Başkanlık Sisteminde Impeachment Suçlama Usulü — Pırıl Özçelik

Kitabın Açıklaması Impeachment başkanlık sistemi ile yönetilen ülkelerde yasama ve yürütme organları arasındaki dengeyi sağlayan anayasal denetim mekanizmalarından biridir Tarihsel kökeni İngiltere ye dayanan impeachment usulünün ilk örnekleri 14 yüzyılda görülmüştür Amerika Birleşik Devletleri nin bağımsızlığını elde etmesinden sonra anayasayı hazırlayanlar İngiltere deki impeachment örneklerini yakından takip etmiş ve kendilerine özgü olarak uyarlamışlardır ABD Anayasası nda impeachment usulünün benimsenmesiyle başkan başkan yardımcısı ve bütün sivil memurlar vatana ihanet rüşvet ve diğer ağır suçlar ve hafif suçlardan dolayı suçlanması mümkün kılınmıştır Impeachment ABD Anayasası nda çift aşamadan oluşan bir sistem olarak düzenlenmiştir Suçlandırma aşaması Temsilciler Meclisi nde yargılama aşaması ise Senato da gerçekleşmektedir Esas itibarıyla bir cezai sorumluluk mekanizması olan impeachment ABD de zaman zaman siyasi emellere dayalı başvurulan bir yöntem olmuştur Impeachment mekanizması başkanlık sistemiyle yönetilen Latin Amerika ülkelerinin anayasalarında da yer almaktadır Bu çalışmada incelenen Brezilya Meksika Bolivya ve Venezuela anayasalarında impeachment işleyişi farklı şekillerde yer almıştır Ancak bu ülkelerdeki demokrasi anlayışı yeterince oturmadığı için başkanlık sistemine özgü kavram ve kurumların tam anlamıyla işlevsel olmamasına yol açmıştır Öyle ki Latin Amerika coğrafyasında impeachment çoğu zaman Başkanı istifaya zorlama aracı olarak kullanılmaktadır Türkiye de ise 2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile birlikte Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır 2017 Anayasa değişikliği öncesindeki Türk Anayasaları ele alındığında Cumhurbaşkanı cezai olarak yalnızca vatana ihanet suçundan sorumlu kılınmıştır Vatana ihanet kavramına ilişkin mevzuatta herhangi bir tanıma yer verilmeyişi hangi suçların vatana ihanetin kapsamına girdiğine dair uzun yıllar süren tartışmalar doğurmuştur Nihayet Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi adı verilen yeni sistemde Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğunun kapsamı genişletilmiştir Anayasa nın 105 maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı hakkında herhangi bir suç işlediği iddiasıyla suçlandırma süreci başlatılabilecektir Bu bağlamda Türk Anayasa Hukuku Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğunda Türkiye Büyük Millet Meclisi soruşturma aşamasını Yüce Divan ise kovuşturma aşamasını oluşturmaktadır Anayasa da yapılan değişiklik sonrası Yüce Divan ın görevine ilişkin bazı tartışmalar devam etmekte olup çalışmada bu tartışmalara da değinilmiştir