Batı Karşısında Asya — Daryush Shayegan

Batılılaşma pek çok kez söylediğimiz gibi Batı uygarlığının gerçek niteliğinden habersiz olmaktır Bu bilgisizlik durumun dış yüzünü özüyle karıştırmamıza Batı uygarlığının görünümlerini onun teknolojik ürünlerinin şaşırtıcı kullanışlılığıyla sınırlamamıza ve bu ilerlemenin ardında cereyan eden düşünceden gafil olmamıza neden olmaktadır Bu gaflet ve bu uygarlığın itici düşüncesini o düşüncenin pratiğinden ayırt etmemek bizim deneyimimizin sadece uygulamalı bilimlerin kullanımı çerçevesinde gerçekleşmesine ve söz konusu bilimlerin kaynağına yol bulamayışımıza neden olmaktadır Bu müthiş çarkı döndüren kaynakla irtibat kurmamız mümkün değildir Çünkü onun ortaya çıkışına yol açan değişimde bizim payımız yoktur Biz onunla karşılaştığımızda bu büyük çark çoktan harekete geçmiş ve bizi de dişlilerinin arasına almıştı Batı düşüncesinin itici kaynağına yol bulamayış hayranlığa yol açar bu hayranlık da zihinsel felce Zihinsel felç de yaratıcı güçlerimizi her alanda durdurarak düşünce yolumuzu tıkar Bu düşünce çıkmazı düşüncenin muhtemelen kendisine açık olan iki yolda da yani Batı düşüncesinin itici gücü ve ulusal hatıranın kaynağıyla bağlantı yolunda seyretmesine izin vermez Batı düşünce dairesine yol bulmaktaki aczimiz ulusal hatıramıza sırt çevirmemiz ve o mirasa yabancılaşmamız kelimenin tam anlamıyla ne İsaya ne de Musaya yaranmamamıza yol açar

Batılılaşma Batı uygarlığının gerçek niteliğinden habersiz olmaktır Bu bilgisizlik durumun dış yüzünü özüyle karıştırmamıza Batı uygarlığının görünümlerini onun teknolojik ürünlerinin şaşırtıcı kullanışlılığıyla sınırlamamıza ve bu ilerlemenin ardında cereyan eden düşünceden gafil olmamıza neden olmaktadır Bu müthiş çarkı döndüren kaynakla irtibat kurmamız mümkün değildir çünkü onun ortaya çıkışına yol açan değişimde bizim payımız yoktur Biz onunla karşılaştığımızda bu büyük çark çoktan harekete geçmiş ve bizi de dişlilerinin arasına almıştı Batı düşüncesinin itici kaynağına yol bulamayış hayranlığa yol açar bu hayranlık da zihinsel felce Zihinsel felç de yaratıcı güçlerimizi her alanda durdurarak düşünce yolumuzu tıkar Bu düşünce çıkmazı düşüncenin muhtemelen kendisine açık olan iki yolda da yani Batı düşüncesinin itici gücü ve ulusal hatıranın kaynağıyla bağlantı yolunda seyretmesine izin vermez Batı düşünce dairesine yol bulmaktaki aczimiz ulusal hatıramıza sırt çevirmemiz ve o mirasa yabancılaşmamız kelimenin tam anlamıyla ne İsa ya ne de Musa ya yaranamamamıza yol açar Büyük Asya uygarlıkları ortak tarihî kaderlerinin bilincinde olmadıkları gibi birbirleriyle hiçbir derin bağa da sahip değildirler Bu ilgisizlik ve umursamazlık bizzat bugün yaşanan büyük değişimin bir göstergesidir Büyük Asya uygarlıkları arasındaki bağ uzun bir geçmişe sahiptir Bu üretken bağ örneğin Buda dininin Asya kıtasının yarısını kaplamasına İslam ın Hindistan a yol bulmasına Sanskrit dilindeki eserlerin Farsçaya çevrilmesine ve İslam ile Hint mistisizmleri arasında verimli ilişkiler kurulmasına neden oldu Bugün Asya uygarlıkları birbirlerini anlamaktan aciz iseler ve söz gelimi Ebû Reyhân i Bîrûnî Gazneliler zamanında Hindistan ı günümüz bilginlerinden daha iyi tanıyor idiyse bunun nedeni Asya uygarlıklarının birbirlerine yabancılaşmış olmasıdır Peki yabancılaşma nereden kaynaklanmaktadır Neden geçmişte düşüncelerin çatışması dinlerin birbirlerine etkin bir şekilde nüfuz etmesine ortak bir yaratıcılığa ve yeniden üretmeye yol açarken günümüzde kültürel bir neme lazımcılığa ve yalnızlığa dönüştü

Batılılaşma Batı uygarlığının gerçek niteliğinden habersiz olmaktır Bu bilgisizlik durumun dış yüzünü özüyle karıştırmamıza Batı uygarlığının görünümlerini onun teknolojik ürünlerinin şaşırtıcı kullanışlılığıyla sınırlamamıza ve bu ilerlemenin ardında cereyan eden düşünceden gafil olmamıza neden olmaktadır Bu müthiş çarkı döndüren kaynakla irtibat kurmamız mümkün değildir çünkü onun ortaya çıkışına yol açan değişimde bizim payımız yoktur Biz onunla karşılaştığımızda bu büyük çark çoktan harekete geçmiş ve bizi de dişlilerinin arasına almıştı Batı düşüncesinin itici kaynağına yol bulamayış hayranlığa yol açar bu hayranlık da zihinsel felce Zihinsel felç de yaratıcı güçlerimizi her alanda durdurarak düşünce yolumuzu tıkar Bu düşünce çıkmazı düşüncenin muhtemelen kendisine açık olan iki yolda da yani Batı düşüncesinin itici gücü ve ulusal hatıranın kaynağıyla bağlantı yolunda seyretmesine izin vermez Batı düşünce dairesine yol bulmaktaki aczimiz ulusal hatıramıza sırt çevirmemiz ve o mirasa yabancılaşmamız kelimenin tam anlamıyla ne İsa ya ne de Musa ya yaranamamamıza yol açar Büyük Asya uygarlıkları ortak tarihî kaderlerinin bilincinde olmadıkları gibi birbirleriyle hiçbir derin bağa da sahip değildirler Bu ilgisizlik ve umursamazlık bizzat bugün yaşanan büyük değişimin bir göstergesidir Büyük Asya uygarlıkları arasındaki bağ uzun bir geçmişe sahiptir Bu üretken bağ örneğin Buda dininin Asya kıtasının yarısını kaplamasına İslam ın Hindistan a yol bulmasına Sanskrit dilindeki eserlerin Farsçaya çevrilmesine ve İslam ile Hint mistisizmleri arasında verimli ilişkiler kurulmasına neden oldu Bugün Asya uygarlıkları birbirlerini anlamaktan aciz iseler ve söz gelimi Ebû Reyhân i Bîrûnî Gazneliler zamanında Hindistan ı günümüz bilginlerinden daha iyi tanıyor idiyse bunun nedeni Asya uygarlıklarının birbirlerine yabancılaşmış olmasıdır Peki yabancılaşma nereden kaynaklanmaktadır Neden geçmişte düşüncelerin çatışması dinlerin birbirlerine etkin bir şekilde nüfuz etmesine ortak bir yaratıcılığa ve yeniden üretmeye yol açarken günümüzde kültürel bir neme lazımcılığa ve yalnızlığa dönüştü