Avrupa da Osmanlı Damgası — Izsak Schulhof

Osmanlı nın her şehrinde her memleketten ve her dilden sayısız Yahudiye rastlamak mümkündür Çünkü kovuldukları her yerden sonra kurtuluşu Osmanlı da bulmuşlardır Budin li bir Yahudi olan Izsak Schulhof un Osmanlı hâkimiyetindeyken Avusturya tarafından işgal edilen Budin de yaşanan acıları ve o dönemde yaşanan gelişmeleri halktan birinin gözü ile kaleme aldığı anıları dilimize çevrilerek tarih kitaplığımızdan okuruyla buluşuyor Prof Dr Kemal Karpat ın uzun bir ön sözü ile hazırlanmış literatüre geçecek önemli bir hatırat niteliğindeki Avrupa da Osmanlı Damgası Budin Destanı satışa çıkmıştır Bilgilerinize sunulur Osmanlı İmparatorluğu Yahudi tarihinin en trajik anlarından birinde Yahudilere sığınacak bir yer ve yaşama ümidi vererek sayısız insan için barınma noktası oluşturdu İspanya dan kaçanların ötesinde din savaşlarından Orta Avrupa yı kasıp kavuran zulümlerden ve Reform fanatizminden kaçan daha pek çok sayıda Yahudi Türk hakimiyetinin sunduğu nispi özgürlüğü tercih etti 1686 da Osmanlı hakimiyeti altında olan Türk ve Yahudilerin çoğunlukta yaşadığı Budin Avusturya orduları tarafından işgal edilir Şehrin düşmesi sonucu Avusturya askerleri şehirde büyük bir katliama başlarlar Bu katliama tanıklık eden Iszak Schulhof hatıralarını kaleme alır Hatıralarında rahat bir hayat sürdükleri Osmanlı dönemini ve Avusturya ordusunun işgalini anlatan Schulhof okura Osmanlı ve diğer Avrupa devletlerinin yönetim biçimini karşılaştırma şansı veriyor Prof Dr Kemal Karpat ın 25 sayfalık önsözüyle kitap literatüre geçecek önemli bir hatırat niteliğinde Bu kitabın Türkçeye çevrilerek yayınlanmasını Timaş a ben önerdim Bu kitap ilk bakışta Budin de yaşayan Iszak Schulhof isminde bir Yahudi nin başından geçenleri anlatmakta küçük çapta bir olayı dile getirmekte gibi görünmektedir Fakat bu kitap 1683 Viyana yenilgisinden sonra başlayan Habsburg taarruzunun ve din ve kültür farklarına dayanan Balkan kıyamlarının başlangıcını anlatan bir vesika olarak düşünülürse o zaman önemi daha iyi anlaşılmış olur Viyana 1683 Kuşatması ve Sonucunda Osmanlı ordularının yenilgiye uğraması Avusturya nın ve Katolik Kilisesinin Türklere ve Müslümanlara karşı aldığı uzlaşmaz tavrını tayin etmiştir Elimizdeki bu kısa kitap 17 yüzyılda olayları bizzat gören ve olduğu gibi tasvir eden bir kişinin şahitliğine dayandığı için birinci derecede önemli ve benzeri az olan bir kaynaktır Kitap ayrıca Budin de Türk idaresinin niteliği ve Budin in defalarca hücuma maruz kaldıktan sonra Avusturya orduları tarafından nasıl ele geçirildiğini anlatan çok nadir vesikalardan biridir Budin in 1686 da Avusturyalılar tarafından işgal edilmesi ve Müslümanlarla birlikte Yahudi halkının yok edilmesi Balkanlar da 250 yıl sürecek ve halen sürmekte olan etnik temizliğin başlangıcını oluşturmuştur Bu kitap bu kanlı tarihin başlangıcına işaret eder ve ilk mazlumlardan birinin kaleminden çıkmıştır Viyana Kuşatması ndan yani 1683 ten sonra Habsburg İmparatorluğu Ege ve Adriyatik denizlerine ulaşmak için her çareye başvurmuştur Avusturya nın Balkanlar a yayılma gayretleri bölgede Sırp Hırvat vs yerel milliyetçilikleri körüklemiş ve bölgenin Osmanlı zamanında yer etmiş ayrı kültür ayrı din ve ayrı dile sahip gruplar arasında hoşgörüye ve birbirini olduğu gibi karşılıklı kabul geleneğine son vermiştir Izsak Schulhof Budinli bir Yahudi dir Onun anlattığına göre Yahudiler uzun süre güven ve refah içinde Türklerin idaresinde yaşadıktan sonra 1686 da Avusturyalıların Budin i almalarıyla katliama maruz kalmışlardır Fakat Schulhof bu katliamdan kurtulmuştur Kurtuluşunun Allah ın bir mucizesi olduğuna inandığı için bu kurtuluşunu anlatmayı bir vazife bilmiş ve bu hatıratı yazmıştır Olaylar şu şekilde gelişmiştir Viyana yı 1683 te ele geçirdikten sonra Avusturya orduları doğu ve güneydoğuya ilerleyerek birçok şehri ele geçirmişlerdir Birkaç başarısız hücum ve kuşatmadan sonra nihayet 1686 da Budin i işgal eden Avusturya o tarihte 53 bin kadar nüfus