Baxek Ji Folklora Kurdî Ji Derdora Mêrdîn — Çiya Mazi

Baxek Ji Folklora Kurdî Ji derdora Mêrdîn ev xebat li ser folklora kurdî kurmancî bûye gavek din Wekî tê zanîn berhema Çiya Mazî bi navê Ferhenga Gotinên Pêşiyan ku ji 500 rûpelî pêk dihat di sala 2005 an de hatibû çapkirin Heman ferheng li Duhokê bi tîpên kurmanciya jêrîn jî hatibû çapkirin Berhema folkorê ya Çiya Mazî ya duyemîn Baxek Ji Folklora Kurdî Ji Derdora Mêrdîn ji şeş beşan pêk tê her beşek wekî pirtûkekê hatiye binavkirin û her beşek li ser babetek folklorê ye wekî Dûrikên dawet û bûkan Destanên dengbêjan Ferhenga biwêjan Ferhenga peyvên absurd Ferhenga pîşekariyê Gotinên pêşiyan Gotinên xweş û pêkenokên derdora Mêrdînê ne Ev berhevdeyên folklorê yên derdora Mêrdîn Qoser û Beriya Mêrdîn Şemrex û Metînan Dêrik û Çiyayê Mazî Mêrdîn û Surguciyan û yên Nisêbînê ne Bi dehan dûrikên bûkan yên ku tenê li derdora Şemrex û Dêrikê ji alî jinan ve tên gotin ji alî Çiya Mazî ve hatine şîrovekirin û tê gotin ku ev dûrik wekî derbirîna ramanê û rexneya jinan li civakê û aliyên bûk û zaveyê ne Defa me defa heyatê Def giran e bi teqla tê Xalê bûkê ne tiştek e Ji me dixwaze devança xelatê Di beşên din de jî gelek biwêj hatine ravekirin gellek gotinên pêşiyan yên derdora Mêrdînê hatine rêzkirin Pêkenokên derdora Mêrdîn yên herêma Surguciyan û Şemrexê cîh digirin Di beşa destanan de jî destana Teyarê Qereçolî Elê Melê û Gulîzera Kurdan Zeynebê û Reşît Paşa wekî 3 destanên ku ji devê dengbêj Fadilê Kufragî hatine girtin ku li herêmê demên berê bi bandor bûne û hê jî ji alî dengbêjan ve tên gotin in Du beşên din ku balkêş in henin Ferhenga absurd û Ferhengokên pîşekariyê Di Ferhenga absurd de peyvên kurdî kurmancî ku bi piranî di ferhengan de cîh nagirin hatine ravekirin Wekî Bolvir Tiredîn Tiroviro şirpînî şîrşîr pistpist çîk çîko ogê togê malneket kerratî incolê gêjomêjo Peyvên ku qertaf girtine û bûne tiştekî din gelekên wan di vê ferhengokê de cîh digirin Di ferhengoka pîşekariyê de peyvên di pişeyên xanî avahî şivanî gavanî paleyî cotkarî rez û mahsereyan de tê bikaranîn wekî sîtil kox kungî matûrke bernig bixur revoke kerî qefle gidîş şixre mexel mijane mêlav ber berteng kurîşk û bi sedan peyvên din hatine ravekirin ji alî Çiya Mazî ve Baxek Ji Folklora Kurdî ji derdora Mêrdîn adiyla yazar Çiya Mazî tarafından mardin folklorundan oluşan kîtap okurlar ve araştırmalacıların ilgisine sunuldu Bilindiği gibi Çiya Mazî edebi eserlerin yanında folklorik derlemeler de yapıyor 2005 yılında yazarın 500 sayfadan oluşan Ferhenga Gotinên Pêşiyan Atasözleri sözlüğü adlı eserî Türkiyede latîn alfabesi ve Kurdistan Federel bölgesinde de arap alfabesi ile yayınlanmıştı Çiya Mazî nin bu son çalışması Baxek ji Folklora kurdî Ji derdora Mêrdîn Kürt Folklorundan Bir Demet Mardin Yöresinden Mardin yöresinin folklorundan derlenmiştir Kitap 384 sayfadan ibarett ve 6 kitap olarak adlandırılan bölümlerden oluşmaktadır Her bir bölüm folklorun bir bölümü için ayrılmış Düğün gelin ve özellikle eskiden Mardin Mazıdağı Derik Kızıltepe Viranşehîr çevresinde sadece kadın davetliler tarafından söylenen Dûrik mani ler birincî bölümde sıralanmış ve çoğu yorumlanmıştır Üzerinde epeyce durulan bu bölümde anlatıldığı şekilde bu maniler eskiden atlı şekilde yapılan düğün alayında sadece kadınlar tarafından söylenen ve topluma gelin alayına damat tarafı ve gelin tarafına eleştiri ve istekleri içermektedirler Sadece davetli kadınlar Berbûk tarafından söylenmesi kadınların eskiden bu yörede bu şekilde serbestçe taplumu ve kişileri düğün zamanında eleştirdiği ve tepki almadığ anlaşılmaktadır Diğer bölümler ise Deyimler sözlüğü Absürd sözcükler sözlüğü Meslekler sözlüğü Atasözleri Mecazi sözler laqaplar beddualar Mardin çevresinin Fıkraları Dengbej Fadılê Kufragi den derlenen Teyarê Qereçolî destani gibi 3 yöre destanı uzun bir şekilde yer almaktadır Davulumuz hayat davulu Davul ağır iteleye iteleye geliyor Gelinin dayısı bir hiçtir Bizden