Bursa dan Konya ya Seyahat — İhtifalci Mehmet Ziya

Bursa dan Konya ya Seyahat adlı eser müellifin belirttiğine göre bir Osmanlı başkenti olan Bursa da bulunduğu yıllarda şehir hakkında edindiği derin tarihi bilgiler sebebiyle Bursa yoluyla Konya ya bir seyahat düzenlemek istemesiyle oluşmuştur Bu fikirde müellifin Mevleviliğe olan meylinin de etkisi vardır Elimizdeki bu kitap Mahmudiye Rüştiyesi Coğrafya Muallimi Mehmed Ziya Bey in 1328 1912 1913 yılında İstanbul Vatan Matbaası nda basılan eseridir Müellif aynı isimle 600 sayfalık bir eser kaleme almış ve o eserde bütün Mevlevi büyüklerinin biyografilerini de vermiştir fakat yine müellifin belirttiğine göre Malumat Basımevi nde baskısına başlanan bu çalışma tamamlanamamıştır İnsanlığa hizmet edip başkalarına iyi ve güzel davranış örneği olma amacını düstur edinen Mevlevilik Mehmed Ziya Bey i de etkilemiştir Bu ilgisi lise yıllarında başlamıştır 1884 yılında Üsküdar da misafir olarak bulunan Eskişehir Mevlevihanesi şeyhi Hasan Dede ile tanışmış Edirne de Aydınlı Şeyh Eşref Dede ile 3 yıl kadar beraber olmuş Konya ya atandığında da Mevleviliğe daha fazla yaklaşmak imkanı bulmuştur İhtifalci lâkabıyla adeta bütünleşen Mehmed Ziya Bey bu lâkabı anma geceleri tertib ettiği için almıştır Öyle ki biyografilerde bile adı İhtifalci Mehmed Ziya Bey olarak geçmektedir Halkın maneviyatını ayakta tutmak eski günleri y d etmek için anma geceleri tertip etmiştir Mimar Sinan ın Sokullu Mehmet Paşa nın ölüm yıldönümlerinde İstanbul un fethi ve İstanbul un kurtuluş yıldönümlerinde anma geceleri düzenlemiştir Hatta Pierr Loti nin İstanbul a son gelişlerinden birinde onun için Kont Ostrorog un yalısı önünde bir gece sandallarda şarkılı bir program tertiplemesi de kendisinden istenmiştir Mehmed Ziya Bey in ölümünden sonra Eyüp teki kabri başında birkaç kere anma konuşmaları yapılmışsa da birçok şey gibi sonradan bu da unutulup gitmiştir Hz Mevlana nın tasavvufunda gaye aşktır Hz Mevlana ruhi olgunlaşmayı ve ahlak kaidelerinin en yücelerine ulaşmayı hedefler Mevlevilik te ruhi tezahür sayılan şiir musıki ve diğer güzel sanatlar insanı kötülükten uzaklaştırıp ilahi amaca yaklaştıracak amaçlar olarak görülmüştür Bu yüzden Mevlevilik müntesipleri arasında ince zevk sahibi insanlar bulunur Bu eserde kendilerinden bahsedilen birçok Mevlevi meşrep şahıs da bu ince zevkin zerafetin güzel ahlakın birer nümunesi gibidir Eserin hemen hemen tamamında bu naif hava hakimdir denebilir Mehmed Ziya Bey de bu inceliğe sahiptir Seyahatnamede bu zarif dilin etkisi kendisini hisettirir Eser Osmanlı Devleti nin son zamanları hakkında bilgi edinebileceğimiz güzel bir kaynaktır Döneme içtimaî açıdan bakmak isteyen yol hikâyelerinden hoşlanan ve seyahatname meraklıları için muhakkak görülmesi gereken bir yapıttır Akıcı bir dille yazılmış bilgilendirici ve zevkle okunacak bir seyahatnamedir Ziyaret ettiği şehir hakkında genel bir bilgi verdikten sonra halkın nasıl geçindiği sosyal durum nüfus hakkında da malumat vermiştir