Borçlar Hukuku Dersleri — Aydın Aybay

Elinizdeki bu kitabın ilk basısı rahmetli babam Aydın Aybay ın 1966 1967 ders yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesinde vermiş olduğu Borçlar Hukuku derslerinin notlarının derlenmesiyle oluşturulmuştu Son olarak 2011 yılında on üçüncü basısı yayımlanmıştı Söz konusu bası 01 07 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı yeni Türk Borçlar Kanunu na göre yazılmıştı Kitabın yazarı sevgili babamı 6 Mart 2013 tarihinde kaybettik Ne yazık ki bir sonraki basıyı hazırlamaya ömrü vefa etmedi 2011 yılından bu yana her ne kadar Türk Borçlar Kanunu nda değişiklik olmasa da kitabın tükenmesi üzerine yeni bir bası hazırlama ihtiyacı ortaya çıktı Filiz Kitabevi yetkilisi Sayın Oğuzhan Oruç bu konuda benimle temas ettiğinde son derece heyecanlandığımı ifade etmeliyim Akademik hayatımın her safhasında yararlandığım özellikle yüksek lisans ve doktora aşamalarında meslektaşım olan arkadaşlarımın da yararlandığını gördüğüm bu eseri yeni basıya hazırlama görevini son derece onur ve gurur verici bir ödev olarak görüyorum Bu ödevi yerine getirirken çok zorlanmadığımı da söylemeliyim Bunun sebebi hem 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nda bir değişiklik olmaması hem de kitabın içeriğinin her zaman için güncel ve faydalı olmasıdır Çeşitli dipnot ve özel kanun düzeltmelerinin yapıldığı bu basının tüm hukuk camiasına hayırlı olmasını temenni ediyorum Borçlar Hukukunun tüm kavramlarının son derece akıcı ve açık bir dille kısa ve özlü bir şekilde açıklandığı bu kitaptan başta öğrenciler olmak üzere hukuk bilimi ile ilgilenen herkesin verimli bir biçimde faydalanabileceğini düşünmekteyim Umarım sevgili babamın ruhu da huzur içinde olmaya devam edecektir Son olarak bu basının hazırlanmasında emeği olan başta Filiz Kitabevi yetkilisi Sayın Oğuzhan Oruç olmak üzere tüm Filiz Kitabevi çalışanlarına teşekkürü bir borç bilirim Yrd Doç Dr Mehmet Erdem AYBAY İstanbul 2016 İÇİNDEKİLER GİRİŞ 1 Borçlar Hukukunun Konusu 1 I Borçlar Hukuku ve Medenî Hukuk 1 II Borç İlişkisi 3 III Borçlar İlişkisi Örnekleri 4 IV Borçlar Hukukunun Önemi 5 V Borçlar Hukuku ve Ticaret Hukuku 6 2 Alacak Borç Kavramları ve Borç İlişkisinin Nisbî Niteliği 6 I Genel Bakış 6 II Alacak ve İstem 7 III Borç ve Sorumluluk 8 IV Borç İlişkisinin Nisbî Göreceli Niteliği 10 3 Borç İlişkilerinin Borçlar Kanunundaki Düzenleme Biçimi 12 Birinci Bölüm BORÇ İLİŞKİSİNİN KAYNAKLARI Birinci Ayırım SÖZLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLAR 4 Hukuksal İşlem ve Sözleşme 15 I Hukuksal işlem 15 II Sözleşme ve Sözleşme Türleri 22 III Sözleşmenin Unsurları 24 5 Sözleşmenin Kurulması 25 I Genel Olarak 25 II İrade Açıklaması 25 III Karşılıklı Birbirine Uygun İrade Açıklaması 26 IV Öneri İcap 27 V Kabul 30 VI Sözleşmenin Kurulma Anı 32 6 Sözleşmenin Şekli 33 I Şekil Sorunu 33 II Şeklin Çeşitleri 34 7 Sözleşmenin Konusu İçeriği 37 I Genel Olarak 37 II Sözleşme Serbestliği İlkesi 38 III Sözleşme Serbestliğinin Sınırlandırılması 38 IV Sözleşme Yapma Zorunluğu ve Sözleşme Yapma Vaadi 42 V Aşırı Yararlanma Gabin 44 VI Genel İşlem Koşulları 45 8 Sözleşmenin Yorumlanması ve Muvazaa 47 I Yorum Tefsir 47 II Muvazaa 50 III İnançlı İşlem 56 9 Sözleşmenin Hükümsüzlüğü 57 I Genel Olarak Hukuksal İşlemlerde Hükümsüzlük 57 II Sözleşmeleri Mutlak Butlanla Hükümsüz Kılan Genel Sebepler 60 III Kesin Hükümsüzlüğün Sonuçları 62 IV Sözleşmelerde Nisbî Hükümsüzlük Meydana Getiren Genel Sebepler 64 V Nisbî Hükümsüzlük Sebebi Olarak İrade Bozukluğu Hallerine Genel Bakış 65 VI Yanılma Hata 66 VII Aldatma Hile 70 VIII Korkutma Tehdit 71 IX Aşırı Yararlanma Gabin 72 X Ehliyet Noksanı 73 10 Sözleşmelerde Temsil 73 I Temsil Kavramı 73 II Temsilin Çeşitleri 74 III Dolaylı Vasıtalı Temsil 75 IV Doğrudan Doğruya Vasıtasız Temsil 76 V Yetkisiz Temsil 80 İkinci Ayırım HAKSIZ FİİLLERDEN DOĞAN BORÇLAR 11 Genel Bakış 82 I Haksız Fiil Kavramı 82 II Haksız Fiil Sorumluluğunda Temel Ayırım 84 12 Kusurlu Sorumluluk 85 I Genel