Beş Er Külliyatı 5 Kitap Takım — Kolektif

Elmalılı Ümmî Sinan Hazretleri nin irşâdında yetişmiş beş büyük Hak erinin seyr ü sülûk tecrübelerini bir araya getiren müstesna bir tasavvuf külliyatı Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Çavdaroğlu Müftî Dervîş Muslihiddîn Mustafa Şeyhî ve Uşaklı Ahmed Matlaî ye ait beş ayrı dîvân Vahdet i vücûd ilâhî aşk irfân insan ve yaratılış hakikatini sade duru ve derin bir Türkçe ile dile getiren ve birlikte okunduğunda mânâsı derinleşen Beş Er Külliyâtı tasavvuf yolunun şerîat tarîkat mârifet ve hakîkat mertebelerine ışık tutan önemli bir başvuru kaynağı 1 MEHMED NİYÂZÎ İ MISRÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT 17 asırda yaşayan Mehmed Niyâzî i Mısrî Halvetiyye erkânının Orta Kol diye tanınan Ahmediyye şubesinin devamı niteliğinde olan Mısriyye kolunun pîridir Coşkun ve cezbeli bir sûfî olan Mısrî İslâm tasavvuf tarihinin en renkli ve en yetkin simâlarından biridir 1618 de Malatya da doğmuş Diyarbakır Mardin Kerbelâ Mısır İstanbul Elmalı Uşak Kütahya ve Bursa da yaşamış nihayet sürgüne gönderildiği Limni de 1694 senesinde vefât etmiştir İbn Arabî Hazret i Mevlânâ ve Yûnus Emre tefekkürünün takipçilerinden olan Mısrî bu üç büyük zâtın düşüncelerinin harmanlandığı mükemmel bir terkiptir Mısır da öğrenim gördüğü için Mısrî mahlasıyla tanınan Hz Pîr şiirlerinde aşka ve irfâna ait hakîkatleri damıtıp süzerek devrinin en güzel Türkçesiyle kaleme almıştır O aynı zamanda edebiyat tarihimizde kendisini takip eden mutasavvıf şair ve ediplerle adına Niyâzî i Mısrî Okulu diyebileceğimiz büyük bir edebî üslubun da merkezinde olan bir şahsiyettir Niyâzî i Mısrî fikirleriyle bütün çağlara hitap eden ve insanlığın varmak istediği hakikatin şâhikâlarında dolaşan bir gönül adamıdır O İslâm ın derinliğini idrâk eden bir ârif i billah olduğu kadar Türkçe nin de inceliklerini bilen bir şairdir Bu büyük Hak âşıkı ve ârifinin yol tecrübelerini anlattığı Dîvân ı İlâhiyât ını anlamaya çalışmak bir mânâda insanın İslâm ın irfânî derinliğini vücûd birliğini ve kendini idrâk etmesi anlamına gelmektedir Hz Pîr i önceki sûfî şairlerden ayıran özellik İlâhiyât ında seyr ü sülûk sırasında yaşanması gereken fark ve cem sırlarını dengeli olarak vermesidir Şerîatsız hakikat oldu ilhâd Hakikat nûr ziyâsıdır şerîat diyen Hz Pîr in ortaya koyduğu vahdet ve kesret cem ve fark idrâkiyle ilgili denge tasavvuf yolları içinde dervîşlerin terbiyesi sırasında fevkalâde önemlidir Sülûku sırasında yaşadığı aşk ve irfân hâllerini yorumlamaya çalışan sâlikin şerîattan hakikate doğru yol alırken hangi halde hangi reçeteyi kullanacağını bilmesi nefsinin tehlikeli yollara sapmasını önleyecektir Niyâzî Hazretleri nin ilâhiyâtı bu sapmaları önleyecek altın kuralları ihtivâ eder Niyâzî nin Dîvân ı İlâhiyât ı on iki hak yolun benimsediği şerîat tarîkat marifet ve hakikat ilimlerinin sırlarını kapsayan bir ilmihâldir Bu sebeple tasavvuf erbâbı Niyâzî i Mısrî nin dîvânını bir tarîkat ve tasavvuf ilmihâli olarak kabul etmiştir Elinizdeki eser Mısrî Efendi nin pek çok belge ve yeni bilgilerden hareketle yazılan hayatıyla yetmişten fazla yazma nüshanın karşılaştırılması sonucunda elde edilen İlâhiyât ını ihtiva etmektedir Bu ilâhiyâtın Ümmî Sinân Hazretleri nin Beş Er inin dîvânlarıyla paralel okunması okuyucunun tevhid bilincini arttıracaktır Buyurun irfân sofrasına 2 GÜLÂBOĞLU MEHMED ASKERÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Nîyâzî i Mısrî ve Çavdaroğlu Müftî Dervîş dîvânlarında Elmalılı Ümmî Sinân Hazretleri ne intisap eden Beş Er den bahseder Beşer libâsından soyunup Hak ta fânî olan bu hem râhlardan biri olan Mısrî Efendi Biz beş er idik çıkdık bir demde yola girdik Kırk yılda pîre erdik bu sohbete erince buyurur Yine Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş de Cem olıcak bir araya beşimiz Sevdiğimiz zikr etmekdir işimiz Hemân bu yola komuşuz başımız Zâkir kullardanız elhamdülillâh der Bu Beş Er in en tanınmışı Niyâzî i Mısrî dir Diğerleri Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş Uşaklı Ahmed Matlaî Uşaklı sonradan Kütahy

