Çağlar Boyu Kölelik — Hasan Malay

Kö le sa de ce efen di nin kö le si ol mak la kal maz ay nı za man da tü müy le ona ait tir de Aris to te les Es ki Yu nan lı la rın do ulos Ro ma lı la rın ise ser vus di ye ad lan dır dık la rı kö le ler tüm an tik de vir bo yun ca öz gür in san gü cü nün ya nın da vaz ge çil mez bir un sur ola rak yer al mış lar dır Kö le le rin an tik uy gar lı ğa yap tık la rı kat kı la rı gü nü müz de ki ma ki na la rın ya şa mı mı za yap tık la rı kat kı lar la kı yas la mak müm kün dür çün kü an tik de vir de kö le de mek is te nil di ğin de alı nıp sa tı la bi len öm rü nü tü ke tin ce ye ka dar hiz met eden ve iş le vi ni ta mam la yın ca bir ke na ra atı la bi len bir mal de mek ti İn sa nın mal ola rak alı nıp sa tıl ma sı bir baş ka de yiş le baş ka sı na ait ol ma sı bu gün için bi ze ters ge le bi lir ama özel lik le Ro ma lı lar di ğer ka vim le rin kö le ola rak ya ra tıl dık la rı na ko lay ca inan mış lar ve bu nu sa vun muş lar dı Ka ba ca in sa nın yal nız ca baş ka sı nın çı ka rı için ça lış ma sı di ye ta nım la ya bi le ce ği miz kö le li ğin ta rih ön ce si de vir le re ka dar ge ri le re gi den bir geç mi şi ol ma lı dır Her hal de baş lan gıç ta top rak ve hay van la rın bü yük kıs mı nı el le rin de tu tan ki mi bi rey ka bi le ya da ta pı nak lar ken di ola nak la rı nı aşan iş le ri gör dür mek üze re ek bir iş gü cü ne ih ti yaç duy muş lar ve bu uğur da si lâh ya sa din ve ge le nek le ri bi rer bas kı un su ru ola rak kul lan mış lar dı An tik de vir dü şü nür le ri nin kö le li ğin ne ol du ğu so ru su na aka de mik dü zey de ya nıt ara dık la rı nı ama kö le le rin için de bu lun duk la rı güç ko şul la rı hiç tar tış ma dık la rı nı gör mek şa şır tı cı dır Üs te lik bir çok dü şü nür kö le li ği meş ru bir ze mi ne oturt mak için ba zı zor la ma la ra bi le baş vur muş tu Ör ne ğin Po li ti ka ad lı ese rin de kö le efen di iliş ki le ri ni ele alan Aris to te les İ Ö 384 322 kö le li ği zo run lu bir ku rum ola rak gör dü ğü gi bi kö le le rin yal nız ca bi rer âlet ol duk la rı nı ile ri sür mek tey di Ba tı lı araş tır ma cı la rın özel lik le son yıl lar da an tik dev rin si ya sal yö nün den çok sos yo eko no mik ya pı sı na iliş kin ça lış ma la ra yö nel dik le ri göz len mek te dir Ar tık ta rih araş tır ma la rı nı önem li si ya sal olay la rı kro no lo jik sı ra için de ar dı ar dı na diz mek gi bi gö ren zih ni yet ter ke dil miş bu olay la rı ya şa yan in sa noğ lu nun gün lük ya şa mı dü şün ce le ri so run la rı ve inanç la rı üze ri ne eği len araş tır ma tar zı ön pla na çık mış tır Bu ne den le an tik top lum nü fu su nun ne re dey se ya rı sı nın kö le ol du ğu bi lin di ği ne gö re kö le lik ku ru mu nun na sıl iş le di ği ni ve kö le le rin sos yal ve kül tü rel ya şam da al dık la rı ro lü bil mek si zin sağ lık lı bir ilk çağ ta ri hi yaz mak ola nak sız dır Ger çek ten kö le gü cü ne da ya lı üre tim bi çi mi ni ka rak te ris tik eko no mik ya pı lan ma tür le rin den bi ri ola rak gö ren Marx dan bu ya na çok sa yı da bi lim ada mı kö le lik so ru nu na yö nel miş ve bu alan da hay li kap sam lı araş tır ma lar ya pıl mış tır An cak gün geç tik çe or ta ya çı kan ye ni ar ke olo jik ve papy ro lo jik bel ge ler kö le lik so ru nu na ye ni bo yut lar ka zan dır mak ta ve bu ko nu da ki tar tış ma lar sü re ce ğe ben ze mek te dir Son yıl lar da gö rü len umut ve ri ci kı pır dan ma la ra rağ men ül ke miz de an tik uy gar lık la rı ay dın lat ma ğa yö ne lik ya yın et kin lik le ri hay li ye ter siz dir Kuş ku suz üni ver si te le ri miz de bu ko nu da de ğer li aka de mik ça lış ma lar ya pıl mak ta dır an cak bu ko nu da bi lim adam la rı mı za dü şen di ğer önem li bir gö rev de geç mi şin kül tür mi ra sı nı ta nı tan ve in sa nı mı za ta rih bi lin ci aşı la ya cak tür de kit le le re ses le nen ko lay an la şı la bi le cek ya yın lar yap mak ve böy le ce an tik uy gar lık la ra kar şı var olan ya ban cı laş ma yı or ta dan kal dır mak tır Unut ma ma lı ki ül ke miz de ki kül tür ha zi ne si ni ko ru ma nın yo lu ya sak la ma lar dan de ğil on la rı ta nıt mak tan ve önem le ri ni kav rat mak tan ge çer İş te bu ra da su nu lan araş tır ma da her dü zey den in sa na kö le ci Yu nan ve Ro ma top lum la rı hak kın da ko lay an la şı la bi lir bir bil gi de me ti sun ma yı amaç la dık Bu amaç la aka de mik ol mak tan uzak laş ma pa ha sı na dip not ver mek ten ka çı na rak ko lay oku na bi lir bir me tin or ta ya koy ma ğa ça lış tık Bu araş tır ma da bü yük bir kıs mı he nüz di li mi ze çev ril me miş 70 ka dar an tik de vir ya za rın dan papy rus lar dan ve ya zıt lar dan ya rar lan dık Zo run lu ol ma dık ça yo rum yap mak tan ka çı na rak Yu nan Ro ma ve Bi zans top lum la rın da ki kö le ci dü ze ni bi rer efen di ya da kö le ola rak biz zat ya şa yan ya zar la rı ko nuş tur ma ğa özen gös ter dik