Bölgesel Sorunlar ve Türkiye

21 Yüzyıl ın ilk on yılı Türkiye de Avrupa Birliği ne katılım sürecindeki ilerlemelerle demokratik hak ve özgürlüklerin genişlediği hukukun üs tünlüğünün yerleştiği ve yakalanan makroekonomik istikrarla da sosyal refahın arttığı verimli bir dönem olmuştur Bu dönemde Türkiye başarılı bir şekilde uyguladığı çok boyutlu dış politika ile dünya genelinde itibar kazanmış yakın çevresindeki bölgesel sorunların çözümünde daha etkin biçimde rol oynamaya çalışmıştır Komşularla sıfır sorun proaktif giri şimler ve barış diplomasisine dayalı çok boyutlu dış politika Ankara ya bölgesel barış ve istikrara katkı sağlayan yapıcı bir aktör statüsü kazandır mış bu statü Birleşmiş Milletler in 2009 2010 Güvenlik Konseyi geçici üyeliği seçimlerinde 151 üye devletin Türkiye yi desteklemesi neticesi ni vermiştir İçeride gelişen demokrasi ve küresel krize rağmen korunan ekonomik istikrar dış politikada çok boyutlu yaklaşım Türkiye nin böl gesinde cazibe merkezi haline gelmesini sağlarken uluslararası sistemdeki konumunu güçlendirmiştir Türk dış politikasının yüzyılın ilk on yılındaki başarılı çizgisi ikinci on yılda başta Orta Doğu olmak üzere yakın çevredeki gelişmelerle birlikte farklı bir seyir takip etmeye başlamıştır Mavi Marmara krizi neticesinde İsrail le bozulan ilişkiler ve Türkiye nin İran ın nükleer programıyla ilgili Batılı müttefiklerinin hassasiyetlerini paylaşmadığı yönünde oluşan izle nim dış politikanın değişen seyrini görünür kılmıştır Türk karar mercileri ABD nin Irak tan çekilmesi ve Arap dünyasında 2011 yılında başlayan ayaklanmalarla birlikte özellikle Orta Doğu daki gelişmelerle ilgili yük sek bir özgüvenle değerlendirmeler yapmış bölgedeki değişim süreci ne Müslüman Kardeşler üzerinden yön vermeyi hedeflemiştir Rusya ve Çin le ilişkilere romantik yaklaşımın öne çıktığı Batılı devletlerin Orta Doğu daki etkisinin kısmen göz ardı edildiği bölgesel güç ve küresel ak tör söylemlerinin ağırlık kazandığı bu dönemde Orta Doğu da milli imkân ve kabiliyetlerin ötesinde hedefler tayin edildiği ve Türk dış politikasın daki güç çıkar politika ahenginin bozulmaya başladığı gözlemlenmiştir Doğu Akdeniz de ve Kıbrıs meselesinde yalnızlaşma Suriye de rejim de ğişimine endeksli politikanın çıkmaza girmesi Irak ta merkezi yönetimle kopma noktasına gelen ilişkiler Ermenistan la normalleşme girişiminin başarısız olması Ukrayna kriziyle birlikte Karadeniz deki güç dengesinin Türkiye aleyhine değişmesi Rusya ile uçak krizinin ardından tırmanan ge rilim ve Ege de Yunanistan la devam eden çözümsüzlük yakın çevredeki sorunların Türk dış politikasının temel öncelikleri haline geldiğini göster mektedir Kuzeyde Rusya nın güneyde İran ın etki alanını genişlettiği bu konjonktürde Türkiye nin yakın çevresindeki sorunları doğru okuması bu sorunlar çerçevesinde gerçekçi risk analizleri ve isabetli politikalar geliş tirmesi ve Avrupa Atlantik güvenlik sistemindeki konumunu değerlendir mesi önem arz etmektedir Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi BİLGESAM Bölgesel Sorunlar ve Türkiye kitabını yakın çevredeki sorunlara ışık tutmak bu sorunların Türkiye ye etkilerini incelemek ve Türk karar mercilerine mil li menfaatler doğrultusunda politika önerileri sunmak amacıyla yayımla maktadır Daha önce BİLGESAM tarafından yayımlanan diğer çalışmalar yanında Bilge Adamlar Kurulu tarafından gözden geçirilerek yayımlanan raporların da yer aldığı Bölgesel Sorunlar ve Türkiye kitabı 12 bölüm den oluşmaktadır Kitapta Doğu Akdeniz deki enerji keşifleri Kıbrıs me selesi Türk Yunan ilişkilerinde Ege sorunu Balkanlar daki istikrarı tehdit eden problemler Karadeniz deki çatışma alanları Ukrayna krizi Türkiye Rusya ilişkileri Kafkasya daki güvenlik sorunları Türkiye Ermenistan ilişkileri Irak taki istikrarsızlık ve Suriye iç savaşıyla birlikte ortaya çıkan IŞİD tehdidi İran ın dış politika hedefleri ve ABD İran yakınlaşmasının Orta Doğu daki dengelere etkileri üzerine makaleler yer almaktadır Kitaptaki çalışmalara katkı sağlayan Bilge Adamlar Kurulu üyeleri E Oramiral Salim Dervişoğlu na E Bakan Büyükelçi İlter Türkmen e Yar gıtay Eski Başkanı Prof Dr Sami Selçuk a E Bakan Vali Kutlu Aktaş a E Büyükelçi Özdem Sanberk e E Büyükelçi Sönmez Köksal a E Bü yükelçi Güner Öztek e E Büyükelçi Ümit Pamir e E Büyükelçi Dr A Oğuz Çelikkol a E Büyükelçi A Ünal Çeviköz e E Orgeneral Necdet Yılmaz Timur a E Orgeneral Oktar Ataman a E Oramiral E Murat Bilgel e E Koramiral Sabahattin Ergin e Prof Dr Nur Vergin e Prof Dr Orhan Güvenen e Prof Dr Ali Karaosmanoğlu na Prof Dr İlter Turan a Prof Dr Çelik Kurtoğlu na Prof Dr Ersin Onulduran a Sami Kohen e ve kitaba bölümleriyle katkı sağlayan Doç Dr Fatih Özbay a Dr Bilgehan Emeklier e Orhan Gafarlı ya BİLGESAM Araştırma Ko ordinatörleri Orhan Dede Erdem Kaya Dr Elnur İsmayıl ve Ali Semin e Araştırma Asistanları Bekir Ünal ve Türkan Budak a teşekkür ederim Ki tabın başta uluslararası ilişkiler alanında çalışma yapan akademisyenler olmak üzere akademik dünyada faydalı bir kaynak olmasını diler kitapta yer alan değerlendirme ve önerilerin Türkiye nin çevresindeki mevcut risk dinamiklerinin yönetilmesinde Türk karar mercilerine yararlı olmasını te menni ederim Prof Dr Atilla SANDIKLI BİLGESAM Başkanı