Elmalılı Ümmî Sinan Hazretleri nin irşâdında yetişmiş beş büyük Hak erinin seyr ü sülûk tecrübelerini bir arayagetirenmüstesna bir tasavvuf külliyatı Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Çavdaroğlu Müftî Dervîş Muslihiddîn Mustafa Şeyhî veUşaklıAhmed Matlaî ye ait beş ayrı dîvân Vahdet i vücûd ilâhî aşk irfân insan ve yaratılış hakikatini sade duru ve derin bir Türkçe ile dile getirenvebirlikteokunduğunda mânâsı derinleşen Beş Er Külliyâtı tasavvuf yolunun şerîat tarîkat mârifet ve hakîkat mertebelerineışık tutan önemli bir başvuru kaynağı 1 MEHMED NİYÂZÎ İ MISRÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT 17 asırda yaşayan Mehmed Niyâzî i Mısrî Halvetiyye erkânının Orta Kol diye tanınan Ahmediyye şubesinin devamı niteliğinde olan Mısriyye kolunun pîridir Coşkun ve cezbeli bir sûfî olanMısrî İslâm tasavvuf tarihinin en renkli ve en yetkin simâlarından biridir 1618 de Malatya da doğmuşDiyarbakır Mardin Kerbelâ Mısır İstanbul Elmalı Uşak Kütahya ve Bursa da yaşamış nihayet sürgüne gönderildiği Limni de 1694 senesinde vefât etmiştir İbn Arabî Hazret i Mevlânâ ve Yûnus Emre tefekkürünün takipçilerinden olan Mısrî buüç büyükzâtın düşüncelerinin harmanlandığı mükemmel bir terkiptir Mısır da öğrenimgördüğü için Mısrî mahlasıyla tanınan Hz Pîr şiirlerinde aşka ve irfâna ait hakîkatleri damıtıp süzerek devrininengüzel Türkçesiyle kaleme almıştır O aynı zamanda edebiyat tarihimizde kendisini takip eden mutasavvıfşair ve ediplerle adına Niyâzî i Mısrî Okulu diyebileceğimiz büyük bir edebî üslubun damerkezindeolan bir şahsiyettir Niyâzî i Mısrî fikirleriyle bütün çağlara hitap eden ve insanlığın varmakistediği hakikatin şâhikâlarında dolaşan bir gönül adamıdır O İslâmın derinliğini idrâk eden bir ârif i billaholduğu kadar Türkçenin de inceliklerini bilen bir şairdir Bu büyük Hak âşıkı ve ârifininyol tecrübelerini anlattığı Dîvân ı İlâhiyâtını anlamaya çalışmak bir mânâda insanın İslâmınirfânî derinliğini vücûd birliğini ve kendini idrâk etmesi anlamına gelmektedir Hz Pîri önceki sûfî şairlerden ayıran özellik İlâhiyâtında seyr ü sülûk sırasında yaşanması gereken fark vecem sırlarını dengeli olarak vermesidir Şerîatsız hakikat oldu ilhâd Hakikat nûr ziyâsıdır şerîat diyen Hz Pîrin ortaya koyduğu vahdet ve kesret cem ve fark idrâkiyle ilgili denge tasavvuf yolları içinde dervîşlerin terbiyesi sırasında fevkalâde önemlidir Sülûku sırasında yaşadığı aşk veirfânhâllerini yorumlamaya çalışan sâlikin şerîattan hakikate doğru yol alırken hangi halde hangi reçeteyi kullanacağını bilmesi nefsinin tehlikeli yollara sapmasını önleyecektir Niyâzî Hazretlerininilâhiyâtı busapmaları önleyecek altın kuralları ihtivâ eder Niyâzî nin Dîvân ı İlâhiyât ı on iki hak yolun benimsediği şerîat tarîkat marifet ve hakikat ilimlerininsırlarını kapsayan bir ilmihâldir Bu sebeple tasavvuf erbâbı Niyâzî i Mısrî nin dîvânını bir tarîkat vetasavvuf ilmihâli olarak kabul etmiştir Elinizdeki eser Mısrî Efendi nin pek çok belge veyeni bilgilerden hareketle yazılan hayatıyla yetmişten fazla yazma nüshanın karşılaştırılması sonucundaelde edilen İlâhiyâtını ihtiva etmektedir Bu ilâhiyâtın Ümmî Sinân Hazretleri nin Beş Er inindîvânlarıyla paralel okunması okuyucunun tevhid bilincini arttıracaktır Buyurun irfân sofrasına 2 GÜLÂBOĞLU MEHMED ASKERÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Nîyâzî i Mısrî ve Çavdaroğlu Müftî Dervîş dîvânlarında Elmalılı Ümmî Sinân Hazretleri ne intisapeden Beş Er den bahseder Beşer libâsından soyunup Hak ta fânî olan bu hem râhlardan biri olanMısrî Efendi Biz beş er idik çıkdık bir demde yola girdik Kırk yılda pîre erdik bu sohbete erince buyurur Yine Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş de Cem olıcak bir araya beşimiz Sevdiğimiz zikr etmekdir işimiz Hemân bu yola komuşuz başımız Zâkir kullardanız elhamdülillâh der Bu Beş Er in en tanınmışı Niyâzî i Mısrî dir Diğerleri Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş Uşaklı Ahmed Matlaî Uşaklı sonradan Kütahya ya yerleşen Muslihüddîn Mustafa Şeyhî ve buradasözkonusu edeceğimiz Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Bu beş yol arkadaşı Elmalılı Ümmî SinânAzîz in huzuruna varıp bir demde yola girmişler ve yine hepsi