Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin Türkiye de Olağanüstü Hal Rejimi Pratiği ve Anayasa Şikayetine Etkisi — Sevtap Yokuş

Askeri Darbenin zihni kalıplarıyla hazırlanan 1982 Anayasası yürürlüğe girişinden bugüne kadar geçirdiği tüm değişikliklere rağmen olağanüstü rejime ilişkin hükümleri ile daha da derinleşen otoriter ruhundan kurtulamadı Geçirdiği değişiklikler kapsamında Anayasa nın olağanüstü rejimi hukuk dışına çıkaran yargı muafiyeti getiren düzenlemelerine hiçbir şekilde dokunulmadı Anayasa ve diğer ilgili mevzuat olağanüstü halde yargısal denetim yollarını kapatan hükümleriyle doğrudan iç hukuk yollarını tüketmeyi engellediği için geçmişte Türkiye nin Olağanüstü Hal Bölgesi nden yoğun bir şekilde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ne yapılan başvuruların çoğu iç hukuk yollarını tüketme koşulunu yerine getirmeden yapıldı Bu şartlarda önüne gelen başvurular bakımından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi organları iç hukuk yollarını tüketme koşulunun aşılmasını sağlayan kabuledilebilirlik kararlarını verdi Bu kararlar yoluyla olağanüstü rejime ilişkin kriterleri içeren sözleşme sistemi Türkiye de olağanüstü rejim açısından doğrudan uygulanma özelliği kazandı Son zamanlarda tüm ülkede uzatılan olağanüstü rejim ve uygulaması Anayasal düzen açısından demokratik yönelimi ortadan kaldıran bir etki yarattı ve bir kez daha Anayasa nın otoriter yüzünü belirgin kıldı Anayasa şikayeti yoluyla hak ve özgürlükleri koruma işlevini daha etkili biçimiyle üstlenen Anayasa Mahkemesi bu işlevi gerçekleştirmenin çok uzağında kaldı Olağanüstü rejim uygulamalarından kaynaklı hak ihlallerinde ulusalüstü korumadan yararlanmak için anayasa şikayetinin bir iç hukuk yolu olma özelliğini sürdürüp sürdüremeyeceği Türkiye nin başlıca güncel hukuksal tartışma konularından biri oldu

Askeri Darbenin zihni kalıplarıyla hazırlanan 1982 Anayasası yürürlüğe girişinden bugüne kadar geçirdiği tüm değişikliklere rağmen olağanüstü rejime ilişkin hükümleri ile daha da derinleşen otoriter ruhundan kurtulamadı Geçirdiği değişiklikler kapsamında Anayasa nın olağanüstü rejimi hukuk dışına çıkaran yargı muafiyeti getiren düzenlemelerine hiçbir şekilde dokunulmadı Anayasa ve diğer ilgili mevzuat olağanüstü halde yargısal denetim yollarını kapatan hükümleriyle doğrudan iç hukuk yollarını tüketmeyi engellediği için geçmişte Türkiye nin Olağanüstü Hal Bölgesi nden yoğun bir şekilde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ne yapılan başvuruların çoğu iç hukuk yollarını tüketme koşulunu yerine getirmeden yapıldı Bu şartlarda önüne gelen başvurular bakımından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi organları iç hukuk yollarını tüketme koşulunun aşılmasını sağlayan kabuledilebilirlik kararlarını verdi Bu kararlar yoluyla olağanüstü rejime ilişkin kriterleri içeren sözleşme sistemi Türkiye de olağanüstü rejim açısından doğrudan uygulanma özelliği kazandı Son zamanlarda tüm ülkede uzatılan olağanüstü rejim ve uygulaması Anayasal düzen açısından demokratik yönelimi ortadan kaldıran bir etki yarattı ve bir kez daha Anayasa nın otoriter yüzünü belirgin kıldı Anayasa şikayeti yoluyla hak ve özgürlükleri koruma işlevini daha etkili biçimiyle üstlenen Anayasa Mahkemesi bu işlevi gerçekleştirmenin çok uzağında kaldı Olağanüstü rejim uygulamalarından kaynaklı hak ihlallerinde ulusalüstü korumadan yararlanmak için anayasa şikayetinin bir iç hukuk yolu olma özelliğini sürdürüp sürdüremeyeceği Türkiye nin başlıca güncel hukuksal tartışma konularından biri oldu Konu Başlıkları Türkiye de Olağanüstü Rejimin Normatif Çerçevesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Sistemi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Sisteminde Olağanüstü Rejim Standartları Anayasa Mahkemesi ve Danıştay İçtihatlarında Olağanüstü Rejim Türkiye de İç Hukuk Yollarının Etkisizliği Türkiye de Sözleşme Temelinde Anayasal Yasal Dönüşüm Çabaları Türkiye de Sözleşme ile Çevrelenen Anayasa Şikayeti Yolu