Bir Müfessir Olarak Zemahşeri ve Tefsir Metodolojisi — Zeki Keskin

İlim ve Medeniyet kurucu şahsiyetler ve ilim yolculuğunda onların kalemlerinden damlayan mürekkepler üzerine inşa edilmiştir İslâm Medeniyet ve ilimleri sahasında kendisine çok şey borçlu olunan âlimerden birisi de İmâm Ebû Mansûr Muhammed el Mâtürîdî dir Adının asırlar sonrasına ulaşmasını sağlayan şaherser niteliğindeki iki eserinden biri olan Te vîlâtü l Kur ân adlı tefsiri oldukça geç tarihlerde neşredilmesine rağmen başta ülkemiz olmak üzere dünyada bir çok akademik çalışmaya konu edilmiş ve bu yöndeki çalışmalar şevkle devam etmektedir Elinizdeki bu mütevazi çalışma da aynı heyecan ve gayretin ürünü olarak Mâtürîdî yi Te vîlâtü l Kur ân ı ve müfessirin bu tefsir bağlamındaki metodolojisini ele almayı hedeflemiştir Çalışmada Mâtürîdî nin islamî ilimlerin farklı alanlarına özellikle tefsir kıraat ve yorum metodolojisine dair bakış açısı ele alınıp ifade edilmeye gayret edilmiştir Mâtürîdî özelinde ülkemizde çeyrek asır gibi kısa bir sürede oluşturulan tüm diğer ilmî gayretlere ek olarak vucuda getirilen bu eserin müfessire dair literatüründe yerini alması amacıyla ortaya koydukları gayretten dolayı tüm paydaşlara teşekkür ediyor Mâtürîdî nin ilim dün yamızda kök salmasına az da olsa katkı sunmasını içtenlikle temenni ederiz Tanıtım Bülteninden

İlim ve Medeniyet kurucu şahsiyetler ve ilim yolculuğunda onların kalemlerinden damlayan mürekkepler üzerine inşa edilmiştir İslâm Medeniyet ve ilimleri sahasında kendisine çok şey borçlu olunan âlimerden birisi de İmâm Ebû Mansûr Muhammed el Mâtürîdî dir Adının asırlar sonrasına ulaşmasını sağlayan şaherser niteliğindeki iki eserinden biri olan Te vîlâtü l Kur ân adlı tefsiri oldukça geç tarihlerde neşredilmesine rağmen başta ülkemiz olmak üzere dünyada bir çok akademik çalışmaya konu edilmiş ve bu yöndeki çalışmalar şevkle devam etmektedir Elinizdeki bu mütevazi çalışma da aynı heyecan ve gayretin ürünü olarak Mâtürîdî yi Te vîlâtü l Kur ân ı ve müfessirin bu tefsir bağlamındaki metodolojisini ele almayı hedeflemiştir Çalışmada Mâtürîdî nin islamî ilimlerin farklı alanlarına özellikle tefsir kıraat ve yorum metodolojisine dair bakış açısı ele alınıp ifade edilmeye gayret edilmiştir Mâtürîdî özelinde ülkemizde çeyrek asır gibi kısa bir sürede oluşturulan tüm diğer ilmî gayretlere ek olarak vucuda getirilen bu eserin müfessire dair literatüründe yerini alması amacıyla ortaya koydukları gayretten dolayı tüm paydaşlara teşekkür ediyor Mâtürîdî nin ilim dün yamızda kök salmasına az da olsa katkı sunmasını içtenlikle temenni ederiz

İslâm âlimleri arasında kişiliği ilmî şahsiyeti ve yaptığı çalışmalar ile tanınan Taberî seçkin bir şahsiyet ve mu mtaz bir ilim adamıdır O nun hakkında yapılan araştırmalar ve ortaya konulan bilgiler bunu gösterir niteliktedir O özellikle tefsir hadis fıkıh ve tarih alanlarında yaptığı önemli çalışmalar ile şöhret bulmuş bir âlimdir Burada özellikle tefsiri bağlamında yapılan farklı çalışmalarda değişik konular ele alınmıştır Bu bağlamda onun ilmî anlayışı izlediği metot tefsirinin kaynakları gibi hususlarda nitelik ve keyfiyet açısından önemli bilgiler ve tespitler ortaya konulmuştur Taberî nin tefsirinde âyetler genel manada ve öncelikle Kur ân ve hadisler ile tefsir edilmiştir Bundan sonra Sahâbe ve tâbiînden yapılan rivâyetler değerlendirilmiştir Bol miktarda rivâyet kullanılmıştır Bunun yanında önceki âlimlerin göru şlerinden de yararlanılmıştır Her hâlu kârda onda diğer her tu rlu tefsir imkânlarından ve dayanaklarından ilmî usullerle yararlanıldığı söylenebilir Bu bağlamda mu ellifin sadece rey ile tefsir yapmayı doğru bulmadığı da zikredilmeye değerdir Taberî tarafından Câmiu l Beyân da konuların bu yu k bir vukûfiyetle araştırıldığı ve ortaya konulduğu göru lu r Burada yapılan çalışmada ise mu ellifin derli toplu muazzam tefsirinin bilgi metot kaynak gibi pek çok hususta oldukça yol gösterici bir çalışma olduğunun ortaya çıktığını söylemek mu mku ndu r Kaldı ki bu çalışmada sözu edilen veya edilemeyen pek çok farklı hususun da bu çalışmanın içeriğinde göru lebileceğini söylemek gerekir

