Avrupa Birliği Hukuku Dersleri — Mehmet Hanifi Bayram

Prof Dr Mehmet Hanifi BAYRAM İÇİNDEKİLER İçindekiler Yedinci Basıya Önsöz 5 Altıncı Basıya Önsöz 6 Beşinci Basıya Önsöz 7 Dördüncü Basıya Önsöz 9 Üçüncü Basıya Önsöz 11 İkinci Basıya Önsöz 13 Önsöz 15 Kısaltmalar 25 Giriş 29 Birinci Bölüm AVRUPA KITASINDA AVRUPA BİRLİĞİ DIŞINDAKİ ULUSLARARASI ÖRGÜTLER I GÜVENLİK VE SAVUNMA AMAÇLI ÖRGÜTLER 31 A Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü North Atlantic Treaty Organization NATO 31 B Batı Avrupa Birliği BAB Western European Union WEU 32 C Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı AGIT Organization for Security and Co Operation in Europe OSCE 33 II İNSAN HAKLARINI KORUMA AMAÇLI ÖRGÜT AVRUPA KONSEYİ COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE 35 III EKONOMİK AMAÇLI ÖRGÜTLER 38 A Avrupa Serbest Ticaret Birliği European Free Trade Association EFTA 38 B Avrupa Ekonomik Alanı AEA European Economic Area EEA 38 C Ekonomik Kalkınma ve İş birliği Örgütü Organisation for Economic Co Operation and Development OECD 41 İkinci Bölüm AVRUPA BİRLİĞİ VASITASIYLA BÜTÜNLEŞME I AVRUPA TOPLULUKLARINDAN AVRUPA BİRLİĞİ NE GEÇİŞ 43 A Avrupa Toplulukların Ortaya Çıkması 43 1 Paris Antlaşması Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun AKÇT Kurulması 44 2 Avrupa Savunma Topluluğu AST ve Avrupa Siyasi Topluluğu Kurma Yolundaki Başarısız Girişimler 45 3 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu nun AAET EURATOM 45 B Avrupa Birliği nin Kurulması 47 1 Birlik Yönünde Arayışlar 47 2 Avrupa Tek Senedi Avrupa Birliği ne Doğru İlk Adım 49 3 Maastricht Antlaşması Avrupa Birliği nin Kurulması 52 C Yeni Genişleme Sürecine Hazırlık Amsterdam ve Nice Antlaşmaları 54 1 Amsterdam Antlaşması 55 2 Nice Antlaşması 59 D Avrupa Birliği nin Reformu Lizbon Antlaşması 61 II AVRUPA BİRLİĞİ NİN GENİŞLEMESİ 65 A Avrupa Birliği ne Üyelik Koşuları 65 B 6 Üyeli Topluluklardan 28 üyeli Birliğe Geçiş 66 1 İlk Genişleme 6 Üyeden 9 a Yükselme 67 2 İkinci Genişleme 9 Üyeden 10 a Yükselme 68 3 Üçüncü Genişleme 10 Üyeden 12 ye Yükselme 68 4 Dördüncü Genişleme 12 Üyeden 15 e Yükselme 68 5 Beşinci Genişleme 15 Üyeden 27 ye Yükselme 69 6 Altıncı Genişleme 27 Üyeden 28 e Yükselme 70 III AVRUPA BİRLİĞİ NDEN ÇEKİLME AYRILMA 72 A Avrupa Birliği Hukukunda Üyelikten Çekilme Ayrılma Hakkı 72 B Avrupa Birliği Hukukunda Çekilme Hakkının İşletilmesi Brexit 76 IV AVRUPA BİRLİĞİ NİN DAYANDIĞI DEĞERLERİN KORUNMASI 84 A Değerlerin Ciddi ve Sürekli Biçimde İhlal Edilmesi Durumunda 85 B Değerlerin Ciddi Biçimde İhlaline Yönelik Açık Bir Risk Bulunduğunda 86 C Hukuk Devleti İlkesinin Korunmasına Yönelik Yeni Bir Mekanizma 87 V AVRUPA BİRLİĞİ NİN ÖZGÜLLÜĞÜ 88 A Avrupa Birliği ni Meydana Getiren Unsurlar 88 1 Avrupa Birliği nin Temel Bileşeni Unsuru Devlet 88 2 Avrupa Birliği nin İkinci Önemli Bileşeni Unsuru İnsan 89 a Kişiler 89 b Halklar 90 B Avrupa Birliği nin Hukuki Niteliği 91 1 Devlet