Bütçe Görüşmelerinin Işığında 1920 den 1950 ye Türkiye 3
Bütçe Görüşmelerinin Işığında 1920 den 1950 ye Türkiye 3
Dorlion Yayınları
Bütçe Görüşmelerinin Işığında 1920 den 1950 ye Türkiye 3
Çağdaşlaşma için gerekli görüldüğünden planlı sanayileşmeye öncelik verilir Bu dönemde kurulan fabrikalar üretim tesisi olmanın yanında sosyal kültürel sportif faaliyetlerle de çevrelerini aydınlatır Sermaye birikiminin yetersizliği ve millîleştirmeler nedeniyle Türkiye ye özgü bir devletçilik modeli oluşur Uygulanan devletçilik politikası kimilerince özel kesimin yaşam alanını kısıtladığı kimilerince de kamu eliyle kişiler zengin edildiği gerekçesiyle eleştirilir Dönemin en önemli gelişmelerinden biri kapitülasyonlara son verilmesidir Yabancılar artık Osmanlı Devleti nde olduğu gibi çeşitli ekonomik ve hukuki ayrıcalıklarını sürdüremeyecektir Aşar gibi çiftçiyi ezen ve adil olmayan bir vergi uygulamadan kaldırılmış olsa da yine bu dönemde yürürlüğe koyulan varlık vergisi ve toprak mahsulleri vergisi vergi tekniği ve vergi adaleti açısından eleştirilecek malî yükümlülüklerdir Osmanlı Devleti nde hesapsız kamu harcamalarının neden olduğu borçlanmaların yarattığı ekonomik ve siyasi sorunları yaşayarak gören yöneticiler denk bütçe ilkesine özel bir önem verseler de bir dönem bu ilkeye bağlı kalınmadığı görülür Türkiye Cumhuriyeti geri kalmış bir ekonomi devir aldığı gibi Osmanlı Devleti nden kalan borçları da öder
Dorlion Yayınları
Osmanlı Devleti nden ilkel bir tarım ve hayvancılık devralan Türkiye Cumhuriyeti tohum ıslah istasyonları zirai kombinalar gibi kuruluşlarla tarımsal kalkınmaya öncülük eder Atatürk ün ve İsmet İnönü nün ısrarla takipçisi oldukları çiftçiyi yeterli toprağa kavuşturma fikri Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ile hukuken hayata geçirilse de beklentileri karşılamaktan oldukça uzaktır Lozan Barış Antlaşması ile çizilen sınırlar içinde kalan yabancılara ait demiryolları 1920 1950 döneminde millîleştirilirken bir karış fazla şimendifer ilkesi doğrultusunda yeni hatlar da döşenir Kara yolu ulaşımında ise Halil Rıfat Paşa nın Gidemediğin yer senin değildir sözü ilke edinilir 1950 sonrasında karayolu yapımındaki atılım başlatılır Uçak ve uçak motoru yapımına girişilip uçak ihraç edebilen bir ülke konumuna gelinse de bu olumlu adımlar sürdürülemez Büyük bir heyecanla uçak yapımı konusunda girişimlerde bulunan Vecihi Hürkuş ve Nuri Demirağ da devletten gerekli desteği bulamaz
Dorlion Yayınları
Halkın egemenliğini temsil eden Büyük Millet Meclisi açılır ve fiilen son bulmuş olan saltanata hukuken de son verilir Devamına izin verilen halifeliğin halk egemenliği için tehlike yaratacağının anlaşılması üzerine hilafet de kaldırılır Eğitim harf ve dil devrimleri ile Türkiye Cumhuriyeti ne yeni bir kimlik kazandırılır Okullarda karma eğitim esas alınır Sıtma verem tifüs gibi hastalıklarla yapılan mücadele sonucunda bu hastalıklar Anadolu insanının kaderi olmaktan çıkar Yine bu mücadele ve yaşanan uzun barış dönemi sayesinde Anadolu da nüfus artışı gerçekleşir Avrupa ülkelerinin kanunlarından da yararlanılarak çağdaş laik bir hukuk sistemi oluşturulur Bu sayede Türk kadını erkeklerle eşit haklara sahip olurken Batılı kadınlardan daha önce seçme ve seçilme hakkına kavuşur Çok partili hayata geçilmekle birlikte iktidar muhalefet arasında karşılıklı hoşgörüye dayanan bir ilişki kurmak mümkün olamaz Bu dönemde yaşanan gerginlikler liderler arasındaki görüşmelerle aşılsa da etkileri 1950 sonrasında hatta günümüzde de sürecektir Her şeye karşın demokratik bir seçim sonucunda iktidarın el değiştirmesi Türk demokrasisi açısından sevindiricidir