Bizans Anadolusu nda Askeri ve İdari Bir Sistem Thema Sistemi — Cüneyt GÜNEŞ

Bizans İmparatorluğu Roma İmparatorluğundan birçok kurumunu miras aldığı gibi idari ve askeri yönetim yapısını da miras almıştır Baslangıçta İmparator Diokletianos dönemini temsil eden tetrarşi ile başlayan ve İmparator I Konstantinos ile devam eden imparatorluğun idari ve askeri yönetim yapısı İmparator I Iustinianos ve İmparator Mavrikios dönemlerinde önemli değişikliklere uğradı Bu değişikliğin esas sebebi özellikle doğuda imparatorluğu idari ve askerî olarak daha radikal kararlar almaya zorlayan Sasani tehlikesiydi Bu tehlikeye karşı İmparatorluk tetrarşi ile başlayan ve magister militum yönetimleriyle devam eden idari ve askeri bir yönetim anlayışı benimsedi Sasani tehlikesinin ortadan kalkmasından sonra hızlı bir şekilde büyüyen İslam devleti İmparatorluğun en ciddi düşmanı oldu ve iki devlet arasında 636 da Yermük te yapılan savaş sonrasında İmparatorluk kesin bir şekilde Yakindoğu daki topraklarını terk etti Bu toprakların terk edilmesinden sonra İmparator Herakleios hayatta kalan birliklerini İmparatorluğun en önemli coğrafyası olan Anadolu nun iç bölgelerine çekmek zorunda kaldı Bu çekilme sonrasında idari ve askeri olarak yeniden bir merkezde toplanan birlikler thema olarak adlandırılan yeni idari askeri ve sosyo ekonomik sistemi ifade etti VII yüzyılda temelleri atıldığı düşünülen bu sistemin gelişimi bir süreci ifade etmekle birlikte temel amacı hem Arap tehlikesini bertaraf etmek hem de savunmasız nüfussuz kalmış olan ve iktisadi açıdan çökme noktasına gelen Anadolu nun yeniden ayağa kaldırılmasını sağlamaktı Dolayısıyla İmparatorluk tarihinin en tartışmalı ve çetrefilli konularından birisi olan thema sistemi Arap akınları sırasında Anadolu da hayaletvâri bir İmparatorluğun olmadığını kanıtlamaktadır Nitekim ilk başta Anadolu da kurulan bu sistem olumlu sonuçlarının ardından İmparatorluğun Balkan topraklarında da tesis edilmiştir Bu çalışma kaynaklardaki bilgiler cerçevesinde thema teriminden başlayarak themaların tarihlendirilmesini ilk thema bölgelerinin kurulmasını bir sistemi ifade etmesini idari ve asker yapısını toprak sistemini İmparatorluğun doğu sınırı değişimini ve XI yüzyıla kadar Anadolu da kurulan themaların tarihini idari ve askeri yapısını ve muhtemel cografya ve sınırlarını incelemektedir XI yüzyıla kadar var oldugu anlaşılan bu sistem İmparatorluğun uygulamış olduğu yanlış idari askeri ve sosyo ekonomik politikalardan dolayı 1071 Malazgirt Savaşı ndan önce çökmüştür