İlim ve Medeniyet kurucu şahsiyetler ve ilim yolculuğunda onların kalemlerinden damlayan mürekkepler üzerine inşa edilmiştir İslâm Medeniyet ve ilimleri sahasında kendisine çok şey borçlu olunan âlimerden birisi de İmâm Ebû Mansûr Muhammed el Mâtürîdî dir Adının asırlar sonrasına ulaşmasını sağlayan şaherser niteliğindeki iki eserinden biri olan Te vîlâtü l Kur ân adlı tefsiri oldukça geç tarihlerde neşredilmesine rağmen başta ülkemiz olmak üzere dünyada bir çok akademik çalışmaya konu edilmiş ve bu yöndeki çalışmalar şevkle devam etmektedir Elinizdeki bu mütevazi çalışma da aynı heyecan ve gayretin ürünü olarak Mâtürîdî yi Te vîlâtü l Kur ân ı ve müfessirin bu tefsir bağlamındaki metodolojisini ele almayı hedeflemiştir Çalışmada Mâtürîdî nin islamî ilimlerin farklı alanlarına özellikle tefsir kıraat ve yorum metodolojisine dair bakış açısı ele alınıp ifade edilmeye gayret edilmiştir Mâtürîdî özelinde ülkemizde çeyrek asır gibi kısa bir sürede oluşturulan tüm diğer ilmî gayretlere ek olarak vucuda getirilen bu eserin müfessire dair literatüründe yerini alması amacıyla ortaya koydukları gayretten dolayı tüm paydaşlara teşekkür ediyor Mâtürîdî nin ilim dün yamızda kök salmasına az da olsa katkı sunmasını içtenlikle temenni ederiz

Bu eser klasik İslam tefsir geleneğinin önemli simalarından biri olan Zemahşerî yi ve onun eseri el Keşşâf ı merkeze alan çok yazarlı akademik bir çalışmadır Çalışma Zemahşerî yi yalnızca güçlü bir dilci ve belâgatçı olarak değil aynı zamanda kıraat rivayet dirayet kelâm fıkıh tasavvuf ve sosyo kültürel okuma boyutlarını birlikte kullanan bütüncül bir müfessir olarak konumlandırmaktadır Bu çerçevede eser el Keşşâf ın hem kendi dönemindeki tefsir kapsamındaki tartışmalar içindeki yerini hem de sonraki yüzyıllara uzanan etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir Çalışmanın ilk bölümlerinde Zemahşerî nin kıraatlere yaklaşımı özellikle En âm sûresi 6 137 âyet örneği ve bu çerçevede Ebû Hayyân ile girdiği tartışmalar üzerinden ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir Sahih kıraatlerin tespitinde mushaf hattına uygunluk rivayet zincirinin güvenilirliği ve Arap dilinin kuralları gibi kriterlerin nasıl temellendirildiği Zemahşerî nin bu kriterler arasında dili önceleyen tavrının kıraat ilmindeki yetkin kişilerle hangi noktalarda birbirlerinden farklı düşündükleri somut örneklerle gösterilmiştir Böylece kıraat ile tefsir arasındaki sınırların klasik dönemde sanıldığı kadar katı olmadığı Zemahşerî nin dilsel gerekçelerle bazı rivayetleri eleştiriye tâbi tutabildiği ortaya konulmuştur Kitabın önemli bir ekseni el Keşşâf ta üslup olgularının incelenmesine ayrılmıştır Udûl iltifat ve tefennün iftinân gibi kavramlar etrafında Zemahşerî nin üslup değişimlerini nasıl sistematik biçimde tespit ettiği ve bunlara ne tür işlevler yüklediği gösterilmiştir Müfessirin gâipten muhâtaba muhâtaptan mütekellime geçişler zamirden zâhir isme yöneliş farklı harf i cerrler arasında tercih gibi dilsel olguları muhatabın dikkatini canlı tutma tehdidi pekiştirme azarlamayı güçlendirme veya bir hükmü tahsis ve takdim etme gibi belâgat amaçlarıyla irtibatlandırdığı ortaya konmaktadır Bu yönüyle el Keşşâf Kur an üslubunu sadece açıklayan değil aynı zamanda onun estetik ve ikna edici boyutlarını görünür kılan bir tefsir olarak yeniden değerlendirilir Eserde bunun yanı sıra Zemahşerî nin aile hayatı kadının