Ayasofya Tarihi Risaleleri — Seyid Muhammed Taki Hüseyni

İstanbul ve Ayasofya ya dair eserlerin İstanbul un fethinden kısa bir süre sonra Fatih Sultan Mehmed Han ın ö 886 1481 emri ile tercüme veya telif yoluyla kaleme alınmaya başlandığı bunun sonraki dönemlerde de devam ettiği bilinmektedir Bu eser Ayasofya Tarihine dair üç risaleyi bir araya getirmektedir İlki Fatih Sultan Mehmed in emri ile Şems i Harâbâtî adıyla tanınan Derviş Şems tarafından Rumcadan Farsçaya 885 1480 yılında tercüme edilmiştir İkinci risale yine Fatih dönemine ait olup ismi bilinmeyen bir müellif tarafından yine 885 1480 yılında kaleme alınmıştır Üçüncü risale ise Sultan II Bayezid adına Ahmed b Ahmed el Münşî el Cilânî tarafından 905 1499 yılında telif edilmiştir Bu risaleler Ayasofya ve İstanbul ile ilgili İslâm âleminde yazılmış en eski kaynaklardandır Eserin inceleme kısmında bu çalışmanın temelini oluşturan üç risalenin içeriklerine göre İstanbul un tarihi ve Ayasofya nın inşa edilmesi düşüncesi Ayasofya binasının inşa edileceği yerin tespiti Ayasofya binası için malzeme toplanması ve tasarımı ile inşası Ayasofya nın ismi ve anlamı Ayasofya nın büyük kubbesinin mali kaynağı bu büyük kubbenin inşası Ayasofya nın süslemeleri Ayasofya binasının tamamlanması Justinianus un ölümü ve onun tahtına geçen Justinus un saltanatı Ayasofya nın büyük kubbesinin çökmesi ve son olarak da İstanbul un fethi açıklanmıştır