birlikte vahdet ummanına garkolupgitmişlerdir Bu yol arkadaşlarının her biri diğerine aynadır biri diğerinden farklı değildir Bugönül erlerini merak edenler önceki yıllarda yaptığımız çalışmalara göz atabilirler İmdi bu eserde konumuz olan zât Beş Er den biri olan Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Askerî 17 asrın başlarında Kütahya nın Altıntaş ilçesinde doğmuş tahsilinden sonra Elmalılı SinanÜmmi Halvetî Hazretleri ne intisap ederek hilâfetle Afyon Karahisar ına gönderilmiş ve burada1693yılında vefât etmiştir Elinizdeki eserde Askerî nin mevcut kaynaklardan hareketle yazılan kısa bir hâl tercümesiylearuzveheceyle kaleme aldığı 254 nutk ı şerifini içeren Dîvân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 3 ÇAVDAROĞLU MÜFTÎ DERVÎŞ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Çavdaroğlu Müftî Dervîş Ahmed Efendi 16 ve 17 asırlarda Kütahyada yetişen Yûnus gönüllümutasavvıflardan biridir Çavdaroğlu Kalburcu Şeyhi Ahmed Efendinin torunu Ümmî SinanHazretleri nin dervîşi ve halîfesi Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Ahmed Matlaî veMuslihiddîn Şeyhî nin yol kardeşi Gaybî Sunullahın Hazretleri nin babası olmak gibi özellikleresahiptir Türk Tasavvuf Tarihi ve Edebiyatı alanında Beş Er diye şöhret bulan şahsiyetlerin şiirlerindeortayakoydukları üslûp ve görüşlerin tam ortasında yer alan Çavdaroğlu Müftî Dervîş medresetahsili görmesine senelerce Kütahya Müftülüğü yapmasına rağmen şiirdeki dili itibariyle tambir halkadamıdır O diğer yol kardeşleri ve silsilesinden gelen mürşidleri Sinân Ümmî Eroğlu veVâhibÜmmîHazretleri gibi Çavdarlu Yörüklerinin konuşmalarını şiire taşıyarak Anadilimiz Türkçe yi Rabçehâlinegetiren Yûnus Emre muakkiplerinden biridir Çavdaroğlu nun nutk ı şerîfleri muhatabıyla senli benli konuşurcasına hemen şu anda söylenivermişkadar doğal ve sadedir Vahdet i vücûd idrâki gibi aşk ve nefs bilgisi gibi çetrefilli mes eleleri böylesine arı duru bir kelâmla anlatmak herhalde kerâmet i evliyâdan bir cüz olsa gerektir Çavdaroğlu nun şiiri haza İlâhî dir Şairlerin kendilerine özel kavramlar kullandıkları bir ortamda hakikati çıplak bir Türkçe ile anlatan mutasavvıfın bu özelliğini herhalde içinde yaşayıpbüyüdüğü Yörük Türkmen kültürünün canlılığında ve güzelliğinde aramak gerekir Fakat onun buüslûbununarkasında hiç şüphesiz Yûnus Emre gibi bir öncü vardır Çavdaroğlu Türkçeyi arşa kanatlandıranYûnus muakkiplerinden biri olmak hasebiyle Türk İslâm Tasavvuf Edebiyatı bünyesinde incelenmeyedeğer bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır Elinizdeki eserde onun Divân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 4 MUSLİHİDDÎN MUSTAFA ŞEYHÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Şeyhî Mustafa Muslihiddîn Efendi 17 asırda Anadolunun kalbi âşıklar diyarı Uşak ta doğmuş Elmalı da yetişmiş ve tayin edildiği Kütahya da insanların irşâdıyla uğraşmış bir büyük ahlâk aşkvegönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkında ne yazık ki fazla bilgimiz yoktur BunarağmenŞeyhî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerden birisidir Zira o fikirleri yüzyılları aşanaşk ve irfân dilimiz Yûnus Emrenin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmînin izinde eserler ortayakoyan Türkçemizin güçlü bir sesidir Şeyhî aynı zamanda bütün zamanların en önemli tasavvuf şairi kabul edilen Niyâzî i Mısrînin de yol arkadaşıdır Kaldı ki elinizdeki eser bu büyük mutasavvıfınDîvân ı İlâhiyâtına nazire olmakla ayrıca önem kazanmaktadır Türkiye ve dünyada konuylailgili meraklılar eğer İslâmın aşk ve irfân alanındaki derinliğine ulaşmak Türkçenin inceliğine ahengineve zevkine varmak istiyorlarsa bağrımızdan çıkan Şeyhînin ve onu yetiştiren silsilenin YûnusEmredamarından beslenen nutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Böyle bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerin onun aşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzunborcudur Şeyhînin şiirleri bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır Bu eserde şairin 227 adet nutkunu bulacaksınız 5 UŞAKLI AHMED MATLAÎ DÎVÂNÇE İ İLÂHİYÂT Matlaî mahlasıyla şiirler yazan Ahmed Halvetî 17 