konumu Hristiyanlık inancı ilk muhatapların kültürel çevresi ve kevnî ayetler yaratılış ve kozmosla ilgili ayetler gibi temaları işleyiş biçimi ayrıntılı olarak ele alınmıştır Onun tasavvufî işârî yorumlara temkinli yaklaşımı ilmî tefsir imkânlarına bakışı ve Hanefî bir fakih olarak ibadet ayetlerinden özellikle oruçla ilgili nasslardan çıkardığı fıkhî hükümler müfessirin çok yönlü ilmî kimliğini ortaya koyan başlıklar arasındadır Keşşâf ın Nesefî tefsiri başta olmak üzere sonraki tefsir literatürü üzerindeki dilbilimsel ve metodolojik etkisi de özel bir incelemeye konu edilmekte böylece Zemahşerî nin sonraki müfessirler üzerindeki izleri somutlaştırılmıştır Ayrıca Batı akademik literatüründe Zemahşerî ve el Keşşâf üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilerek müfessirin modern Kur an araştırmalarındaki konumu ilgi odakları ve eleştirel kabulleri tahlil edilmektedir Bütün olarak bakıldığında bu eser hem klasik kaynaklara dayalı derinlikli bir iç okuma hem de çağdaş ilmi literatürle temas halinde eleştirel bir çerçeve sunmakta Zemahşerî yi tefsir tarihinin sürekliliği ve güncel metodolojik tartışmalar bağlamında yeniden düşünmeye imkân veren kuşatıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır

İslâm âlimleri arasında kişiliği ilmî şahsiyeti ve yaptığı çalışmalar ile tanınan Taberî seçkin bir şahsiyet ve mu mtaz bir ilim adamıdır O nun hakkında yapılan araştırmalar ve ortaya konulan bilgiler bunu gösterir niteliktedir O özellikle tefsir hadis fıkıh ve tarih alanlarında yaptığı önemli çalışmalar ile şöhret bulmuş bir âlimdir Burada özellikle tefsiri bağlamında yapılan farklı çalışmalarda değişik konular ele alınmıştır Bu bağlamda onun ilmî anlayışı izlediği metot tefsirinin kaynakları gibi hususlarda nitelik ve keyfiyet açısından önemli bilgiler ve tespitler ortaya konulmuştur Taberî nin tefsirinde âyetler genel manada ve öncelikle Kur ân ve hadisler ile tefsir edilmiştir Bundan sonra Sahâbe ve tâbiînden yapılan rivâyetler değerlendirilmiştir Bol miktarda rivâyet kullanılmıştır Bunun yanında önceki âlimlerin göru şlerinden de yararlanılmıştır Her hâlu kârda onda diğer her tu rlu tefsir imkânlarından ve dayanaklarından ilmî usullerle yararlanıldığı söylenebilir Bu bağlamda mu ellifin sadece rey ile tefsir yapmayı doğru bulmadığı da zikredilmeye değerdir Taberî tarafından Câmiu l Beyân da konuların bu yu k bir vukûfiyetle araştırıldığı ve ortaya konulduğu göru lu r Burada yapılan çalışmada ise mu ellifin derli toplu muazzam tefsirinin bilgi metot kaynak gibi pek çok hususta oldukça yol gösterici bir çalışma olduğunun ortaya çıktığını söylemek mu mku ndu r Kaldı ki bu çalışmada sözu edilen veya edilemeyen pek çok farklı hususun da bu çalışmanın içeriğinde göru lebileceğini söylemek gerekir

Bu eser klasik İslam tefsir geleneğinin önemli simalarından biri olan Zemahşerî yi ve onun eseri el Keşşâf ı merkeze alan çok yazarlı akademik bir çalışmadır Çalışma Zemahşerî yi yalnızca güçlü bir dilci ve belâgatçı olarak değil aynı zamanda kıraat rivayet dirayet kelâm fıkıh tasavvuf ve sosyo kültürel okuma boyutlarını birlikte kullanan bütüncül bir müfessir olarak konumlandırmaktadır Bu çerçevede eser el Keşşâf ın hem kendi dönemindeki tefsir kapsamındaki tartışmalar içindeki yerini hem de sonraki yüzyıllara uzanan etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir Çalışmanın ilk bölümlerinde Zemahşerî nin kıraatlere yaklaşımı özellikle En âm sûresi 6 137 âyet örneği ve bu çerçevede Ebû Hayyân ile girdiği tartışmalar üzerinden ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir Sahih kıraatlerin tespitinde mushaf hattına uygunluk rivayet zincirinin güvenilirliği ve Arap dilinin kuralları gibi kriterlerin nasıl temellendirildiği Zemahşerî nin bu kriterler