Aydınlanma 3 Felsefi Aydınlanma Tinsel Aydınlanma — Selçuk Eseryel

Aydınlanmanın dine karşı geliştirilen bir düşünce olduğu şeklindeki genel yargı 18 yüzyılın ikinci yarısından itibaren Almanya da geçerliliğini kaybetmiştir Kant Din ezberleyicileri hakkında en doğru tanımı teşhis etmekte gecikmemiştir Gerçekten de gerek Yahudi gerek Hristiyan ve gerekse de Müslümanların tek bir ortak zihinsel faaliyeti varsa o da Tanrı nın varlığı konusundaki gerçek istekleri Neyi bilebilirim sorusuyla değil Ne umabilirim beklentisiyle ilgili ezberlerdir Saf akıl Tanrı nın ne varlığını ne de yokluğunu ispatlayabilir Ancak insan bilgisi nihai gerçekliğin gizemine nüfuz edemez gözükse de insan aklı nihai hakikatle diğer bir deyişle Tanrı yla ilgili bir araştırma içerisindedir Aşkın sorular ancak aşkın cevaplara cevaz verirler ve bu aşkın cevabı bize ancak saf pratik akıl verir Pratik akıl bir postulat olarak Tanrı nın var olduğu sonucunu çıkarmamıza izin verir Teorik olarak biz Tanrı nın var olduğunu bilmeyiz ama pratik akıl onun gerçek bir imkân olduğunu bize gösterir Teoloji Tanrı nın öğretisidir ve dinlerin emirlerini tasnif eder En geniş anlamıyla Tanrı yı konu edinen Tanrı nın sıfatlarından âlem ve insan ile münasebetinden bahseden ilimdir Bu ilim Tanrısını bilen kendisini yaratana şükreden doğru dürüst özü sözü bir erdemli insanlar yetiştirmeyi amaçlar Ve bu nedenle toplumu yönetenlerin adaletle hükmetmesini üretilen ürün ya da hasılattan tüm halkın hakça nemalandırılmasını emreder olarak tanımlanmaktadır Din felsefesi ise Tanrı kavramına ulaşmanıza katkı sunar Tanrı kavramı da ancak ahlaki hayatın yaşanmış tecrübesi ile anlam kazanmaktadır Ahlâken en yüksek iyi ya da erdemlilik ve mutluluğun birlikte gerçekleşmesi ümidimizi haklı çıkaracak olan Tanrı dır Bu anlamda Kant dinin özü sanki ahlâkmış gibi konuşur Aklın mutlak ve koşulsuz olanı belirleyen maksimum prensipler peşinde olduğunu iddia eden Kant felsefesine göre din en yüksek iyi ye götüren bir araçtır Bizi ancak ahlâk üzerine kurulmuş olan özgürlük ölümsüzlük gibi postulatlar Tanrı ya götürür Kant ahlâk felsefesinde en yüksek iyiyi oluşturan unsurun mutluluk ve erdemin kendisi olduğunu söyler Tanrı nın varlığının ispatı için ontolojik değil de bilinçli olarak kozmolojik delillerin benimsenmesi gerekir tezi ile teolojik ispatın ilk teorisyenlerinden biri olan Aquinas a göre insanoğlu salt akılla Tanrı nın varlığını ve birliğini bilebilir Ancak Tanrı nın isimlerini ve emirlerinin ne olduğunu bilmek için o dinin teolojisine müracaat etmek gerekir Bu kurallar Tanrı tarafından kutsal kitaplar marifetiyle insanlara bildirilir ve insanlar da felsefe yoluyla bu kutsal doktrinin hakikatlerinin makul olduğunu gösterebilirler Çünkü Kutsal kitaplarda yer alan ve insan aklının sınırlarını aşan Tanrı ile ilgili bilgilerin makul olduğunu göstermek için Tümdengelim Tümevarım ve andırım gibi felsefi araçların katkısına ihtiyaç vardır Bu bağlamdan olarak belirtmek gerekirse Tahkiki inanç dayatılmış yada ezberletilmiş imandan çok daha sarsılmaz güce sahiptir Dinlerin Tanrısallık Derecesinin Analizi adlı kitabımız bunun en somut kanıtıdır