asırda Anadolunun kalbi âşıklar diyârı Uşakşehrimizde yetişen bir büyük ahlâk aşk ve gönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkındaneyazık ki pek fazla bilgimiz yoktur Ancak Matlaî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerimizden birisidir Önemlidir zira o fikirleri yüzyılları aşan aşk ve irfân dilimiz YûnusEmrenin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmînin izinde eserler ortaya koyan Türkçemizingüçlübir sesidir Matlaî Ahmed Efendi aynı zamanda bütün dönemlerin en önemli tasavvuf şairi kabul edilenNiyâzî i Mısrînin Elmalı nın diğer cânları Gülâboğlu nun Müftî Dervîş ve Muslihiddîn Şeyhî nin deyol arkadaşıdır Elinizdeki eser bu Beş Er in Dîvân ı İlâhiyâtlarına nazire olmakla ayrıca önemkazanmaktadır Hilkat sırrı peşinde koşturan tâlipler eğer İslâmın aşk ve irfân konusundaki derinliğineulaşmak anadilimiz Türkçenin inceliğine ahengine ve zevkine varmak istiyorsa Anadolu nunbağrından çıkan Matlaînin ve onu yetiştiren silsilenin Yûnus Emre damarından beslenennutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Matlaî gibi bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerinonunaşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzun borcudur Elinizdeki eser Matlaîninşiirlerinin bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır

Elmalılı Ümmî Sinan Hazretleri nin irşâdında yetişmiş beş büyük Hak erinin seyr ü sülûk tecrübelerini bir arayagetirenmüstesna bir tasavvuf külliyatı Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Çavdaroğlu Müftî Dervîş Muslihiddîn Mustafa Şeyhî veUşaklıAhmed Matlaî ye ait beş ayrı dîvân Vahdet i vücûd ilâhî aşk irfân insan ve yaratılış hakikatini sade duru ve derin bir Türkçe ile dile getirenvebirlikteokunduğunda mânâsı derinleşen Beş Er Külliyâtı tasavvuf yolunun şerîat tarîkat mârifet ve hakîkat mertebelerineışık tutan önemli bir başvuru kaynağı 1 MEHMED NİYÂZÎ İ MISRÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT 17 asırda yaşayan Mehmed Niyâzî i Mısrî Halvetiyye erkânının Orta Kol diye tanınan Ahmediyye şubesinin devamı niteliğinde olan Mısriyye kolunun pîridir Coşkun ve cezbeli bir sûfî olanMısrî İslâm tasavvuf tarihinin en renkli ve en yetkin simâlarından biridir 1618 de Malatya da doğmuşDiyarbakır Mardin Kerbelâ Mısır İstanbul Elmalı Uşak Kütahya ve Bursa da yaşamış nihayet sürgüne gönderildiği Limni de 1694 senesinde vefât etmiştir İbn Arabî Hazret i Mevlânâ ve Yûnus Emre tefekkürünün takipçilerinden olan Mısrî buüç büyükzâtın düşüncelerinin harmanlandığı mükemmel bir terkiptir Mısır da öğrenimgördüğü için Mısrî mahlasıyla tanınan Hz Pîr şiirlerinde aşka ve irfâna ait hakîkatleri damıtıp süzerek devrininengüzel Türkçesiyle kaleme almıştır O aynı zamanda edebiyat tarihimizde kendisini takip eden mutasavvıfşair ve ediplerle adına Niyâzî i Mısrî Okulu diyebileceğimiz büyük bir edebî üslubun damerkezindeolan bir şahsiyettir Niyâzî i Mısrî fikirleriyle bütün çağlara hitap eden ve insanlığın varmakistediği hakikatin şâhikâlarında dolaşan bir gönül adamıdır O İslâm ın derinliğini idrâk eden bir ârif i billaholduğu kadar Türkçe nin de inceliklerini bilen bir şairdir Bu büyük Hak âşıkı ve ârifininyol tecrübelerini anlattığı Dîvân ı İlâhiyât ını anlamaya çalışmak bir mânâda insanın İslâm ınirfânî derinliğini vücûd birliğini ve kendini idrâk etmesi anlamına gelmektedir Hz Pîr i önceki sûfî şairlerden ayıran özellik İlâhiyât ında seyr ü sülûk sırasında yaşanması gereken fark vecem sırlarını dengeli olarak vermesidir Şerîatsız hakikat oldu ilhâd Hakikat nûr ziyâsıdır şerîat diyen Hz Pîr in ortaya koyduğu vahdet ve kesret cem ve fark idrâkiyle ilgili denge tasavvuf yolları içinde dervîşlerin terbiyesi sırasında fevkalâde önemlidir Sülûku sırasında yaşadığı aşk veirfânhâllerini yorumlamaya çalışan sâlikin şerîattan hakikate doğru yol alırken hangi halde hangi reçeteyi kullanacağını bilmesi nefsinin tehlikeli yollara sapmasını önleyecektir Niyâzî Hazretleri ninilâhiyâtı busapmaları önleyecek altın kuralları ihtivâ eder Niyâzî nin Dîvân ı İlâhiyât ı on iki hak yolun benimsediği şerîat tarîkat marifet ve hakikat ilimlerininsırlarını kapsayan bir ilmihâldir Bu