Niteliği 92 2 Ulus Üstü Örgüt Niteliği 93 VI AVRUPA BİRLİĞİ NİN YETKİLERİ 94 A Yetkilerin Avrupa Birliği ne Devrinde İzlenen İlkeler 95 1 Sınırlı Yetki İlkesi 95 2 Zımni Yetkiler 95 3 Tamamlayıcı İkincil Yetkiler 96 4 Birlik Yetkilerinin Sınıflandırılması 97 a Münhasır Yetkiler 97 b Paylaşılan Yetkiler 97 c Üye Devletlerin Eylemlerini Desteklemek Koordine Etmek veya Tamamlamak Üzere Kullanılan Yetkiler 98 B Yetkilerin Uygulanmasında İzlenen İlker 99 1 Katmanlı Yetki İlkesi 99 a Katmanlı Yetki İlkesinin Kapsamı ve İşlevi 100 b Katmanlı Yetki İlkesinin Denetimi 101 aa A Priori Denetim Önceden Yapılan Önleyici Denetim 101 bb A Posteriori Denetim Sonradan Yapılan Düzeltici Denetim 103 2 Orantılılık İlkesi 103 3 Birlik Yetkilerin Uygulanmasında Esneklik İlkesi Yakın İşbirliği 104 a Yakın İşbirliğinin Koşulları 105 b Yakın İşbirliği Prosedürü ve İşleyişi 105 Üçüncü Bölüm AVRUPA BİRLİĞİ KURUMLARI I AVRUPA KONSEYİ THE EUROPEAN COUNCIL LE CONSEIL EUROPÉEN 111 A Yapısı 112 B Yetkileri 113 II AB KONSEYİ KONSEY THE COUNCIL LE CONSEIL 115 A Yapısı 116 B Yetkileri 117 C Oylama Yöntemler 119 1 Oybirliği 119 2 Basit Çoğunluk 120 3 Nitelikli Çoğunluk 121 III AVRUPA PARLAMENTOSU 124 A Yapısı 125 B İşleyişi 126 C Yetkileri 128 1 Bütçe Alanındaki Yetkileri 129 2 Denetim Yetkileri 131 3 Karar Alma Yasama Sürecindeki Yetkileri 133 a Özel Yasama Prosedürü 134 aa Görüş Verme 134 bb Muvafakat Onay Uygun Görüş Belirtme 135 b Olağan Yasama Prosedürü 135 aa Birinci Görüşme okuma 136 bb İkinci Görüşme okuma 136 cc Üçüncü Görüşme okuma 137 IV AVRUPA KOMİSYONU 139 A Yapısı 139 B Statüsü 143 C İşleyişi 144 D Yetkileri 145 1 Yasama Alanındaki Yetkileri 145 a Girişimde Bulunma 145 b Yasama İşlemi Tesis Etme 146 2 Yürütme ve Yönetim Alanındaki Yetkileri 147 a Antlaşmaların Bekçisi 147 b Dış Temsil 148 V ADALET DİVANI 148 A Yapısı 150 B Yargılama Prosedürü 150 C Yetkileri 151 1 Danışma 152 2 Uyuşmazlık 152 3 Önkarar 152 VI SAYIŞTAY DENETİM KURUMU 153 A Yapısı 153 B Yetkileri 153 Dördüncü Bölüm AVRUPA BİRLİĞİ HUKUK DÜZENİ I AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI 161 A Birincil Mevzuat 163 B Hukukun Genel İlkeleri 165 C Uluslararası Antlaşmalar 168 D İkincil Mevzuat 171 1 İkincil Hukuk Tasarrufları 172 a Tüzük 173 b Yönerge Direktif 173 c Karar 175 d Tavsiye ve Görüş 175 e Sınıflandırılamayan Hukuki Tasarruflar 175 2 İkincil Hukuk Tasarrufları Arasındaki Hiyerarşi 176 a Yasama Tasarrufları 176 b Delege Edilmiş Tasarruflar Yetkilendirme Sonucu Kabul Edilen Önlemler actes délégués 177 c Uygulama Tasarrufları Yürütme Önlemleri actes d exécution 178 3 İkincil Hukuk Tasarruflarının Hukuki Rejimi 179 a Hukuki Tasarrufların Seçimi 179 b Hukuki Tasarrufların Gerekçesi 179 c Hukuki Tasarrufun Yayınlanması ve Yürürlüğe Girmesi 180 d Hukuki Tasarrufların Zaman Bakımından Kapsamı Uygulanması 181 II AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN ÖZELLİKLERİ 181 A Avrupa Birliği Hukukunun