Azeri Ermeni İlişkileri 1905 1920 — Nesrin SARIAHMETOĞLU

Biz bu çalışmamızda Osmanlı Devletindeki Ermeni tehcir meselesine veya sözde soykırım iddialarına konumuzla doğrudan doğruya ilişkisi olmadığı için değinmedik İncelememizi Kafkasya da başlayan ve orada teşkilatlanarak Anadolu ya yayılan Ermeni çetelerinin gerek politik gerekse askeri alandaki faaliyetleri ile sınırladık

Tarihi olayların değerlendirilmesinde yine tarihi malzemelere dayanarak bazı olayları görüp bazılarını görmemezlikten gelmek veya olayları tahrif etmeden yani his duygu önyargı katmadan en doğru şekilde yorumlamak araştırmanın belki de en zor kımını teşkil etmektedir Bütün bu zorlukları göz önünde bulundurarak olaylar ve oluş sebeplerini birinci elden malzeme olan arşiv belgelerini tarayarak dönemimizle ilgili eser veren araştırmacıların Türkiye Türkçesi Azerbaycan Türkçesi Rusça ve Ermenice olan çalışmalarından yararlanarak vermeye çalıştık Önsöz den

Bu çalışmada Ermeni milliyetçiliği çerçevesinde sınırları çizilen Azeri Ermeni ilişkileri ki bu durum daha sonra meydana gelecek olan olayların çekirdeğini oluşturmuştur çeşitli bölge ve şehirlerde meydana gelen olaylar bu olaylar neticesinde azerilerin ve Ermenilerin şikayetlerinin idari makamlara yansıma şekli 1905 grevinde Azeri Ermeni işçilerinin durumu grevler sırasında yaşanan hadiseler incelenmiştir Eser Çarlık Rusyası nın Azerbaycan ı işgalinden başlayarak Ermeni milliyetçiliğinin oynadığı rolü arşiv belgelerine dayanarak ortaya koymuştur İçindekiler İÇİNDEKİLER KISALTMALAR TEŞEKKÜR ÖNSÖZ GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM 1905 BİRİNCİ RUS İHTİLÂLİ YILLARINDA AZERİLER VE ERMENİLER I BİRİNCİ RUS İHTİLÂLİ VE AZERİLER A Azerbaycan da Birinci Rus İhtilalini Hazırlayan Sebepler 1 Ekonomik Sebepler a Toprak Reformunun Getirdikleri b Köy Ekonomisi c Köylülerin Zor Durumu ve Tepkiler d Kaçaklar Hareketi 2 Azerbaycan da Sanayinin Gelişmesi a Petrol Sanayi b Başka Sanayi Dalları ve Nakliyat 3 Sınıfların Şekillenmesi a İşçilerin Durumu b Grevler c Köylüler ve Tarım Politikası 4 Siyasî Sebepler a Sosyal Demokrasi ve İşçi Hareketleri b Rus Japon Savaşı ve Azerbaycan a Tesiri c Siyasî Örgütlenme 5 Sosyal ve Kültürel Sebepler a Eğitimin Gelişmesi b Sosyal ve Kültürel Hayatta Canlanma c Kütüphanecilik Atılımları d Özel Yayıncılık B Birinci Rus İhtilalinin Başlaması ve Ekonomide Grevler Dönemi 1 Siyasî Hayatta Meydana Gelen Değişiklikler a Azeri Milletvekillerinin Duma daki Faaliyetleri ve Siyasî Teşekküller 2 Sosyal ve Kültürel Değişiklikler a Cehaletle Mücadele b Fikir Hürriyetinde İlk Adım c Edebî Görüşler d Sosyal Kuruluşların Etki Alam II BİRİNCİ RUS İHTİLÂLİ VE ERMENİLER A Birinci Rus İhtilâlim Hazırlayan Sebepler 1 Ekonomik Sebepler a İşçi Hareketlerinin Başlaması b 1903 te Hağbad Köylülerinin Durumu 2 Siyasî Sebepler a Aydınların Şuurlanmadaki Rolleri b Sosyalistlerin Harekete Geçişi c Ermeni Emlâkinin Müsaderesi d Siyasî Kuruluşlar e Hmçakla Taşnaksutyun Arasmdaki Farklılıklar 3 19 Yüzyılın İkinci Yarısında Ermeni Kültür Hayatı a Basında Hızlı Gelişme b Eğitim İçin Sarf Edilen Gayretler c Edebiyat Aülımları d SanaünRolü B Birinci Rus İhtilâlinin Ermeniler Arasında Yayılması ve Sosyal Demokrat Teşkilatların Şekillenmesi 1 İşçilerin Durumu ve Grevler a Ekim Siyasî Grevleri ve İş Yavaşlatmalar b Aralık Dekabr Aymdaki Silahlı İsyamn Yankıları 2 İhtilâlin Seyrinde 1906 1907 Yılları İKİNCİ BÖLÜM KAFKASYA ÖTESİ NDE MİLLİYETÇİLİK AKIMLARI I AZERBAYCAN DA MİLLÎ MESELELER VE MİLLETLERİN KENDİ KADERLERİNİ TAYİN ETMESİ A 1905 ten Önce Millî Uyanış Devri ve Ruslaştırma Siyaseti B Azerbaycan Bolşeviklerinin ve Milliyetçi Muhafazakâr Aydınların Millet Anlayışı Sınıf Mücadeleleri C Azeri ve Ermeni Sosyalistlerinin İşbirliği D Azerbaycan Bolşeviklerinin Halklar Dostluğu Anlayışı E İslâm Dininin Millî Hareketlere Tesiri F Azerbaycan da Kimlik Sorunu 1 Dinî ve Saf Şiî Kimliği 2 Azeri Kimliği 3 Türk Kimliği 4 Panislâm Kimliği H ERMENİLERDE MİLLİYETÇİLİĞİN ORTAYA ÇIKIŞI A Kafkasya Ötesi nde Ermenilerin Siyasî ve Kültürel Faaliyetleri B Ermeni Aydınların Halk Üzerindeki Etkisi C Ermeni Gürcü Münasebetleri D Ermenilerin Toprak İddialarının Millî Şuura Tesiri E Taşnaksutyun Partisinin Ermeni Milliyetçiliğindeki Rolü ÜÇÜNCÜ BÖLÜM AZERİ ERMENİ ÇATIŞMALARI VE KAFKASYA ÖTESİ NDE KRİZ 1905 1907 I AZERİLER VE ERMENİLER ARASINDAKİ ÇATIŞMALARIN SEBEBİ A Basın Organlarının Olaylara Bakış Tarzı B Azeri Ermeni Çatışmaları 1 Baku Olayları 2 Nahçivan Olayları 3 Erivan Olayları 4 Eçmiadzin Cebrayıl Karyakin Gence Şuşa ve II Baku Olayları 5 Tiflis Olayları 6 Tiflis Barış Görüşmeleri 20 Şubat 1906 7 Katar Olayları 8 Zengezur Olayları C Azerilerin ve Ermenilerin Şikâyetlerinin İdarî Makamlara Yansıması II 1905 GENEL GREVLERİNDE AZERİLER VE ERMENİLER ARASINDA MEYDANA GELEN ÇATIŞMALAR DÖRDÜNCÜ BOLU