Azerbaycan Cumhuriyetinin Kuruluş Mücadelesi ve Kafkas İslam Ordusu — Doç Dr Halil Bal

I Dünya paylaşım savaşında paylaşımın birinci dereceden muhatabı Osmanlı Devleti ve bu devletin hinterlandını oluşturan Türk ve İslâm coğrafyası olur Paylaşım için harekete geçen Batılı emperyalist güçlerin ilk hedefi Çarlık Rusyası ile İngiltere arasında paylaşılamayan Kafkasya bölgesidir Bu çekişmenin içerisine daha sonrasında Almanya da dahil olur Kafkasya nın aşılması emperyalist devletler açısından güneyde Basra Körfezi ne inerek Körfez üzerinden Orta Asya nın hakimiyeti ve Hindistan yolunun emniyet altına alınması demektir Osmanlı Türkiye si içinse Balkanlar da kaybedilen topraklardan sonra batının ağır taarruzları karşısında Osmanlı Devleti nin Anadolu toprakları içinde boğulması anlamına gelecektir Böylesine büyük bir paylaşım kavgasında Osmanlı Devleti belki de son bir çıkış yolu olarak bir başka ifadeyle Doğu ya Açılış la Çarlık Rusya sının işgal ettiği Doğu Karadeniz bölgesinden hareketle Güney Kafkasya dan bir gedik açarak Doğu Türklüğü ile irtibat kurma çabasına girişir Emperyalist devletlerin Kafkasya yı ele geçirmek için vesayetçi unsurlar üzerinden yürüttükleri savaş Azerbaycan ve Doğu Anadolu da Türklere yönelik katliamlarla devam etmektedir Tam da bu aşamada I Dünya Savaşı yla Sovyet Devrimi nin yarattığı şartlar Güney Kafkasya da Azerbaycan Türkleri için olduğu kadar diğer halklar içinde bağımsızlık mücadelesi için bir imkân olarak görünür Bölgede yıllardır devam eden kanlı mücadelelerle Doğu Karadeniz in işgalinden Sarıkamış a Gence den Bakü nün kurtuluşuna ve Azerbaycan ın bağımsız bir cumhuriyet olarak kurulmasına uzanan bu yolda Nuri Killigil Paşa komutasında Kafkas İslâm Ordusu Azerbaycan ın kurtuluş mücadelesine katılır Tarihin en kaotik döneminin aydınlatılmasına titiz bir araştırmayla ışık tutan bu çalışma Azerbaycan Cumhuriyeti nin kuruluş mücadelesiyle Kafkas İslam Ordusu nun harekâtını konu etmektedir