sebeple tasavvuf erbâbı Niyâzî i Mısrî nin dîvânını bir tarîkat vetasavvuf ilmihâli olarak kabul etmiştir Elinizdeki eser Mısrî Efendi nin pek çok belge veyeni bilgilerden hareketle yazılan hayatıyla yetmişten fazla yazma nüshanın karşılaştırılması sonucundaelde edilen İlâhiyât ını ihtiva etmektedir Bu ilâhiyâtın Ümmî Sinân Hazretleri nin Beş Er inindîvânlarıyla paralel okunması okuyucunun tevhid bilincini arttıracaktır Buyurun irfân sofrasına 2 GÜLÂBOĞLU MEHMED ASKERÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Nîyâzî i Mısrî ve Çavdaroğlu Müftî Dervîş dîvânlarında Elmalılı Ümmî Sinân Hazretleri ne intisapeden Beş Er den bahseder Beşer libâsından soyunup Hak ta fânî olan bu hem râhlardan biri olanMısrî Efendi Biz beş er idik çıkdık bir demde yola girdik Kırk yılda pîre erdik bu sohbete erince buyurur Yine Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş de Cem olıcak bir araya beşimiz Sevdiğimiz zikr etmekdir işimiz Hemân bu yola komuşuz başımız Zâkir kullardanız elhamdülillâh der Bu Beş Er in en tanınmışı Niyâzî i Mısrî dir Diğerleri Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş Uşaklı Ahmed Matlaî Uşaklı sonradan Kütahya ya yerleşen Muslihüddîn Mustafa Şeyhî ve buradasözkonusu edeceğimiz Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Bu beş yol arkadaşı Elmalılı Ümmî SinânAzîz in huzuruna varıp bir demde yola girmişler ve yine hepsi birlikte vahdet ummanına garkolupgitmişlerdir Bu yol arkadaşlarının her biri diğerine aynadır biri diğerinden farklı değildir Bugönül erlerini merak edenler önceki yıllarda yaptığımız çalışmalara göz atabilirler İmdi bu eserde konumuz olan zât Beş Er den biri olan Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Askerî 17 asrın başlarında Kütahya nın Altıntaş ilçesinde doğmuş tahsilinden sonra Elmalılı SinanÜmmi Halvetî Hazretleri ne intisap ederek hilâfetle Afyon Karahisar ına gönderilmiş ve burada1693yılında vefât etmiştir Elinizdeki eserde Askerî nin mevcut kaynaklardan hareketle yazılan kısa bir hâl tercümesiylearuzveheceyle kaleme aldığı 254 nutk ı şerifini içeren Dîvân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 3 ÇAVDAROĞLU MÜFTÎ DERVÎŞ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Çavdaroğlu Müftî Dervîş Ahmed Efendi 16 ve 17 asırlarda Kütahya da yetişen Yûnus gönüllümutasavvıflardan biridir Çavdaroğlu Kalburcu Şeyhi Ahmed Efendi nin torunu Ümmî SinanHazretleri nin dervîşi ve halîfesi Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Ahmed Matlaî veMuslihiddîn Şeyhî nin yol kardeşi Gaybî Sun ullah ın Hazretleri nin babası olmak gibi özellikleresahiptir Türk Tasavvuf Tarihi ve Edebiyatı alanında Beş Er diye şöhret bulan şahsiyetlerin şiirlerindeortayakoydukları üslûp ve görüşlerin tam ortasında yer alan Çavdaroğlu Müftî Dervîş medresetahsili görmesine senelerce Kütahya Müftülüğü yapmasına rağmen şiirdeki dili itibariyle tambir halkadamıdır O diğer yol kardeşleri ve silsilesinden gelen mürşidleri Sinân Ümmî Eroğlu veVâhibÜmmîHazretleri gibi Çavdarlu Yörüklerinin konuşmalarını şiire taşıyarak Anadilimiz Türkçe yi Rabçehâlinegetiren Yûnus Emre muakkiplerinden biridir Çavdaroğlu nun nutk ı şerîfleri muhatabıyla senli benli konuşurcasına hemen şu anda söylenivermişkadar doğal ve sadedir Vahdet i vücûd idrâki gibi aşk ve nefs bilgisi gibi çetrefilli mes eleleri böylesine arı duru bir kelâmla anlatmak herhalde kerâmet i evliyâdan bir cüz olsa gerektir Çavdaroğlu nun şiiri haza İlâhî dir Şairlerin kendilerine özel kavramlar kullandıkları bir ortamda hakikati çıplak bir Türkçe ile anlatan mutasavvıfın bu özelliğini herhalde içinde yaşayıpbüyüdüğü Yörük Türkmen kültürünün canlılığında ve güzelliğinde aramak gerekir Fakat onun buüslûbununarkasında hiç şüphesiz Yûnus Emre gibi bir öncü vardır Çavdaroğlu Türkçe yi arşa kanatlandıranYûnus muakkiplerinden biri olmak hasebiyle Türk İslâm Tasavvuf Edebiyatı bünyesinde incelenmeyedeğer bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır Elinizdeki eserde onun Divân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 4 MUSLİHİDDÎN MUSTAFA ŞEYHÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Şeyhî Mustafa Muslihiddîn Efendi 17 asırda Anadolu nun kalbi âşıklar diyarı Uşak ta doğmuş Elmalı da yetişmiş ve tayin edildiği Kütahya da insanların irşâdıyla uğraşmış bir büyük ahlâk aşkvegönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkında ne yazık ki fazla bilgimiz yoktur BunarağmenŞeyhî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerden birisidir Zira o fikirleri yüzyılları aşanaşk ve irfân dilimiz Yûnus Emre nin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmî nin izinde eserler ortayakoyan Türkçemizin güçlü bir sesidir Şeyhî aynı zamanda bütün zamanların en önemli tasavvuf şairi kabul edilen Niyâzî i Mısrî nin de yol arkadaşıdır Kaldı ki elinizdeki eser bu büyük mutasavvıfın Dîvân ı İlâhiyât ına nazire olmakla ayrıca önem kazanmaktadır Türkiye ve dünyada konuylailgili meraklılar eğer İslâm ın aşk ve irfân alanındaki derinliğine ulaşmak Türkçe nin inceliğine ahengineve zevkine varmak istiyorlarsa bağrımızdan çıkan Şeyhî nin ve onu yetiştiren silsilenin YûnusEmredamarından beslenen nutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Böyle bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerin onun aşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzunborcudur Şeyhî nin şiirleri bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır Bu eserde şairin 227 adet nutkunu bulacaksınız 5 UŞAKLI AHMED MATLAÎ DÎVÂNÇE İ İLÂHİYÂT Matlaî mahlasıyla şiirler yazan Ahmed Halvetî 17 asırda Anadolu nun kalbi âşıklar diyârı Uşakşehrimizde yetişen bir büyük ahlâk aşk ve gönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkındaneyazık ki pek fazla bilgimiz yoktur Ancak Matlaî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerimizden birisidir Önemlidir zira o fikirleri yüzyılları aşan aşk ve irfân dilimiz YûnusEmre nin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmî nin izinde eserler ortaya koyan Türkçemizingüçlübir sesidir Matlaî Ahmed Efendi aynı zamanda bütün dönemlerin en önemli tasavvuf şairi kabul edilenNiyâzî i Mısrî nin Elmalı nın diğer cânları Gülâboğlu nun Müftî Dervîş ve Muslihiddîn Şeyhî nin deyol arkadaşıdır Elinizdeki eser bu Beş Er in Dîvân ı İlâhiyât larına nazire olmakla ayrıca önemkazanmaktadır Hilkat sırrı peşinde koşturan tâlipler eğer İslâm ın aşk ve irfân konusundaki derinliğineulaşmak anadilimiz Türkçe nin inceliğine ahengine ve zevkine varmak istiyorsa Anadolu nunbağrından çıkan Matlaî nin ve onu yetiştiren silsilenin Yûnus Emre damarından beslenennutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Matlaî gibi bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerinonunaşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzun borcudur Elinizdeki eser Matlaî ninşiirlerinin bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır

Beş Er Külliyâtı Hazırlayan Mustafa Tatcı Elmalılı Ümmî Sinan Hazretleri nin irşâdında yetişmiş beş büyük Hak erinin seyr ü sülûk tecrübelerini bir araya getiren müstesna bir tasavvuf külliyatı Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Çavdaroğlu Müftî Dervîş Muslihiddîn Mustafa Şeyhî ve Uşaklı Ahmed Matlaî ye ait beş ayrı dîvân Vahdet i vücûd ilâhî aşk irfân insan ve yaratılış hakikatini sade duru ve derin bir Türkçe ile dile getiren ve birlikte okunduğunda mânâsı derinleşen Beş Er Külliyâtı tasavvuf yolunun şerîat tarîkat mârifet ve hakîkat mertebelerine ışık tutan önemli bir başvuru kaynağı 1 MEHMED NİYÂZÎ İ MISRÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT 17 asırda yaşayan Mehmed Niyâzî i Mısrî Halvetiyye erkânının Orta Kol diye tanınan Ahmediyye şubesinin devamı niteliğinde olan Mısriyye kolunun pîridir Coşkun ve cezbeli bir sûfî olan Mısrî İslâm tasavvuf tarihinin en renkli ve en yetkin simâlarından biridir 1618 de Malatya da doğmuş Diyarbakır Mardin Kerbelâ Mısır İstanbul Elmalı Uşak Kütahya ve Bursa da yaşamış nihayet sürgüne gönderildiği Limni de 1694 senesinde vefât etmiştir İbn Arabî Hazret i Mevlânâ ve Yûnus Emre tefekkürünün takipçilerinden olan Mısrî bu üç büyük zâtın düşüncelerinin harmanlandığı mükemmel bir terkiptir Mısır da öğrenim gördüğü için Mısrî mahlasıyla tanınan Hz Pîr şiirlerinde aşka ve irfâna ait hakîkatleri damıtıp süzerek devrinin en güzel