arasında dili önceleyen tavrının kıraat ilmindeki yetkin kişilerle hangi noktalarda birbirlerinden farklı düşündükleri somut örneklerle gösterilmiştir Böylece kıraat ile tefsir arasındaki sınırların klasik dönemde sanıldığı kadar katı olmadığı Zemahşerî nin dilsel gerekçelerle bazı rivayetleri eleştiriye tâbi tutabildiği ortaya konulmuştur Kitabın önemli bir ekseni el Keşşâf ta üslup olgularının incelenmesine ayrılmıştır Udûl iltifat ve tefennün iftinân gibi kavramlar etrafında Zemahşerî nin üslup değişimlerini nasıl sistematik biçimde tespit ettiği ve bunlara ne tür işlevler yüklediği gösterilmiştir Müfessirin gâipten muhâtaba muhâtaptan mütekellime geçişler zamirden zâhir isme yöneliş farklı harf i cerrler arasında tercih gibi dilsel olguları muhatabın dikkatini canlı tutma tehdidi pekiştirme azarlamayı güçlendirme veya bir hükmü tahsis ve takdim etme gibi belâgat amaçlarıyla irtibatlandırdığı ortaya konmaktadır Bu yönüyle el Keşşâf Kur an üslubunu sadece açıklayan değil aynı zamanda onun estetik ve ikna edici boyutlarını görünür kılan bir tefsir olarak yeniden değerlendirilir Eserde bunun yanı sıra Zemahşerî nin aile hayatı kadının konumu Hristiyanlık inancı ilk muhatapların kültürel çevresi ve kevnî ayetler yaratılış ve kozmosla ilgili ayetler gibi temaları işleyiş biçimi ayrıntılı olarak ele alınmıştır Onun tasavvufî işârî yorumlara temkinli yaklaşımı ilmî tefsir imkânlarına bakışı ve Hanefî bir fakih olarak ibadet ayetlerinden özellikle oruçla ilgili nasslardan çıkardığı fıkhî hükümler müfessirin çok yönlü ilmî kimliğini ortaya koyan başlıklar arasındadır Keşşâf ın Nesefî tefsiri başta olmak üzere sonraki tefsir literatürü üzerindeki dilbilimsel ve metodolojik etkisi de özel bir incelemeye konu edilmekte böylece Zemahşerî nin sonraki müfessirler üzerindeki izleri somutlaştırılmıştır Ayrıca Batı akademik literatüründe Zemahşerî ve el Keşşâf üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilerek müfessirin modern Kur an araştırmalarındaki konumu ilgi odakları ve eleştirel kabulleri tahlil edilmektedir Bütün olarak bakıldığında bu eser hem klasik kaynaklara dayalı derinlikli bir iç okuma hem de çağdaş ilmi literatürle temas halinde eleştirel bir çerçeve sunmakta Zemahşerî yi tefsir tarihinin sürekliliği ve güncel metodolojik tartışmalar bağlamında yeniden düşünmeye imkân veren kuşatıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır Tanıtım Bülteninden

Bu eser klasik İslam tefsir geleneğinin önemli simalarından biri olan Zemahşerî yi ve onun eseri el Keşşâf ı merkeze alan çok yazarlı akademik bir çalışmadır Çalışma Zemahşerî yi yalnızca güçlü bir dilci ve belâgatçı olarak değil aynı zamanda kıraat rivayet dirayet kelâm fıkıh tasavvuf ve sosyo kültürel okuma boyutlarını birlikte kullanan bütüncül bir müfessir olarak konumlandırmaktadır Bu çerçevede eser el Keşşâf ın hem kendi dönemindeki tefsir kapsamındaki tartışmalar içindeki yerini hem de sonraki yüzyıllara uzanan etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir Çalışmanın ilk bölümlerinde Zemahşerî nin kıraatlere yaklaşımı özellikle En âm sûresi 6 137 âyet örneği ve bu çerçevede Ebû Hayyân ile girdiği tartışmalar üzerinden ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir Sahih kıraatlerin tespitinde mushaf hattına uygunluk rivayet zincirinin güvenilirliği ve Arap dilinin kuralları gibi kriterlerin nasıl temellendirildiği Zemahşerî nin bu kriterler arasında dili önceleyen tavrının kıraat ilmindeki yetkin kişilerle hangi noktalarda birbirlerinden farklı düşündükleri somut örneklerle gösterilmiştir Böylece kıraat ile tefsir arasındaki sınırların klasik dönemde sanıldığı kadar katı olmadığı Zemahşerî nin dilsel gerekçelerle bazı rivayetleri eleştiriye tâbi tutabildiği ortaya konulmuştur Kitabın önemli