Büyük Türk Fatih ve Dönemi — Nicolae Jorga

Osmanlı hanedanı birçok büyük komutan çıkarmıştır ancak Fatih Sultan Mehmed kadar bilime felsefeye tartışmaya ve sanata önem veren ikinci bir hükümdar çıkaramamıştır Fatih hem karakteri hem de icraatı açısından Osmanlı padişahları arasında istisnai bir hükümdardır Fatih Sultan Mehmed zamanında Boğazlar da Osmanlı hâkimiyeti kurulmuş Balkanlarda sınırlar Tuna ya kadar genişletilmiş ve buralardaki topraklar emniyet altına alınmıştır Anadolu ve Rumeli deki Osmanlı toprakları da birleştirilmiştir Uzun Hasan tehlikesinin ortadan kaldırılması hem Osmanlıların Timur dan itibaren içine girdiği doğudan gelecek tehlike sendromundan kurtulmalarını hem de beyliklerin ondan alacağı desteği önleyerek Anadolu topraklarında hâkimiyetin tesis edilmesini sağlamıştır Kırım ın ve Karadeniz kıyılarının Osmanlı İmparatorluğu na dâhil edilmesi ile birlikte Karadeniz de belirli bir üstünlük kurulmuştur Fatih in en önemli icraatından birisi de İstanbul un yeniden imar ve inşasıdır Bu İstanbul un fethi kadar önemlidir Şehirden kaçan Rumlar geri getirilmeye çalışılmış Ermeni patrikliği İstanbul a taşınmış Anadolu nun çeşitli bölgelerinden Türkler getirilerek İstanbul a iskân edilmiştir Nüfus yönünden büyütülmeye çalışılan şehir Fatih in teşvikleri ile vezirleri tarafından birçok eserle süslenmiştir Kapalıçarşı nın inşaatı ile İstanbul hâlâ önemini koruyan bir ticaret merkezine kavuşmuştur Osmanlı devlet teşkilatı ana yapısına bu dönemde kavuşmuştur Bürokrasiden saray teşkilatına oradan askeri örgütlenmeye kadar birçok düzenleme bu dönemde yapılmıştır Onun hükümdarlık dönemi tarihçilikten edebiyata mimariden medrese eğitimine bürokrasiden saray idaresine kadar birçok alanda klasikleşmenin başlangıcıdır