Uygulanabilirliği 182 1 Doğrudan Uygulanabilirlik 182 2 Doğrudan Etki 184 a Doğrudan Etki İlkesinin Temeli 185 b Doğrudan Etki Özelliğine Sahip Değişik AB Hukuku Kaynakları 188 aa Kurucu Antlaşmalar 188 bb İkincil Mevzuat 189 cc Uluslararası Antlaşmalar 194 B Avrupa Birliği Hukukunun Üstünlüğü Önceliği 197 1 Üstünlük Prensibi ve Temeli 197 2 Üstünlük Prensibinin Uygulama Alanı 199 3 İç Hukuk Açısından Sonuçları 200 III AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDAN DOĞAN HAKLARIN İÇ HUKUKTA KORUNMASI 202 A Ulusal Hukukun Özerkliği Kurumsal ve Usul Açısından 203 B Ulusal Hukuk Özerkliğinin Çerçevesi 204 C Üye Devletlerin Tazminat Sorumluluğu 205 Beşinci Bölüm AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA YARGISAL DENETİM I AVRUPA BİRLİĞİ KURUMLARININ YARGISAL DENETİMİ 210 A Hukuki Denetim Davaları 210 1 İptal Davası 210 a İptal Davasına Konu Edilebilen İşlemler 211 aa Birlik Tasarrufları 211 bb Bağlayıcı Tasarruflar 212 b Davacılar Dava Ehliyeti Olan Kişiler 212 aa Üye Devletler ve Birlik Kurumları 212 bb Gerçek ve Tüzel Kişiler 212 c Davanın Açılma Süresi 215 d İptal Sebepleri 216 aa Yetkisizlik 217 bb Esaslı Şekil Kurallarının İhlali 217 cc Antlaşmaların İhlali veya Antlaşmaların Uygulanmasına İlişkin Bir Hukuk Kuralının İhlali 217 dd Yetkinin Kötüye Kullanılması Yetki Saptırması 218 e İptal Kararının Etkileri 218 2 Hareketsizlik İhmal Davası 219 a Hareketsizliğin İhmalin Tanımı 219 b Davacılar Dava Ehliyeti Olan Kişiler 220 aa Üye Devletler ve Birlik Kurumları 220 bb Gerçek ve Tüzel Kişiler 220 c Hareketsizlik Davası Prosedürü 221 aa İdari Aşama 221 bb Uyuşmazlık Aşaması 221 d Hareketsizlik Davasının Etkileri 222 B Tam Yargı Davaları 222 1 Birlik Müeyyidelerine Karşı Davalar 223 2 Zararın Tazmini Davası 223 a Sözleşme Akit Dışı Sorumluluğa Dayalı Tazminat Davaları 223 aa Sözleşme Dışı Sorumluluğa Dayalı Davaların Kabul Edilme Koşulları 224 bb Sözleşme Dışı Sorumluluk Rejimi 224 b Sözleşmeye Akit Dayanan Sorumluluktan Doğan Tazminat Davası 229 3 Personel Davaları 229 II ÜYE DEVLETLERİN YARGISAL DENETİMİ İHLAL DAVASI 230 A İhlalin Niteliği 231 1 İhlalin Kapsamı 231 2 İhlal Edilen Yükümlüklerin Niteliği 231 3 İhlali Gerçekleştirenlerin Niteliği 232 4 İhlal Konusunda Gerekçeler 232 B İhlalin Tespit Prosedürü 233 1 Prosedürün Başlatılması 233 a Komisyon 233 b Üye Devletler 234 2 Komisyon Tarafından Yürütülen İdari Aşama 234 3 Divan Önünde Yargısal Aşama 235 a Divana Başvuru 235 b Başvurunun Konusu 235 C Kararın Etkileri 236 1 Kararın Uygulanması 236 2 Kararın Uygulanmamasının Yaptırımları 237 III ULUSAL YARGI KARARLARININ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKU AÇISINDAN DENETİMİ ÖNKARAR PROSEDÜRÜ 239 A Önkarar Başvurusunun Konusu 241 1 Antlaşmalar 241 2 İkincil Hukuk Tasarrufları 242 3 Birliğin Taraf Olduğu Uluslararası Antlaşmalar 242 4 Üye Devletler Arasında Yapılan Sözleşmeler Convention 243 B Önkarar Başvurusunu Yapabilecek Mahkeme