Batı Türkleri Tarihi — Edouard Chavannes

Kitabın yazarı Edouard Chavannes 1856 1918 hakkında Çin ve Orta Asya tarihi ile uğraşan bilim adamlarının oybirliği ile verdikleri bir hüküm vardır İstisnasız bu tarihçiler arkeologlar antropologlar ve benzeri araştırmacılar E Chavannes için her olayı ayrıntılarıyla en ince teferruatına kadar ve çeşitli kaynaklarda ileri sürülen farklı görüşlerin doğru bir sentezini yaparak inceleyen bir yazar olarak kabul etmektedirler 893 yılında arkeolog A Heinekel in başkanlığında Orhon Yazıtlarını incelemeye giden üç kişilik bir Fin heyetinin yayınladığı Fin Atlası adlı temel eserde adı geçen yazarımızdan verdiği bilgiler dolayısıyla ele aldığı konularda bir rehber olduğundan söz edilmektedir indiana Üniversitesi profesörlerinden Deniş Sinor un yazdığı kitapta İç Asya Tarihi 1990 Kembriç Üniversitesi E Chavannes in bu eseri için erişilemez tabiri kullanılmıştır Son zamanlarda ortaya çıkan bulgular ve bu konularda yazılan kitaplar Türk tarihinin milattan binlerce yıl öncesine dayandığını ve bunun bulunan olanca yazılarla ispat edildiğini göstermektedir Batı yazarlarının bizim tarihimizi çok daha sonraları başlatmak istedikleri hatta bazı yazarlarımızın da bu görüşü paylaştığı bilinen bir gerçektir Ancak son keşifler karşısında batılı yazarların bir duraklama geçirdikleri en azından ortaya çıkan bulgulara karşı cephe alamadıkları görülmektedir Kitapta Batı Türk Kağanları sıra numaraları ile tespit edilmiştir Türklerin Batı ve Doğu olarak ikiye bölünmesinin Çin kaynaklarına göre 581 yılında gerçekleştiği ve Büyük Yabgu diye adlandırılan babaları T ou ou nun batıya ikinci oğlu İstemi Han ı doğuya ağabeyi Bumin Han ı atadığı anlatılmakta ve gene aynı kaynaklara dayanarak bu bölünmede Çinlilerin büyük rolü olduğu belirtilmektedir İkiye bölünmeden sonra her iki devletin başındakiler Kağan unvanını alarak devletlerinin tam olarak kurulduğunu göstermek istemişlerdir

Tarih yapan ama yazmayı bir türlü beceremeyen bir millet olarak kendi tarihimizi başkalarının yıllıklarından öğrenmekten başka yapacak fazla bir şeyimiz de yok ama Rus tarihçisi Gumilev in dediği gibi bir milletin tarihini biraz da onun düşmanlarının yazdıklarına bakarak öğrenmek gerekir Öbür türlü tek yanlı bağnaz ve oldukça çarpıtılmış bir tarih okumaktan kendimizi kurtaramayız