bir ekseni el Keşşâf ta üslup olgularının incelenmesine ayrılmıştır Udûl iltifat ve tefennün iftinân gibi kavramlar etrafında Zemahşerî nin üslup değişimlerini nasıl sistematik biçimde tespit ettiği ve bunlara ne tür işlevler yüklediği gösterilmiştir Müfessirin gâipten muhâtaba muhâtaptan mütekellime geçişler zamirden zâhir isme yöneliş farklı harf i cerrler arasında tercih gibi dilsel olguları muhatabın dikkatini canlı tutma tehdidi pekiştirme azarlamayı güçlendirme veya bir hükmü tahsis ve takdim etme gibi belâgat amaçlarıyla irtibatlandırdığı ortaya konmaktadır Bu yönüyle el Keşşâf Kur an üslubunu sadece açıklayan değil aynı zamanda onun estetik ve ikna edici boyutlarını görünür kılan bir tefsir olarak yeniden değerlendirilir Eserde bunun yanı sıra Zemahşerî nin aile hayatı kadının konumu Hristiyanlık inancı ilk muhatapların kültürel çevresi ve kevnî ayetler yaratılış ve kozmosla ilgili ayetler gibi temaları işleyiş biçimi ayrıntılı olarak ele alınmıştır Onun tasavvufî işârî yorumlara temkinli yaklaşımı ilmî tefsir imkânlarına bakışı ve Hanefî bir fakih olarak ibadet ayetlerinden özellikle oruçla ilgili nasslardan çıkardığı fıkhî hükümler müfessirin çok yönlü ilmî kimliğini ortaya koyan başlıklar arasındadır Keşşâf ın Nesefî tefsiri başta olmak üzere sonraki tefsir literatürü üzerindeki dilbilimsel ve metodolojik etkisi de özel bir incelemeye konu edilmekte böylece Zemahşerî nin sonraki müfessirler üzerindeki izleri somutlaştırılmıştır Ayrıca Batı akademik literatüründe Zemahşerî ve el Keşşâf üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilerek müfessirin modern Kur an araştırmalarındaki konumu ilgi odakları ve eleştirel kabulleri tahlil edilmektedir Bütün olarak bakıldığında bu eser hem klasik kaynaklara dayalı derinlikli bir iç okuma hem de çağdaş ilmi literatürle temas halinde eleştirel bir çerçeve sunmakta Zemahşerî yi tefsir tarihinin sürekliliği ve güncel metodolojik tartışmalar bağlamında yeniden düşünmeye imkân veren kuşatıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır

Zeki Keskin tarafından kaleme alınan Bir Mu fessir Olarak İmam Taberî ve Tefsir Metodolojisi Fecr Yayınları eseri olarak okurlarla buluşuyor Bir Mu fessir Olarak İmam Taberî ve Tefsir Metodolojisi Zeki Keskin Kitap Özeti İslâm âlimleri arasında kişiliği ilmî şahsiyeti ve yaptığı çalışmalar ile tanınan Taberî seçkin bir şahsiyet ve mu mtaz bir ilim adamıdır O nun hakkında yapılan araştırmalar ve ortaya konulan bilgiler bunu gösterir niteliktedir O özellikle tefsir hadis fıkıh ve tarih alanlarında yaptığı önemli çalışmalar ile şöhret bulmuş bir âlimdir Burada özellikle tefsiri bağlamında yapılan farklı çalışmalarda değişik konular ele alınmıştır Bu bağlamda onun ilmî anlayışı izlediği metot tefsirinin kaynakları gibi hususlarda nitelik ve keyfiyet açısından önemli bilgiler ve tespitler ortaya konulmuştur Taberî nin tefsirinde âyetler genel manada ve öncelikle Kur ân ve hadisler ile tefsir edilmiştir Bundan sonra Sahâbe ve tâbiînden yapılan rivâyetler değerlendirilmiştir Bol miktarda rivâyet kullanılmıştır Bunun yanında önceki âlimlerin göru şlerinden de yararlanılmıştır Her hâlu kârda onda diğer her tu rlu tefsir imkânlarından ve dayanaklarından ilmî usullerle yararlanıldığı söylenebilir Bu bağlamda mu ellifin sadece rey ile tefsir yapmayı doğru bulmadığı da zikredilmeye değerdir Taberî tarafından Câmiu l Beyân da konuların bu yu k bir vukûfiyetle araştırıldığı ve ortaya konulduğu göru lu r Burada yapılan çalışmada ise mu ellifin derli toplu muazzam tefsirinin bilgi metot kaynak gibi pek çok hususta oldukça yol gösterici bir çalışma olduğunun ortaya çıktığını söylemek mu mku ndu r Kaldı ki bu çalışmada sözu edilen veya edilemeyen pek çok farklı hususun da bu çalışmanın içeriğinde göru lebileceğini söylemek gerekir Yayınevi Fecr Yayınları Yazar Zeki Keskin Sayfa 245 Sayfa Kağıt 2 Hamur Boyut 13 00x21 00 cm Basım Yılı Aralık 2024 Barkod 9786256123595 Kategori Kuran ve Kuran Üzerine Meal Tefsir Hadis