Yargı Yeri Kavramı 243 C Önkarar Başvurusunu Yapma Konusunda Ulusal Mahkemelerin Durumu 244 1 Başvuruyu Yapma Özgürlüğü ve Zorunluluğu 245 a Başvuruyu Yapmada Ulusal Yargıcın Takdir Yetkisi 245 b Başvuruyu Yapmaya Zorunlu Ulusal Yargı Yerleri 245 2 Başvurunun Yerindeliği 247 3 Başvurunun Zamanı 248 4 Başvurunun İçeriği 248 D Prosedür 249 E Önkarar ın Hukuki Sonuçları 249 1 Bağlayıcılık Açısından Etkisi 250 a Yoruma İlişkin Verilen Önkararın Etkisi 250 b Geçerliliğe İlişkin Verilen Önkararın Etkisi 250 2 Geçmişe Etkisi 250 Kaynakça 253 Kavram Dizini 261

Avrupa Birliği Hukukunun temel konularının ele alındığı bu eser öğrencilerin akademisyenlerin ve Avrupa Birliği AB ile ilgili gelişmelerle yakından ilgilenenlerin yararlanabilecekleri bir kaynak olarak hazırlanmıştır Kitapta Lizbon Antlaşması nın düzenlemeleri esas alınmıştır İlk bölümde AB nin farkını ortaya koymak amacıyla Avrupa kıtasındaki diğer uluslararası teşkilatlara ana hatlarıyla değinilmiştir İkinci bölümde AB ekseninde bütünleşmenin tarihi ve temel özellikleri incelendikten sonra üçüncü bölümde AB nin kurumsal yapısı işlenmiştir Son iki bölümde de sırasıyla AB hukuk düzeni ve AB hukukunda yargısal denetim konuları ele alınmıştır Yeni baskıda Lizbon Antlaşması sonrası dönemde Avrupa Birliği nin geçirdiği yapısal dönüşüm yargı sisteminde 2024 reformları Brexit sonrası ortaya çıkan yeni kurumsal denge Frontex in artan rolü Temel Haklar Şartı nın hukuki etkisi Ukrayna ve Moldova nın aday ülke ilan edilmesi gibi çok sayıda güncel gelişme kapsamlı biçimde ele alınmıştır Ayrıca AB nin temel değerlerinin korunmasına yönelik hukuk devleti mekanizmaları ile Avrupa Adalet Divanı nın ilgili içtihatları da ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir

Avrupa Birliği Hukukunun temel konularının ele alındığı bu eser öğrencilerin akademisyenlerin ve Avrupa Birliği AB ile ilgili gelişmelerle yakından ilgilenenlerin yararlanabilecekleri bir kaynak olarak hazırlanmıştır Kitapta Lizbon Antlaşması nın düzenlemeleri esas alınmıştır İlk bölümde AB nin farkını ortaya koymak amacıyla Avrupa kıtasındaki diğer uluslararası teşkilatlara ana hatlarıyla değinilmiştir İkinci bölümde AB ekseninde bütünleşmenin tarihi ve temel özellikleri incelendikten sonra üçüncü bölümde AB nin kurumsal yapısı işlenmiştir Son iki bölümde de sırasıyla AB hukuk düzeni ve AB hukukunda yargısal denetim konuları ele alınmıştır Yeni baskıda Lizbon Antlaşması sonrası dönemde Avrupa Birliği nin geçirdiği yapısal dönüşüm yargı sisteminde 2024 reformları Brexit sonrası ortaya çıkan yeni kurumsal denge Frontex in artan rolü Temel Haklar Şartı nın hukuki etkisi Ukrayna ve Moldova nın aday ülke ilan edilmesi gibi çok sayıda güncel gelişme kapsamlı biçimde ele alınmıştır Ayrıca AB nin temel değerlerinin korunmasına yönelik hukuk devleti mekanizmaları ile Avrupa Adalet Divanı nın ilgili içtihatları da ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir