Bildirileriyle 1974 1980 Dönemi Sıkıyönetimleri

Daha önce 12 Mart dönemi bildirilerini derleyen ve hukukî toplumsal tarihsel açılardan değerlendiren M Zafer Üskül bu kitapta merceğini Türkiye Cumhuriyeti demokrasisinin filizlenme yıllarına tutuyor ve Demokrat Parti iktidarından 12 Mart a uzanan dönemin sıkıyönetim bildirilerini masaya yatırıyor Yine titiz bir arşiv çalışmasıyla bir araya getirilen bu bildiri ve tebliğler Türkiye nin yakın tarihinde ordunun siyasetten eğlence hayatına kadar toplumun tüm hücrelerine nasıl nüfuz ve müdahale ettiğini birincil kaynaklarla ortaya koyuyor Kitap 1950 den 1970 e dört dönemde ilan edilen sıkıyönetimlerin bildirilerini bir araya getiriyor 1955 yılında İstanbul ve İzmir de 6 7 Eylül olayları üzerine 1960 yılında öğrenci gençliğin siyasal iktidara karşı gösterileri üzerine ve 27 Mayıs 1960 askerî darbesinin ardından 1963 yılında Talât Aydemir ve arkadaşlarının darbe girişimi üzerine ve 1970 yılında 15 16 Haziran işçi hareketleri üzerine Anayasa profesörü Üskül her biri farklı dinamiklerle oluşan ve şekillenen yıllar içinde sebepleri ve çözüm yolları giriftleşerek karmaşık bir miras bırakan bu toplumsal patlama dönemlerini ayrı ayrı ele alıyor ve bu tarihsel dönemeçleri sıkıyönetim bildirileri ışığında analiz ediyor

M Zafer Üskül ün Türkiye nin çok partili siyasal hayatında sıkça başvurulan ve gündelik hayatta silahlı kuvvetlerin mutlak kontrolüne imkân veren sıkıyönetimlerle ilgili üçlemesi 1950 70 arasının ve 12 Mart 1971 döneminin sıkıyönetim bildirilerinin ardından 12 Eylül ün taşlarını döşeyen s k yönetim kararlarıyla tamamlanıyor Toplu halde ilk defa karşımıza çıkan ve Türkiye nin yakın tarihindeki kritik dönemeçleri ordunun siyasetteki toplum üzerindeki rolünü en iyi şekilde gösteren bu derleme kurumsal arşivciliğin gelişmediği bir coğrafyada gazete koleksiyonları arasında ciddi bir kazı faaliyetinin ürünü Bildirileriyle 1974 80 Dönemi Sıkıyönetimleri esas olarak iki olaya odaklanıyor 1974 Kıbrıs çıkarmasının ardından CHP MSP hükümeti tarafından savaş ihtimali gerekçesiyle ilan edilen sıkıyönetimin geçici Sadi Irmak ve ilk Milliyetçi Cephe hükümetleri döneminde grev boykot ve öğrenci olayları bahane edilerek iç güvenliği de içine alacak şekilde uzatılması Kanlı Maraş Katliamı nın hemen ardından 26 Aralık 1978 de önce 13 ilde ilan edilen daha sonra genişletilerek 12 Eylül Darbesi ne zemin hazırlayan sıkıyönetim kararları Elinizde tuttuğunuz üçüncü ciltle beraber 1950 den 1980 e üç darbeyle şekillenen otuz yıllık demokrasi serüvenimizdeki askerî bildirileri bir arada sunmuş oluyoruz

12 Mart 1971 tarihi siyasal ve toplumsal yaşamımızdaki en önemli kırılma noktalarından biridir Bu dönemde altı sıkıyönetim komutanlığı tarafından yayımlanan 419 bildiriye ilaveten ek bildiriler ve açıklamalar da gündeme gelmiştir Anayasa profesörü M Zafer Üskül tarafından hazırlanan Bildirileriyle 12 Mart 1971 Dönemi Sıkıyönetimi gazetelerden taranan bildirilerin tebliğlerin ve basın açıklamalarının yanı sıra tamamının hukuksal bir çerçevede değerlendirilmesini içeriyor Ulaşılabilen bildirilerin içeriklerinden yola çıkarak sıkıyönetim kararıyla beraber gelen yasaklar kapatılan dernekler ve gazeteler üniversitelere ve aydınlara yönelik baskı politikaları operasyonlar yargılamalar başlıklar halinde yeniden göz önüne seriliyor Diğer yandan bu bildirilerde tebliğlerde ve basın açıklamalarında yer alan trafik fiyat denetimi gıda güvenliği sağlık temizlik ormanların korunması turistik ve arkeolojik eserlerin muhafazası işçi işveren ilişkileri sendikalar kumar fuhuş uyuşturucu madde kullanımı müstehcen yayınlar gibi konular sıkıyönetim politikalarının insan yaşamı üzerindeki aşırı denetimini de ironik bir şekilde ortaya koyuyor