İlim ve Medeniyet kurucu şahsiyetler ve ilim yolculuğunda onların kalemlerinden damlayan mürekkepler üzerine inşa edilmiştir İslâm Medeniyet ve ilimleri sahasında kendisine çok şey borçlu olunan âlimerden birisi de İmâm Ebû Mansûr Muhammed el Mâtürîdî dir Adının asırlar sonrasına ulaşmasını sağlayan şaherser niteliğindeki iki eserinden biri olan Te vîlâtü l Kur ân adlı tefsiri oldukça geç tarihlerde neşredilmesine rağmen başta ülkemiz olmak üzere dünyada bir çok akademik çalışmaya konu edilmiş ve bu yöndeki çalışmalar şevkle devam etmektedir Elinizdeki bu mütevazi çalışma da aynı heyecan ve gayretin ürünü olarak Mâtürîdî yi Te vîlâtü l Kur ân ı ve müfessirin bu tefsir bağlamındaki metodolojisini ele almayı hedeflemiştir Çalışmada Mâtürîdî nin islamî ilimlerin farklı alanlarına özellikle tefsir kıraat ve yorum metodolojisine dair bakış açısı ele alınıp ifade edilmeye gayret edilmiştir Mâtürîdî özelinde ülkemizde çeyrek asır gibi kısa bir sürede oluşturulan tüm diğer ilmî gayretlere ek olarak vucuda getirilen bu eserin müfessire dair literatüründe yerini alması amacıyla ortaya koydukları gayretten dolayı tüm paydaşlara teşekkür ediyor Mâtürîdî nin ilim dün yamızda kök salmasına az da olsa katkı sunmasını içtenlikle temenni ederiz

İslâm âlimleri arasında kişiliği ilmî şahsiyeti ve yaptığı çalışmalar ile tanınan Taberî seçkin bir şahsiyet ve mu mtaz bir ilim adamıdır O nun hakkında yapılan araştırmalar ve ortaya konulan bilgiler bunu gösterir niteliktedir O özellikle tefsir hadis fıkıh ve tarih alanlarında yaptığı önemli çalışmalar ile şöhret bulmuş bir âlimdir Burada özellikle tefsiri bağlamında yapılan farklı çalışmalarda değişik konular ele alınmıştır Bu bağlamda onun ilmî anlayışı izlediği metot tefsirinin kaynakları gibi hususlarda nitelik ve keyfiyet açısından önemli bilgiler ve tespitler ortaya konulmuştur Taberî nin tefsirinde âyetler genel manada ve öncelikle Kur ân ve hadisler ile tefsir edilmiştir Bundan sonra Sahâbe ve tâbiînden yapılan rivâyetler değerlendirilmiştir Bol miktarda rivâyet kullanılmıştır Bunun yanında önceki âlimlerin göru şlerinden de yararlanılmıştır Her hâlu kârda onda diğer her tu rlu tefsir imkânlarından ve dayanaklarından ilmî usullerle yararlanıldığı söylenebilir Bu bağlamda mu ellifin sadece rey ile tefsir yapmayı doğru bulmadığı da zikredilmeye değerdir Taberî tarafından Câmiu l Beyân da konuların bu yu k bir vukûfiyetle araştırıldığı ve ortaya konulduğu göru lu r Burada yapılan çalışmada ise mu ellifin derli toplu muazzam tefsirinin bilgi metot kaynak gibi pek çok hususta oldukça yol gösterici bir çalışma olduğunun ortaya çıktığını söylemek mu mku ndu r Kaldı ki bu çalışmada sözu edilen veya edilemeyen pek çok farklı hususun da bu çalışmanın içeriğinde göru lebileceğini söylemek gerekir

Bu eser klasik İslam tefsir geleneğinin önemli simalarından biri olan Zemahşerî yi ve onun eseri el Keşşâf ı merkeze alan çok yazarlı akademik bir çalışmadır Çalışma Zemahşerî yi yalnızca güçlü bir dilci ve belâgatçı olarak değil aynı zamanda kıraat rivayet dirayet kelâm fıkıh tasavvuf ve sosyo kültürel okuma boyutlarını birlikte kullanan bütüncül bir müfessir olarak konumlandırmaktadır Bu çerçevede eser el Keşşâf ın hem kendi dönemindeki tefsir kapsamındaki tartışmalar içindeki yerini hem de sonraki yüzyıllara uzanan etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir Çalışmanın ilk bölümlerinde Zemahşerî nin kıraatlere yaklaşımı özellikle En âm sûresi 6 137 âyet örneği ve bu çerçevede Ebû Hayyân ile girdiği tartışmalar üzerinden ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir Sahih kıraatlerin tespitinde mushaf hattına uygunluk rivayet zincirinin güvenilirliği ve Arap dilinin kuralları gibi kriterlerin nasıl temellendirildiği Zemahşerî nin bu kriterler arasında dili önceleyen tavrının kıraat ilmindeki yetkin kişilerle hangi noktalarda birbirlerinden farklı düşündükleri somut örneklerle gösterilmiştir Böylece kıraat ile tefsir arasındaki sınırların klasik dönemde sanıldığı kadar katı olmadığı Zemahşerî nin dilsel gerekçelerle bazı rivayetleri eleştiriye tâbi tutabildiği ortaya konulmuştur Kitabın önemli bir ekseni el Keşşâf ta üslup olgularının incelenmesine ayrılmıştır Udûl iltifat ve tefennün iftinân gibi kavramlar etrafında Zemahşerî nin üslup değişimlerini nasıl sistematik biçimde tespit ettiği ve bunlara ne tür işlevler yüklediği gösterilmiştir Müfessirin gâipten muhâtaba muhâtaptan mütekellime geçişler zamirden zâhir isme yöneliş farklı harf i cerrler arasında tercih gibi dilsel olguları muhatabın dikkatini canlı tutma tehdidi pekiştirme azarlamayı güçlendirme veya bir hükmü tahsis ve takdim etme gibi belâgat amaçlarıyla irtibatlandırdığı ortaya konmaktadır Bu yönüyle el Keşşâf Kur an üslubunu sadece açıklayan değil aynı zamanda onun estetik ve ikna edici boyutlarını görünür kılan bir tefsir olarak yeniden değerlendirilir Eserde bunun yanı sıra Zemahşerî nin aile hayatı kadının konumu Hristiyanlık inancı ilk muhatapların kültürel çevresi ve kevnî ayetler yaratılış ve kozmosla ilgili ayetler gibi temaları işleyiş biçimi ayrıntılı olarak ele alınmıştır Onun tasavvufî işârî yorumlara temkinli yaklaşımı ilmî tefsir imkânlarına bakışı ve Hanefî bir fakih olarak ibadet ayetlerinden özellikle oruçla ilgili nasslardan çıkardığı fıkhî hükümler müfessirin çok yönlü ilmî kimliğini ortaya koyan başlıklar arasındadır Keşşâf ın Nesefî tefsiri başta olmak üzere sonraki tefsir literatürü üzerindeki dilbilimsel ve metodolojik etkisi de özel bir incelemeye konu edilmekte böylece Zemahşerî nin sonraki müfessirler üzerindeki izleri somutlaştırılmıştır Ayrıca Batı akademik literatüründe Zemahşerî ve el Keşşâf üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilerek müfessirin modern Kur an araştırmalarındaki konumu ilgi odakları ve eleştirel kabulleri tahlil edilmektedir Bütün olarak bakıldığında bu eser hem klasik kaynaklara dayalı derinlikli bir iç okuma hem de çağdaş ilmi literatürle temas halinde eleştirel bir çerçeve sunmakta Zemahşerî yi tefsir tarihinin sürekliliği ve güncel metodolojik tartışmalar bağlamında yeniden düşünmeye imkân veren kuşatıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır

İslâm âlimleri arasında kişiliği ilmî şahsiyeti ve yaptığı çalışmalar ile tanınan Taberî seçkin bir şahsiyet ve mümtaz bir ilim adamıdır O nun hakkında yapılan araştırmalar ve ortaya konulan bilgiler bunu gösterir niteliktedir O özellikle tefsir hadis fıkıh ve tarih alanlarında yaptığı önemli çalışmalar ile şöhret bulmuş bir âlimdir Burada özellikle tefsiri bağlamında yapılan farklı çalışmalarda değişik konular ele alınmıştır Bu bağlamda onun ilmî anlayışı izlediği metot tefsirinin kaynakları gibi hususlarda nitelik ve keyfiyet açısından önemli bilgiler ve tespitler ortaya konulmuştur Taberî nin tefsirinde âyetler genel manada ve öncelikle Kur ân ve hadisler ile tefsir edilmiştir Bundan sonra Sahâbe ve tâbiînden yapılan rivâyetler değerlendirilmiştir Bol miktarda rivâyet kullanılmıştır Bunun yanında önceki âlimlerin görüşlerinden de yararlanılmıştır Her hâlükârda onda diğer her türlü tefsir imkânlarından ve dayanaklarından ilmî usullerle yararlanıldığı söylenebilir Bu bağlamda müellifin sadece rey ile tefsir yapmayı doğru bulmadığı da zikredilmeye değerdir Taberî tarafından Câmiu l Beyân da konuların büyük bir vukûfiyetle araştırıldığı ve ortaya konulduğu görülür Burada yapılan çalışmada ise müellifin derli toplu muazzam tefsirinin bilgi metot kaynak gibi pek çok hususta oldukça yol gösterici bir çalışma olduğunun ortaya çıktığını söylemek mümkünduür Kaldı ki bu çalışmada sözü edilen veya edilemeyen pek çok farklı hususun da bu çalışmanın içeriğinde görülebileceğini söylemek gerekir

