Arap Edebiyatında Şuubiyye — Mustafa Kılıçlı
Arap Edebiyatında Şuubiyye
Mustafa Kılıçlıİşaret Yayınları
Arap Edebiyatında Şuubiyye
Mustafa KılıçlıŞuûbiyye Islâmî fetihlerin akabinde Arapların hâkimiyetine giren bölgelerdeki Fars Türk Rum Kıpti Süryâni v s asıllı tebaaya bilhassa Emevîler devrinde uygulanan baskı siyâsetine tepki olarak ortaya çıkan ve siyâsî edebî yönleri bulunan karşı bir hareketin mensuplarına verilen isimdir İslâmiyet in Arap yarımadasında siyasî bir güç olarak ortaya çıkışla birlikte Araplar fethettikleri topraklarda yeni dinleri İslâm ı dilleri Arapça yı ve kültürel değerlerini gayet seri bir şekilde yaymaya başlamışlardı Ancak bu ihtişam ve imkâna rağmen onların büyük bir devlet kurabilecek ne idarî gelenekleri ne de tecrübeleri vardı O nedenle tebaalanndaki tecrübeli yabancı unsurlarla işbirliği yapmak zorunda kalmışlar ve onlardan meslek sahibi zümrelerin kurdukları devletin bazı idâri mevkilerine gelmelerine rızâ göstermişlerdi Bununla birlikte Araplar Arap şiirinde hâlâ muhafaza edilen putperest dönemin geleneklerinde ifadesini bulan kabile asabiyeti ne Arap ırkçılığına tam manâsıyla bağlı olduklarından tebaanın Arap asıllı olmayan müslüman kesimine yâni mevâlî ye zaman zaman ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapıyorlardı Kuşkusuz Arapların mevâlî ye karşı gösterdikleri kibir ve onları aşağılayıcı davranışlar mevâlîyi Araplara karşı örgütleyen ve İslâm tarihinde Şuûbiyye hareketi diye bilinen bir tepkiyi doğurmakta fazla gecikmedi Bu eser Emevî idâresinin son yıllarında patlak veren ve Abbasiler devri boyunca doğuda Endülüs Emevîlerinin idaresinde de batıdaki İslâm dünyasında yaklaşık beş asır boyunca başta edip ve şâirler olmak üzere çeşitli kitleleri bünyesinde barındırıp idareci sınıfa karşı örgütleyen ve Arap asıllı olmayan kavimlerin Araplar dan üstün olduklarını mübalağalı bir şekilde savunup bir ırk çatışmasına zemin hazırlayan Şuûbiyye hareketinin klâsik dönemde en canlı devresini yaşadığı asırlardaki edebî mahsullerini tahlil ederek edebiyat tarihindeki yerini belirlemekte
İŞARET YAYINLARI
Şuubiyye İslami fetihlerin akabinde Arapların hakimiyetine giren bölgelerdeki Fars Türk Rum Kıpti Süryani vs asıllı tebaaya bilhassa Emeviler devrinde uygulanan baskı siyasetine tepki olarak ortaya çıkan ve siyasi edebi yönleri bulunan karşı bir hareketin mensuplarına verilen isimdir İslamiyet in Arap yarımadasında siyasi bir güç olarak ortaya çıkışla birlikte Araplar fethettikleri topraklarda yeni dinleri İslam ı dilleri Arapça yı ve kültürel değerlerini gayet seri bir şekilde yaymaya başlamışlardı Ancak bu ihtişam ve imkana rağmen onların büyük bir devlet kurabilecek ne idari gelenekleri ne de tecrübeleri vardı O nedenle tebaalarındaki tecrübeli yabancı unsurlarla işbirliği yapmak zorunda kalmışlar ve onlardan meslek sahibi zümrelerin kurdukları devletin bazı idari mevkilerine gelmelerine rıza göstermişlerdi Bununla birlikte Araplar Arap şiirinde hala muhafaza edilen putperest dönemin geleneklerinde ifadesini bulan kabile asabiyeti ne Arap ırkçılığına tam manasıyla bağlı olduklarından tebaanın Arap asıllı olmayan müslüman kesimine yani mevali ye zaman zaman ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapıyorlardı Kuşkusuz Arapların mevali ye karşı gösterdikleri kibir ve onları aşağılayıcı davranışlar mevaliyi Araplara karşı örgütleyen ve İslam tarihinde Şuubiyye hareketi diye bilinen bir tepkiyi doğurmakta fazla gecikmedi Bu eser Emevi idaresinin son yıllarında patlak veren ve Abbasiler devri boyunca doğuda Endülüs Emevilerinin idaresinde de batıdaki İslam dünyasında yaklaşık beş asır boyunca başta edip ve şairler olmak üzere çeşitli kitleleri bünyesinde barındırıp idareci sınıfa karşı örgütleyen ve Arap asıllı olmayan kavimlerin Araplardan üstün olduklarını mübalağalı bir şekilde savunup bir ırk çatışmasına zemin hazırlayan Şuubiyye hareketinin klasik dönemde en canlı devresini yaşadığı asırlardaki edep mahsullerini tahlil ederek edebiyat tarihindeki yerini belirlemekte ayrıca böyle bir hareketin İslam tarihinde açtığı siyasi ve içtimai yaraların zamanla nelere mal olduğunu gözler önüne sermektedir