Türkçesiyle kaleme almıştır O aynı zamanda edebiyat tarihimizde kendisini takip eden mutasavvıf şair ve ediplerle adına Niyâzî i Mısrî Okulu diyebileceğimiz büyük bir edebî üslubun da merkezinde olan bir şahsiyettir Niyâzî i Mısrî fikirleriyle bütün çağlara hitap eden ve insanlığın varmak istediği hakikatin şâhikâlarında dolaşan bir gönül adamıdır O İslâm ın derinliğini idrâk eden bir ârif i billah olduğu kadar Türkçe nin de inceliklerini bilen bir şairdir Bu büyük Hak âşıkı ve ârifinin yol tecrübelerini anlattığı Dîvân ı İlâhiyât ını anlamaya çalışmak bir mânâda insanın İslâm ın irfânî derinliğini vücûd birliğini ve kendini idrâk etmesi anlamına gelmektedir Hz Pîr i önceki sûfî şairlerden ayıran özellik İlâhiyât ında seyr ü sülûk sırasında yaşanması gereken fark ve cem sırlarını dengeli olarak vermesidir Şerîatsız hakikat oldu ilhâd Hakikat nûr ziyâsıdır şerîat diyen Hz Pîr in ortaya koyduğu vahdet ve kesret cem ve fark idrâkiyle ilgili denge tasavvuf yolları içinde dervîşlerin terbiyesi sırasında fevkalâde önemlidir Sülûku sırasında yaşadığı aşk ve irfân hâllerini yorumlamaya çalışan sâlikin şerîattan hakikate doğru yol alırken hangi halde hangi reçeteyi kullanacağını bilmesi nefsinin tehlikeli yollara sapmasını önleyecektir Niyâzî Hazretleri nin ilâhiyâtı bu sapmaları önleyecek altın kuralları ihtivâ eder Niyâzî nin Dîvân ı İlâhiyât ı on iki hak yolun benimsediği şerîat tarîkat marifet ve hakikat ilimlerinin sırlarını kapsayan bir ilmihâldir Bu sebeple tasavvuf erbâbı Niyâzî i Mısrî nin dîvânını bir tarîkat ve tasavvuf ilmihâli olarak kabul etmiştir Elinizdeki eser Mısrî Efendi nin pek çok belge ve yeni bilgilerden hareketle yazılan hayatıyla yetmişten fazla yazma nüshanın karşılaştırılması sonucunda elde edilen İlâhiyât ını ihtiva etmektedir Bu ilâhiyâtın Ümmî Sinân Hazretleri nin Beş Er inin dîvânlarıyla paralel okunması okuyucunun tevhid bilincini arttıracaktır Buyurun irfân sofrasına 2 GÜLÂBOĞLU MEHMED ASKERÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Nîyâzî i Mısrî ve Çavdaroğlu Müftî Dervîş dîvânlarında Elmalılı Ümmî Sinân Hazretleri ne intisap eden Beş Er den bahseder Beşer libâsından soyunup Hak ta fânî olan bu hem râhlardan biri olan Mısrî Efendi Biz beş er idik çıkdık bir demde yola girdik Kırk yılda pîre erdik bu sohbete erince buyurur Yine Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş de Cem olıcak bir araya beşimiz Sevdiğimiz zikr etmekdir işimiz Hemân bu yola komuşuz başımız Zâkir kullardanız elhamdülillâh der Bu Beş Er in en tanınmışı Niyâzî i Mısrî dir Diğerleri Kütahyalı Çavdaroğlu Müftî Dervîş Uşaklı Ahmed Matlaî Uşaklı sonradan Kütahya ya yerleşen Muslihüddîn Mustafa Şeyhî ve burada söz konusu edeceğimiz Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Bu beş yol arkadaşı Elmalılı Ümmî Sinân Azîz in huzuruna varıp bir demde yola girmişler ve yine hepsi birlikte vahdet ummanına gark olup gitmişlerdir Bu yol arkadaşlarının her biri diğerine aynadır biri diğerinden farklı değildir Bu gönül erlerini merak edenler önceki yıllarda yaptığımız çalışmalara göz atabilirler İmdi bu eserde konumuz olan zât Beş Er den biri olan Gülâboğlu Mehmed Askerî Hazretleri dir Askerî 17 asrın başlarında Kütahya nın Altıntaş ilçesinde doğmuş tahsilinden sonra Elmalılı Sinan Ümmi Halvetî Hazretleri ne intisap ederek hilâfetle Afyon Karahisar ına gönderilmiş ve burada 1693 yılında vefât etmiştir Elinizdeki eserde Askerî nin mevcut kaynaklardan hareketle yazılan kısa bir hâl tercümesiyle aruz ve heceyle kaleme aldığı 254 nutk ı şerifini içeren Dîvân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 3 ÇAVDAROĞLU MÜFTÎ DERVÎŞ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Çavdaroğlu Müftî Dervîş Ahmed Efendi 16 ve 17 asırlarda Kütahya da yetişen Yûnus gönüllü mutasavvıflardan biridir Çavdaroğlu Kalburcu Şeyhi Ahmed Efendi nin torunu Ümmî Sinan Hazretleri nin dervîşi ve halîfesi Niyâzî i Mısrî Gülâboğlu Mehmed Askerî Ahmed Matlaî ve Muslihiddîn Şeyhî nin yol kardeşi Gaybî Sun ullah ın Hazretleri nin babası olmak gibi özelliklere sahiptir Türk Tasavvuf Tarihi ve Edebiyatı alanında Beş Er diye şöhret bulan şahsiyetlerin şiirlerinde