Cinsiyetli Olmak — Zeynep Direk

Cinsiyetli Olmak 2005 baharında Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık ta yapılan feminist etkinliklerden doğan makalelerden oluşan bir derleme Felsefe sosyoloji psikanaliz ve edebiyat oturumlarına katılan akademisyen ve araştırmacıların feminist sorularla yönlenerek kendi alanlarını yeniden keşfettiği feminist düşüncenin kavramlarını ve sorunlarını aydınlatarak ülkemizde kuramsal açıdan pek de zengin olmayan feminist literatüre bir katkıda bulunduğu aile içi şiddeti militarizmi feminizmin ülkemizde nasıl algılandığını çözümlediği bu makaleler hem edebiyatın hem de sosyal bilimlerin feminizmin yaptığı açılımlardan ne kadar etkilendiğini gözler önüne seriyor ve bizi bu alanların nasıl dönüştürmekte olduğunu fark etmeye çağırıyor Tadımlık Cinsiyet ile toplumsal cinsiyet ilişkisini tartışan feminizm ve kadın çalışmaları cinsiyetli bedenin yani bedenin cinsiyetli bir varlık olarak düşünülmesi için olağanüstü verimli bir felsefi alan açmıştır Burada feminist kuramın tarihine girmek istemiyorum Farklılık feminizmi de eşitlik feminizmi de bir kadın kimliği olduğunu varsayan bir söylem üretmişlerdir son çözümlemede Farklılığa vurgu yapan ikinci dalga feminizmin ki bence burada başlıca kuramcı Irigaray dır zorunlu olarak özcü bir konuma mahkûm edilebileceğine inanmıyorum Irigaray ın kadın bedeninden yola çıkarak kimliği ve özdeşliği sorunsallaştırdığını da gözden kaçırmamalıyız Irigaray Bir i Çok tan yola çıkarak düşünmeyi önermiştir Ne var ki kimliğin kadın bedenindeki çoğulluktan ve çakışmazlıktan yola çıkarak kendiyle çakışmazlık modeli içinde düşünülmesi kültürel ırksal sınıfsal farklılıkları da hesaba katan bir çoğulculuğu öngörmekte yetersiz kalır Feminist kuramın içinde bulunduğumuz paradigmasında bütünselleşmiş bütünselleştirici kimlikler inşa etmenin dışlayıcı olduğu genel bir kabul statüsü kazanmıştır Yaş toplumsal cinsiyet cinsel yönelim ırk sınıf eğitim gibi farklılıklar kadın olma tecrübemizi boydan boya kateder ve farklılaştırır Örneğin ırksal farklılığın toplumsal olarak düzenlenmesi cinsiyet farklılığının toplumsal olarak düzenlenmesinden ya da cinsellikten bütünüyle ayrı bir iktidar alanı oluşturmaz Irkçılığı homofobiyi ve kadın düşmanlığını paralel ya da analojik olan iktidar ilişkileri gibi ortaya koyan modele direnmek gerekir Bunların soyut düzlemde yapısal bir eşdeğerlilik arz ettiklerini öne sürmek hem onların inşa edilmelerinin ve geliştirilmelerinin özgül tarihlerini gözden kaçırmaya sebep olur hem de bu iktidar vektörlerinin kendilerini dile getirmek için birbirlerini nasıl varsaydıklarını ve kullandıklarını ortaya sermek gibi önemli bir çalışma ertelenmiş geciktirilmiş olur Çağdaş iktidarı kendi karmaşıklığı içinde ve cinsiyetçiliğin kendisini ırkçılıkla ırkçılığın kendisini cinsiyetçilikle nasıl ifade ettiğini eklemlediğini göz önünde bulundurarak düşünmek gerekir Irk kısmen ırkçılık tarihinin bir etkisidir ve onun tarafından icat ve inşa edilmiştir Fakat ırkın sınırları ve anlamları zaman içinde yalnızca ırkçılığa hizmet edecek şekilde inşa edilmekle kalmamış ırkçılığa itiraz edilmesine de hizmet etmiştir Irkın üretilmiş inşa edilmiş kurgusal bir statüsü olduğunu söylemek onun yapay elden çıkarılabilir vazgeçilebilir bir şey olduğunu öne sürmek değildir Irk inşa edilmiş olsa bile yaşanan bir şeydir Onun karmaşık mesajları varlığımızda içerilmiştir Cinsiyet de böyledir Örneğin siyah olmak hayatımdaki en önemli toplumsal yüklem olmuş olsa da bu benim kendimi bu dünyada yeniden şekillendirmemi maddeleştirmemi ve yönlendirmemi sağlayan hâkim anlatılardan ya da önde gelen kurgulardan yalnızca birisidir Kurucu bir kurgudan harekete geçirici bir kurgudan söz ediyoruz sonuç olarak İşte Judith Butler ın Maddeleşen Dert Olan Bedenler adlı eserinin belki de en önemli yanı cinsiyetin inşa edilmiş olmasını onun varlığımıza işlemiş yaşanan harekete geçirici bir kurgu olduğunu hesaba katarak ırksal farklılıkla kesişimi içinde göz önüne alarak düşünmeyi hede