Cengiz Han Moğolların Efendisi — Harold Albert Lamb

Yedi yüz sene var ki bir adam neredeyse bütün yeryüzünü zapt etti Dünyanın yarısına hâkim oldu ve insanlığa kendisinden sonra birçok nesiller boyunca devam edecek olan bir korku saldı Hayatı boyunca birçok lakaplar aldı Ona BüyükKatil dediler Tanrının Bir Cezası dediler Mükemmel Savaşçı dediler Taçların ve Tahtların Hâkimi dediler Fakat biz onu en çok Cengiz Han adıyla tanırız İnsanlara hükümdar olmuş birçoklarının aksine bu adam bütün lakaplarına lâyık olduğunu gösterdi Kiyat kavminin şefi Yesügey in oğlu Temuçin babasının Tatarlar tarafından öldürülmesinden sonra kabilesi tarafından terk edilerek geride kalan ailesiyle birlikte yokluk ve sefalet seneleri geçirdi Çocukluk çağının bu zorluklarının güçlendirdiği Temuçin hakkı olan mirası elde etmeye azmetti ve sadece bunu başarmakla kalmadı Önce Han ilan edilen Temuçin 1206 da Moğolistan ı birleştirdi ve Cengiz Han unvanını aldı Öngütlerin ve Uygurların Cengiz Han a katılmasıyla Türk Moğol ittifakı güçlenerek devam etti ve Sibirya üzerine keşif harekâtıyla Cengiz Han ın seferleri başladı Yapılan seferlerle Çin vergiye bağlandı Naymanlar üzerine girişilen harekâtla Moğol İmparatorluğu nun sınırı Harzem sınırlarına dayandı Nasıl Gök te bir tek Tanrı varsa yeryüzünde de tek bir Han olmalıdır diyen Cengiz Han Harzem üzerine yürüdü Maveraünnehir i ele geçirdi Fergana ve Termiz e hâkim oldu Urgenç Baktra Merv Nişabur yerle bir edildi Hindikuş sıradağları Cengiz Han ı durduramadı İran ın kuzeyi Gürcistan Don ovaları Cengiz Han ın askerleri tarafından yakılıp yıkıldı Harezm ordularının kalıntıları İndus a dek kovalandı Cengiz Han 1224 te yardımcılarının Çin in kuzeybatısında seferde oldukları sırada öldü Geride sadece devasa bir imparatorluk değil küçük çarpışmalar dışında hiç yenilmemiş bir ordu mevcut yasaların derlenmesiyle oluşturulmuş ve kendi adını taşıyan Cengiz Yasası ve kaynağını Türk ve Moğol inanışından alan bir düşünceyi miras bıraktı

Yedi yüz sene var ki bir adam neredeyse bütün yeryüzünü zapt etti Dünyanın yarısına hâkim oldu ve insanlığa kendisinden sonra birçok nesiller boyunca devam edecek olan bir korku saldı Hayatı boyunca birçok lakaplar aldı Ona Büyük Katil dediler Tarının Bir Cezası dediler Mükemmel Savaşçı dediler Taçların ve Tahtların Hakimi dediler Fakat biz onu en çok Cengiz Han adıyla tanırız İnsanlara hükümdar olmuş birçoklarının aksine bu adam bütün lakaplarına lâyık olduğunu gösterdi