ortaya koydukları üslûp ve görüşlerin tam ortasında yer alan Çavdaroğlu Müftî Dervîş medrese tahsili görmesine senelerce Kütahya Müftülüğü yapmasına rağmen şiirdeki dili itibariyle tam bir halk adamıdır O diğer yol kardeşleri ve silsilesinden gelen mürşidleri Sinân Ümmî Eroğlu ve Vâhib Ümmî Hazretleri gibi Çavdarlu Yörüklerinin konuşmalarını şiire taşıyarak Anadilimiz Türkçe yi Rabçe hâline getiren Yûnus Emre muakkiplerinden biridir Çavdaroğlu nun nutk ı şerîfleri muhatabıyla senli benli konuşurcasına hemen şu anda söylenivermiş kadar doğal ve sadedir Vahdet i vücûd idrâki gibi aşk ve nefs bilgisi gibi çetrefilli mes eleleri böylesine arı duru bir kelâmla anlatmak herhalde kerâmet i evliyâdan bir cüz olsa gerektir Çavdaroğlu nun şiiri haza İlâhî dir Şairlerin kendilerine özel kavramlar kullandıkları bir ortamda hakikati çıplak bir Türkçe ile anlatan mutasavvıfın bu özelliğini herhalde içinde yaşayıp büyüdüğü Yörük Türkmen kültürünün canlılığında ve güzelliğinde aramak gerekir Fakat onun bu üslûbunun arkasında hiç şüphesiz Yûnus Emre gibi bir öncü vardır Çavdaroğlu Türkçe yi arşa kanatlandıran Yûnus muakkiplerinden biri olmak hasebiyle Türk İslâm Tasavvuf Edebiyatı bünyesinde incelenmeye değer bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır Elinizdeki eserde onun Divân ı İlâhiyât ını bulacaksınız 4 MUSLİHİDDÎN MUSTAFA ŞEYHÎ DÎVÂN I İLÂHİYÂT Şeyhî Mustafa Muslihiddîn Efendi 17 asırda Anadolu nun kalbi âşıklar diyarı Uşak ta doğmuş Elmalı da yetişmiş ve tayin edildiği Kütahya da insanların irşâdıyla uğraşmış bir büyük ahlâk aşk ve gönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkında ne yazık ki fazla bilgimiz yoktur Buna rağmen Şeyhî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerden birisidir Zira o fikirleri yüzyılları aşan aşk ve irfân dilimiz Yûnus Emre nin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmî nin izinde eserler ortaya koyan Türkçemizin güçlü bir sesidir Şeyhî aynı zamanda bütün zamanların en önemli tasavvuf şairi kabul edilen Niyâzî i Mısrî nin de yol arkadaşıdır Kaldı ki elinizdeki eser bu büyük mutasavvıfın Dîvân ı İlâhiyât ına nazire olmakla ayrıca önem kazanmaktadır Türkiye ve dünyada konuyla ilgili meraklılar eğer İslâm ın aşk ve irfân alanındaki derinliğine ulaşmak Türkçe nin inceliğine ahengine ve zevkine varmak istiyorlarsa bağrımızdan çıkan Şeyhî nin ve onu yetiştiren silsilenin Yûnus Emre damarından beslenen nutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Böyle bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerin onun aşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzun borcudur Şeyhî nin şiirleri bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır Bu eserde şairin 227 adet nutkunu bulacaksınız 5 UŞAKLI AHMED MATLAÎ DÎVÂNÇE İ İLÂHİYÂT Matlaî mahlasıyla şiirler yazan Ahmed Halvetî 17 asırda Anadolu nun kalbi âşıklar diyârı Uşak şehrimizde yetişen bir büyük ahlâk aşk ve gönül adamı Hak dostu bir erendir Hayatı hakkında ne yazık ki pek fazla bilgimiz yoktur Ancak Matlaî kültür tarihimiz açısından fevkalâde önemli şahsiyetlerimizden birisidir Önemlidir zira o fikirleri yüzyılları aşan aşk ve irfân dilimiz Yûnus Emre nin kendisini yetiştiren Elmalılı Sinân Ümmî nin izinde eserler ortaya koyan Türkçemizin güçlü bir sesidir Matlaî Ahmed Efendi aynı zamanda bütün dönemlerin en önemli tasavvuf şairi kabul edilen Niyâzî i Mısrî nin Elmalı nın diğer cânları Gülâboğlu nun Müftî Dervîş ve Muslihiddîn Şeyhî nin de yol arkadaşıdır Elinizdeki eser bu Beş Er in Dîvân ı İlâhiyât larına nazire olmakla ayrıca önem kazanmaktadır Hilkat sırrı peşinde koşturan tâlipler eğer İslâm ın aşk ve irfân konusundaki derinliğine ulaşmak anadilimiz Türkçe nin inceliğine ahengine ve zevkine varmak istiyorsa Anadolu nun bağrından çıkan Matlaî nin ve onu yetiştiren silsilenin Yûnus Emre damarından beslenen nutk ı şerifleriyle hâllenmelidir Matlaî gibi bir kâmil insanı tanımak ve tanıtmak gelecek nesillerin onun aşk ahlâk ve irfânıyla yetişmesini sağlamak bizim boynumuzun borcudur Elinizdeki eser Matlaî nin şiirlerinin bilinen tek nüshasından hareketle Mustafa Tatcı tarafından gün yüzüne çıkarılmıştır