Olarak Haksız Fiilin Unsurları 85 II Hukuka Aykırılık 85 III Kusur 88 IV Zarar 90 V İlliyet Bağı 91 VI Sorumluluk 93 13 Kusursuz Sorumluluk 93 I Genel Olarak 93 II Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmayanların Haksız Fiil Sorumluluğu 94 III Adam Çalıştıranların Sorumluluğu 95 IV Hayvan İdare Edenlerin Sorumluluğu 96 V Yapı Sahibinin malikin Sorumluluğu 97 VI Tehlike Sorumluluğu ve Denkleştirme 98 14 Haksız Fiilin Sonuçları 99 I Genel Bakış 99 II Zararın Hesaplanması 99 III Tazminatın Belirlenmesi 100 IV Failin Birden Fazla Olması 102 V Tazminat Davası 103 Üçüncü Ayırım SEBEPSİZ ZENGİNLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLAR 15 Sebepsiz Zenginleşme Kavramı ve ZenginleşmeninUnsurları 105 I Borç Kaynağı Olarak Sebepsiz Zenginleşme 105 II Unsurları 105 III Sebepsiz Zenginleşmenin Temel Hükmü 107 16 Özel Sebepsiz Zenginleşme Halleri ve Sebepsiz İktisap Sayılmayan Haller 108 I Genel Olarak 108 II Özel Haller 109 III Sebepsiz Zenginleşme Sayılmayan Haller 110 17 Geri Vermenin Kapsamı 111 I Kapsamı 111 II Zamanaşımı 112 İkinci Bölüm BORÇ İLİŞKİSİNİN HÜKÜMLERİ Birinci Ayırım BORCUN İFASI 18 Genel Olarak İfa 114 I Kavram 114 II İfanın Konusu 114 III İfa Edecek Kişi 119 IV İfa Edilecek Kişi 121 19 Borcun İfa Yeri 121 I Kavram ve Önemi 121 II Kurallar 122 III Kanunla Belli Olan İfa Yeri 122 20 İfa Zamanı 123 I Genel Olarak 123 II Muaccellik 123 III Vâde Nasıl Hesaplanır 124 IV Borçlu Borcunu Vâdeden Önce Ödeyebilir mi 125 V İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmelerin İfası 126 21 İfanın İspatı ve Mahsup 127 22 Alacaklının Temerrüdü 129 I Genel Olarak Koşulları 129 II Hükümleri 130 III Alacaklı Temerrüdü Hükümlerinin Uygulanacağı Özel Haller 132 İkinci Ayırım BORCUN İFA EDİLMEMESİ 23 Giriş 133 I Kavram ve Temel Ayırımlar 133 II Plân 135 24 İfa Dâvası ve İfaya Zorlama 136 I Genel Esaslar 136 II Özel Haller 137 III Cebri İcra 137 25 Edimin Borçlunun Kusuru İle İmkânsızlaşması 138 I Genel Bakış 138 II Sorumluluğun Şartları 138 III Tazminat 143 26 Borçlunun Temerrüdü 145 I Genel Bakış 145 II Temerrüdün Koşulları 145 III Temerrüdün Borçlu Bakımından Ana Hükümleri 147 IV Borçlu Temerrüdü Sebebiyle Alacaklının Hakları 149 Üçüncü Ayırım BORÇLARIN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE ETKİSİ 27 Borç İlişiği ve Üçüncü Kişiler 152 I Genel Bakış 152 II Halefiyet 152 III Üçüncü Kişi Lehine Sözleşme 153 IV Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme 154 Üçüncü Bölüm BORCUN SONA ERMESİ 28 Genel Esaslar 155 I Kavram 155 II Borcun Düşmesinin Ana Hükümleri 157 29 Yenileme 158 I Kavram ve Yenilemenin Şartları 158 II Yenilemenin Hükmü 159 30 Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi 159 I Genel Olarak 159 II Hükmü 160 31 Takas 160 I Genel Olarak Takas 160 II Takasın Şartları 160 III Takas Yapılması 162 IV Takasın Hükmü 164 32 İmkânsızlık 165 33 Zamanaşımı 165 I Kavram 165 II Koşulları 167 III Zamanaşımının Kesilmesi ve Durması 169 IV Zamanaşımının Hükmü 171 Dördüncü Bölüm BORÇLARIN ÇEŞİTLERİ 34 Müteselsil Borçlar 173 I Kavram 173 II Teselsülün Hükümleri 175 35 Şartlı Borçlar 177 I Kavram 177 II Borcun Koşula Bağlanması 179 III Koşulun Çeşitleri 180 IV Koşulun Hükümleri 181 36 Bağlanma Parası Cayma Parası ve Ceza Koşulu 183 I Bağlanma Parası 183 II Cayma Parası 183 37 Ceza Koşulu 184 I Kavram 184 II Cezaî Koşulunun Çeşitleri ve Hükümleri 184 III Ceza Koşulu İle İlgili Diğer Hükümler 185 Beşinci Bölüm ALACAĞIN TEMLİKİ VE BORCUN NAKLİ 38 Alacağın Devri 187 I Kavram 187 II Devrin Konusu 189 III Devrin Şartları 190 IV Devrin Hükümleri 192 39 Borcun Üstlenilmesi 195 I Genel Olarak 195 II İç Üstlenme Sözleşmesi 196 III Dış Üstlenme Sözleşmesi 196 IV Borcun Yüklenilmesinin Hükümleri 196 V Borca Katılma 197 40 Malvarlığının veya İşletmenin Devri 197 I Genel Olarak 197 II Malvarlığı veya İşletme Devri Halinde Borçların Geçişi 197 III İşletmelerin Birleşmesi Halinde Borçlardan Sorumluluk 198 41 Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma 198