at gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dini İlimler ve Lisani İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır Yayınevi Fenomen Yayıncılık Yazar Kenan Demirayak Sayfa 602 Sayfa Kağıt 2 Hamur Boyut 17 00x24 00 cm Basım Yılı Mart 2021 Barkod 9786257351096 Kategori Araştırma İnceleme Referans Ortadoğu Arap Edebiyatı

Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslam öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Cahiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 2 Sadru l İslam Dönemi ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbasi yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 3 Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbasiler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslam dünyasında edebi bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevi Halifesi 2 Mervan ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbasilerin Ebu l Abbas es Seffah liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbasilerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihi siyasi sosyal dini ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmi Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitabet kitabet makame vasiyyetler ve tevki at gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dini İlimler ve Lisani İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır

Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslam öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Cahiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 2 Sadru l İslam Dönemi ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbasi yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 3 Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbasiler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslam dünyasında edebi bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevi Halifesi 2 Mervan ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbasilerin Ebu l Abbas es Seffah liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbasilerin kurulu

Bizler Allah ın kurtuluşa eren taraftarları Allah rasulünün en yakın torunları tertemiz ailesinin fertleri Allah rasulünün geride bıraktığı iki esastan biriyiz Hz Hasan Eğer Mus ab öldürülmüşse bu bizim gördüğümüz ilk ölüm olmayıp O nun babası amcası ve kardeşi de öldürülmüştü ve hepside seçkin ve salih kimselerdi Allah a yemin olsun ki bizler yatağımızda ölmeyiz aksine mızraklarla savaşarak kılıçların gölgeleri altında can veririz Mervan oğullarının öldürdüğü gibi değil Abdullah b ez Zubeyr Ey insanlar Sizler boşa yaratılmadınız başıboşta bırakılmadınız Sizlerin aranızda Allah ın hüküm vereceği bir dönüş zamanınız vardır Allah ın herşeyi kuşatan rahmetinin dışında kalanlar hayal kırıklığına uğramışlar ve zarar etmişler eni gökler ve yer olan Cennetten mahrum kalmışşlardır Halife Ömer b Abdilaziz Doğmakta olan güneş gibi bembeyazdı teni güzelliğiyle bilinen görenleri hayran bırakan biriydi o Şair Ömer b Ebi Rebia Leyla nın Irak ta hasta olduğunu söylüyorlar keşke ben onu tedavi eden doktor olsaydım Leyla nın oğulları yaşlandılar kızının oğlu torunu da yaşlandı ne var ki Leyla nın gönlümdeki ateş ve arzusu aynı durmaktadır Şair Kays b el Mulevvah Eğer şarap bir gün Ahmed in dinine göre yasaklanmışsa sen de onu Meryem oğlu Mesih in dinine göre iç Halife Yezid b Muaviye Her zorba inatçıyı tehdit mi ediyorsun Ey Kuran İşte ben o zorba inatçıyım Haşir günü Rabbine kavuştuğunda Rabbim beni Velid parçaladıi de Halife el Velid b Yezid

Elinizdeki bu çalışma daha önce tarafımızdan hazırlanan ve Arap Edebiyatının İslam öncesi devresinin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi I Cahiliye Dönemi Hz Peygamber in Mekke den Medine ye hicretinin ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişinin esas alındığı m 622 661 yılları arasını kapsayan dönemin incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 2 Sadru l İslam Dönemi ve Hz Muaviye nin Şam da halifeliğini ilan edişi ile Emevilerin yıkılıp yerine Abbasi yönetiminin kuruluşunun esas alındığı m 661 750 yılları arasını kapsayan dönemin edebiyatının incelendiği Arap Edebiyatı Tarihi 3 Emeviler Dönemi adlı çalışmaların devamı olup bu çalışmada Arap Edebiyatının Abbasiler dönemi adı verilen ve yaklaşık beş asrı kapsayan süreçteki durumu incelenmiştir Doğuda Emeviler Döneminin bitişiyle başlayan ve gerçekten İslam dünyasında edebi bilimsel kültürel sosyal ve akla gelebilecek her alanda adeta bir dönüm ve değişim noktasının başlangıcını oluşturan ve sona ermesiyle yine adeta İslâm dünyasının en azından Doğu da çöküşe geçtiği söylenen bu dönemin edebî hayatını incelemek amacıyla yapılan bu çalışma hazırlanırken kaynakçada görüleceği gibi ana kaynaklar ve ikincil kaynaklar yanında DİA Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde yayınlanan maddelerden de istifade edilmiştir Bu çalışmanın amacı gerek Doğu Dilleri ve Edebiyatları Arap Dili ve Edebiyatı ya da Arap Dili ve Belâgatı alanında öğrenim gören Lisans ve Lisansüstü Eğitim öğrencilerine gerek Arap Dili ve Edebiyatı Arap Dili ve Belagatı alanına ilgi duyan okuyuculara başlangıcından bitişine kadar Abbâsîler Dönemini içine alan Türkçe yazılmış bir Arap Edebiyatı Tarihi sunmaktır İçindekiler kısmından da anlaşılacağı gibi son Emevi Halifesi 2 Mervan ın ortadan kaldırılışını müteakip Abbasilerin Ebu l Abbas es Seffah liderliğinde iktidara gelmesinden sonra meydana gelen siyasi sosyal ve kültürel olaylara bağlı olarak gelişen ve bir takım değişmelere uğrayan Arap Edebiyatının ele alındığı çalışma Abbasilerin kuruluşundan yıkılışına kadarki yaklaşık beş asırlık bir dönemin tarihi siyasi sosyal dini ve kültürel ortamının incelendiği bir Giriş ten sonra Şiir Nesir ve Abbasiler Döneminde İlmi Etkinlikler olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde şiir geleneksel türler ve yeni ortaya çıkan türler olmak üzere mümkün olan her yönüyle ele alınıp işlenmiş ve her şiir türü örneklendirilerek Türkçeye çevirisi yapılmıştır İkinci bölümde ise hitabet kitabet makame vasiyyetler ve tevki at gibi türleriyle nesir incelenmiş burada da verilen örneklerin tamamı Türkçeye çevrilmiştir Üçüncü bölümde ise Gramer çalışmaları ile Lügatçilik başta olmak üzere Dini İlimler ve Lisani İlimler başlıkları altında Edebiyat tarihi konulu bir çalışma için geniş sayılabilecek bir şekilde dönemin bilimsel etkinlikleri incelenmeye çalışılmıştır