Bir Osmanlı Bürokratının Uzakdoğu Seyahati — Mustafa Bin Mustafa

İlk defa yayınlanan bu seyahatname Aksâ yı Şark ta Bir Cevelân adını taşımakta olup Mustafa bin Mustafa tarafından kaleme alınmıştır Seyyahımız 1878 de hac için Hicaz a gitmiş oradan da kendi tabiri ile sırf gezmek maksadıyla Yemen vilâyetine uğramış ve burada kalarak 15 yıl memurluk yapmıştır 1893 te Yemen den ayrılarak Hindistan Çinhindi Cahor Cava Çin ve Japonya gibi memleketleri gezmiş oralarda gördüklerini bir yerlere yazarak İstanbul a dönüşünde Sultan İkinci Abdülhamid Han a sunmuştur Mustafa bin Mustafa 1894 te kaleme aldığı bu seyahatnamesinde diğerlerinden farklı olarak siyasî hadiselere fazla yer vermemiş daha çok gezdiği yerlerdeki insanların yaşayışları inançları kültürleri ve de özellikle yetiştirilen ürünler üzerinde durmuştur Bilhassa gittiği yerlerdeki farklılıkları büyük bir vukûfiyetle ve çok küçük ayrıntılarla kaydetmesi bu seyahatnameyi o dönemde yazılan diğer seyahatnamelerden farklı kılan en önemli nokta olarak ortaya çıkmaktadır