Ayniyat Defterleri Işığında Aydın Vilayeti nin İdari İktisadi ve Sosyal Durumu 1866 1880 — M Ertan Gökmen Ömür Yazıcı Özdemir

Osmanlı Devleti nde önemli reform çalışmaları III Selim ve II Mahmut döneminde gerçekleştirilmişse de bu husustaki asıl ivme Tanzimat ın ilanından sonra yaşanmış devletin idari mali askeri ve adli yapısında maarif teşkilatında ve arazi rejiminde önemli değişiklikler yapılmıştır Yapılan bu yenilikler taşrada nasıl uygulanmış ve ne tür zorluklarla karşılaşılmış ve taşranın modernleşmesi için başka ne tür çalışmalar yapılmıştır Bu tür soruların cevaplarının büyük kısmı merkezi hükümetin taşra ile yaptığı yazışmalarda gizlidir XIX yüzyıl başlarından itibaren merkezi idarenin taşra bakanlıklar ve diğer resmi kurumlarla yaptığı her türlü yazışma Ayniyat adı verilen defterlere kaydedilmiştir Bu kayıtlar XIX yüzyılın ikinci yarısından itibaren vilayetler düzeyinde de tutulmaya başlanmıştır Çalışmamıza konu olan Aydın Vilayeti ne ait 1866 1880 yılları arasını kapsayan iki defter bulunmaktadır Bu iki defterde yer alan bilgiler doğrultusunda çalışmada vergilerin toplanması vakıfların idaresi yatırımlara dair verilen imtiyazlar ve ruhsatlar vilayetin asayiş ve güvenliği kamu yatırımları doğal afetler haksızlığa uğradığını düşünen kişilerin talepleri vilayete tayin edilen idareciler 1877 1878 Osmanlı Rus Savaşı sebebiyle Anadolu ya göç etmek zorunda kalan muhacirlerden Aydın vilayetine sevk edilenlerin iskânı bu hususta yaşanan sıkıntılar ve alınan önlemler resmi bir görevi bulunan muhacirlerin uygun kadrolara yerleştirilmesi gibi çeşitli konular ele alınmıştır Ayniyat defterleri ışığında Aydın vilayetini konu alan bu çalışma vilayet merkezi olan İzmir ile mülhakatından olan Aydın Saruhan Denizli ve Menteşe sancaklarının ve bu sancaklara bağlı kazaların 1866 1880 tarihleri arasındaki durumu ile ilgili okuyucularına bir kesit sunmaktadır