Bu eser klasik İslam tefsir geleneğinin önemli simalarından biri olan Zemahşerî yi ve onun eseri el Keşşâf ı merkeze alan çok yazarlı akademik bir çalışmadır Çalışma Zemahşerî yi yalnızca güçlü bir dilci ve belâgatçı olarak değil aynı zamanda kıraat rivayet dirayet kelâm fıkıh tasavvuf ve sosyo kültürel okuma boyutlarını birlikte kullanan bütüncül bir müfessir olarak konumlandırmaktadır Bu çerçevede eser el Keşşâf ın hem kendi dönemindeki tefsir kapsamındaki tartışmalar içindeki yerini hem de sonraki yüzyıllara uzanan etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir Çalışmanın ilk bölümlerinde Zemahşerî nin kıraatlere yaklaşımı özellikle En âm sûresi 6 137 âyet örneği ve bu çerçevede Ebû Hayyân ile girdiği tartışmalar üzerinden ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir Sahih kıraatlerin tespitinde mushaf hattına uygunluk rivayet zincirinin güvenilirliği ve Arap dilinin kuralları gibi kriterlerin nasıl temellendirildiği Zemahşerî nin bu kriterler arasında dili önceleyen tavrının kıraat ilmindeki yetkin kişilerle hangi noktalarda birbirlerinden farklı düşündükleri somut örneklerle gösterilmiştir Böylece kıraat ile tefsir arasındaki sınırların klasik dönemde sanıldığı kadar katı olmadığı Zemahşerî nin dilsel gerekçelerle bazı rivayetleri eleştiriye tâbi tutabildiği ortaya konulmuştur Kitabın önemli bir ekseni el Keşşâf ta üslup olgularının incelenmesine ayrılmıştır Udûl iltifat ve tefennün iftinân gibi kavramlar etrafında Zemahşerî nin üslup değişimlerini nasıl sistematik biçimde tespit ettiği ve bunlara ne tür işlevler yüklediği gösterilmiştir Müfessirin gâipten muhâtaba muhâtaptan mütekellime geçişler zamirden zâhir isme yöneliş farklı harf i cerrler arasında tercih gibi dilsel olguları muhatabın dikkatini canlı tutma tehdidi pekiştirme azarlamayı güçlendirme veya bir hükmü tahsis ve takdim etme gibi belâgat amaçlarıyla irtibatlandırdığı ortaya konmaktadır Bu yönüyle el Keşşâf Kur an üslubunu sadece açıklayan değil aynı zamanda onun estetik ve ikna edici boyutlarını görünür kılan bir tefsir olarak yeniden değerlendirilir Eserde bunun yanı sıra Zemahşerî nin aile hayatı kadının konumu Hristiyanlık inancı ilk muhatapların kültürel çevresi ve kevnî ayetler yaratılış ve kozmosla ilgili ayetler gibi temaları işleyiş biçimi ayrıntılı olarak ele alınmıştır Onun tasavvufî işârî yorumlara temkinli yaklaşımı ilmî tefsir imkânlarına bakışı ve Hanefî bir fakih olarak ibadet ayetlerinden özellikle oruçla ilgili nasslardan çıkardığı fıkhî hükümler müfessirin çok yönlü ilmî kimliğini ortaya koyan başlıklar arasındadır Keşşâf ın Nesefî tefsiri başta olmak üzere sonraki tefsir literatürü üzerindeki dilbilimsel ve metodolojik etkisi de özel bir incelemeye konu edilmekte böylece Zemahşerî nin sonraki müfessirler üzerindeki izleri somutlaştırılmıştır Ayrıca Batı akademik literatüründe Zemahşerî ve el Keşşâf üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilerek müfessirin modern Kur an araştırmalarındaki konumu ilgi odakları ve eleştirel kabulleri tahlil edilmektedir Bütün olarak bakıldığında bu eser hem klasik kaynaklara dayalı derinlikli bir iç okuma hem de çağdaş ilmi literatürle temas halinde eleştirel bir çerçeve sunmakta Zemahşerî yi tefsir tarihinin sürekliliği ve güncel metodolojik tartışmalar bağlamında yeniden düşünmeye imkân veren kuşatıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır