Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün Kıbrıs Türkleri Hakkında Hazırlattığı Rapor — Mehmet Balyemez

Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı için sorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerinden dolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz de gelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılar tarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılında Kıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlı egemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitik değeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayı daha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmek hem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus Çarlığının Akdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesinden dolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere nin planlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonra Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyük kazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletler bu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesi için Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokması bu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi Hanry Layard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihinde gizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetimine bırakılmıştır

Önsöz Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı içinsorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerindendolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz degelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılartarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılındaKıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlıegemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitikdeğeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayıdaha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmekhem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus ÇarlığınınAkdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesindendolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere ninplanlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonraOsmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan AyastefanosAntlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyükkazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletler bu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesiiçin Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokmasıbu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi HanryLayard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihindegizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetiminebırakılmıştır İngiltere nin Kıbrıs taki statüsü Birinci Dünya Savaşı nın başladığı1914 yılına kadar devam etmiştir İngiltere Osmanlı Devleti ninAlmanya safında savaşa girmesini bahane etmiş ve 5 Kasım1914 tarihinde Kıbrıs ı tek taraflı ilhak etmiştir İngiltere ninbu de facto ilhak kararı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalananLozan Barış Antlaşması nın 20 nci maddesi gereğince de jure olarak hukuki dayanağa kavuşmuş ada İngiltere ye bırakılmıştır Türkiye Devleti bu tarihten yaklaşık üç ay sonra 29 Ekim1923 tarihinde Cumhuriyet i ilan etmiş ve yeni devletin kuruluşilkeleri doğrultusunda çalışmalarını çok yönlü olarak ekonomik kültürel sosyal ve siyasi alanda sürdürmüştür Türkiye CumhuriyetiDevleti kendi iç ve dış sorunlarına yoğunlaştığı sonrakidönemde Kıbrıs Türkleriyle kurduğu ilişkiler çoğunlukta kültürelalana yoğunlaşmıştır Türkiye hükümetlerinin Kıbrıs dış politikasınaetki eden ana faktör Lozan Barış Antlaşması sonucundaadanın İngiltere ye terk edilmesi olmuş ve CHP döneminde antlaşmahükümlerine sadık kalınmıştır Cumhuriyet Halk Partisi CHP hükümetlerinin Kıbrıs politikasınadair yapılan değerlendirmelerde çoğunlukla DışişleriBakanı Necmettin Sadak ın 23 Ocak 1950 tarihinde basına yaptığıaçıklamada kullandığı Türkiye nin Kıbrıs diye bir sorunu yoktur ifadesine dayandırılmaktadır Ancak gerçek durumböyle midir Türkiye Kıbrıs ın geleceği ile Kıbrıs Türklerinin sorunlarınatamamen duyarsız mıdır Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün Kıbrıs Türkleri HakkındaHazırlattığı Rapor Türkiyeli Öğretmenlerin Kıbrıs taki Tetkikve Tespitleri 1949 başlıklı bu eserde Türkiye nin İkinci DünyaSavaşı nın hemen sonrasında Kıbrıs Türklerinin sorunları hakkındakigüncel gelişmeleri öğrenmek amacıyla yapılan resmi birziyaret konu edilmiştir Bu ziyaretin kendine has bir özelliği vardır o da Kıbrıs ın İngiltere ye terk edildiği 1878 yılından sonrakihiçbir dönemde bu boyutta ve resmi düzeyde böyle bir girişiminhiç yapılmamış olmasıdır Gerek Osmanlı Devleti nin 20 nci yüzyılın başlarından BirinciDünya Savaşı sonuna kadar olan dönem boyunca içindebulunduğu şartların olumsuz etkisi gerekse de Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin Lozan Barış Antlaşması dan sonrası dönemdeyaşadığı sorunlara çözüm bulma arayışlarının Kıbrıs politikalarına doğrudan etki ettiği söylenebilir Ancak hem Osmanlı Devleti nin hem de Türkiye Cumhuriyeti nin içinde bulunduğu koşullar ne Kıbrıs ın stratejik konumunun

Önsöz Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı için sorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerinden dolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz de gelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılar tarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılında Kıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlı egemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitik değeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayı daha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmek hem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus Çarlığının Akdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesinden dolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere nin planlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonra Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyük kazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletler bu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesi için Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokması bu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi Hanry Layard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihinde gizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetimine bırakılmıştır İngiltere nin Kıbrıs taki statüsü Birinci Dünya Savaşı nın başladığı 1914 yılına kadar devam etmiştir İngiltere Osmanlı Devleti nin Almanya safında savaşa girmesini bahane etmiş ve 5 Kasım 1914 tarihinde Kıbrıs ı tek taraflı ilhak etmiştir İngiltere nin bu de facto ilhak kararı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması nın 20 nci maddesi gereğince de jure olarak hukuki dayanağa kavuşmuş ada İngiltere ye bırakılmıştır Türkiye Devleti bu tarihten yaklaşık üç ay sonra 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet i ilan etmiş ve yeni devletin kuruluş ilkeleri doğrultusunda çalışmalarını çok yönlü olarak ekonomik kültürel sosyal ve siyasi alanda sürdürmüştür Türkiye Cumhuriyeti Devleti kendi iç ve dış sorunlarına yoğunlaştığı sonraki dönemde Kıbrıs Türkleriyle kurduğu ilişkiler çoğunlukta kültürel alana yoğunlaşmıştır Türkiye hükümetlerinin Kıbrıs dış politikasına etki eden ana faktör Lozan Barış Antlaşması sonucunda adanın İngiltere ye terk edilmesi olmuş ve CHP döneminde antlaşma hükümlerine sadık kalınmıştır Cumhuriyet Halk Partisi CHP hükümetlerinin Kıbrıs politikasına dair yapılan değerlendirmelerde çoğunlukla Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak ın 23 Ocak 1950 tarihinde basına yaptığı açıklamada kullandığı Türkiye nin Kıbrıs diye bir sorunu yoktur ifadesine dayandırılmaktadır Ancak gerçek durum böyle midir Türkiye Kıbrıs ın geleceği ile Kıbrıs Türklerinin sorunlarına tamamen duyarsız mıdır Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün Kıbrıs Türkleri Hakkında Hazırlattığı Rapor Türkiyeli Öğretmenlerin Kıbrıs taki Tetkik ve Tespitleri 1949 başlıklı bu eserde Türkiye nin İkinci Dünya Savaşı nın hemen sonrasında Kıbrıs Türklerinin sorunları hakkındaki güncel gelişmeleri öğrenmek amacıyla yapılan resmi bir ziyaret konu edilmiştir Bu ziyaretin kendine has bir özelliği vardır o da Kıbrıs ın İngiltere ye terk edildiği 1878 yılından sonraki hiçbir dönemde bu boyutta ve resmi düzeyde böyle bir girişimin hiç yapılmamış olmasıdır Gerek Osmanlı Devleti nin 20 nci yüzyılın başlarından Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar olan dönem boyunca içinde bulunduğu şartların olumsuz etkisi gerekse de Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin Lozan Barış Antlaşması dan sonrası dönemde yaşadığı sorunlara çözüm bulma arayışlarının Kıbrıs politikalarına doğrudan etki ettiği söylenebilir Ancak hem Osmanlı Devleti nin hem de Türkiye Cumhuriyeti nin içinde bulunduğu koşullar ne Kıbrıs ın stratejik konumunun günden güne artmasını engelleyebilmiş ne de Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlara da çözüm üretmiştir Bu kitapta Türkiye nin Kıbrıs a ve Kıbrıs Türklerinin sorunlarına uzak kaldığı iddia edilen dönemdeki resmi bir ziyaret incelenmiştir Ziyaretin Cumhurbaşkanı nın direktifiyle gerçekleştirilmiş olması ve ziyaret sonrasında tespit edilen hususların CHP Hükümetinin ilgili bakanlarına da gönderilerek Kıbrıs Türkleri hakkında tespit edilen sorunlara çözüm aranması bu eylemin farklı bir bakış açısıyla ele alınmasını gerekli kılmıştır Kitap üç bölüm olarak hazırlanmıştır Lozan Barış Antlaşmasından İkinci Dünya Savaşı Sonuna Kadar Olan Dönemde Kıbrıs taki Gelişmeler başlıklı Birinci Bölümde Lozan Barış Antlaşması sonrasında CHP Hükümetlerinin dış politikası ile bunun Kıbrıs a yansımaları tartışılmış ve bu dönemde Kıbrıs Türklerinin toplum sorunlarının çözümüne yönelik Türkiye nin girişimleri ele alınmıştır Aynı bölümde İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki konjonktürel gelişmeler ve bunların hem Türkiye hem de Kıbrıs Türklerine etkileri ortaya konularak Türkiyeli öğretmenlerin ziyareti öncesinde Kıbrıs taki gelişmeler ile Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlar okuyucun dikkatine sunulmuştur Cumhuriyet Halk Partisi Yönetimi nin Kıbrıs Türk Toplumu Sorunlarının Tespitine Yönelik Girişimi başlıklı İkinci Bölümde ise CHP Çorum milletvekili Hasene Ilgaz ın başkanlığında gazeteci ve öğretmenlerden oluşan kafilenin Kıbrıs ziyareti öncesinde ve sonrasındaki gelişmeler ile bu ziyaret sonrasında sonrasında hazırlanan Kıbrıs Türkleri hakkındaki rapor ele alınmıştır Kıbrıs Türk Öğretmenlerin Türkiye deki Temas ve İncelemeleri başlıklı Üçüncü Bölümde ise günümüzde hâlâ devam eden Kıbrıs sorunu kapsamında önemli gelişmelerin yaşandığı 1949 yılındaki gelişmeler tartışılmış Kıbrıs Türk öğretmenlerinden oluşan kafilenin Türkiye deki temas ve incelemeleri ile bunların yansımaları ele alınmıştır Bu kitabın hazırlığı aşamasında hem Türkiye deki Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığında hem de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC deki Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi MAAD nde taramalar yapılmış birinci elden ve ikinci elden kaynaklar incelenerek söz konusu döneme ait gelişmeler farklı boyutlarıyla ele alınmış ve nesnel bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır

Önsöz Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı için sorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerinden dolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz de gelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılar tarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılında Kıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlı egemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitik değeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayı daha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmek hem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus Çarlığının Akdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesinden dolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere nin planlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonra Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyük kazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletlerbu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesi için Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokması bu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi Hanry Layard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihinde gizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetimine bırakılmıştır İngiltere nin Kıbrıs taki statüsü Birinci Dünya Savaşı nın başladığı 1914 yılına kadar devam etmiştir İngiltere Osmanlı Devleti nin Almanya safında savaşa girmesini bahane etmiş ve 5 Kasım 1914 tarihinde Kıbrıs ı tek taraflı ilhak etmiştir İngiltere nin bu de facto ilhak kararı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması nın 20 nci maddesi gereğince de jure olarak hukuki dayanağa kavuşmuş ada İngiltere ye bırakılmıştır Türkiye Devleti bu tarihten yaklaşık üç ay sonra 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet i ilan etmiş ve yeni devletin kuruluş ilkeleri doğrultusunda çalışmalarını çok yönlü olarak ekonomik kültürel sosyal ve siyasi alanda sürdürmüştür Türkiye Cumhuriyeti Devleti kendi iç ve dış sorunlarına yoğunlaştığı sonraki dönemde Kıbrıs Türkleriyle kurduğu ilişkiler çoğunlukta kültürel alana yoğunlaşmıştır Türkiye hükümetlerinin Kıbrıs dış politikasına etki eden ana faktör Lozan Barış Antlaşması sonucunda adanın İngiltere ye terk edilmesi olmuş ve CHP döneminde antlaşma hükümlerine sadık kalınmıştır Cumhuriyet Halk Partisi CHP hükümetlerinin Kıbrıs politikasına dair yapılan değerlendirmelerde çoğunlukla Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak ın 23 Ocak 1950 tarihinde basına yaptığı açıklamada kullandığı Türkiye nin Kıbrıs diye bir sorunuyoktur ifadesine dayandırılmaktadır Ancak gerçek durum böyle midir Türkiye Kıbrıs ın geleceği ile Kıbrıs Türklerinin sorunlarına tamamen duyarsız mıdır Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün Kıbrıs Türkleri Hakkında Hazırlattığı Rapor Türkiyeli Öğretmenlerin Kıbrıs taki Tetkik ve Tespitleri 1949 başlıklı bu eserde Türkiye nin İkinci Dünya Savaşı nın hemen sonrasında Kıbrıs Türklerinin sorunları hakkındaki güncel gelişmeleri öğrenmek amacıyla yapılan resmi bir ziyaret konu edilmiştir Bu ziyaretin kendine has bir özelliği vardır o da Kıbrıs ın İngiltere ye terk edildiği 1878 yılından sonraki hiçbir dönemde bu boyutta ve resmi düzeyde böyle bir girişimin hiç yapılmamış olmasıdır Gerek Osmanlı Devleti nin 20 nci yüzyılın başlarından Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar olan dönem boyunca içinde bulunduğu şartların olumsuz etkisi gerekse de Türkiye CumhuriyetiDevleti nin Lozan Barış Antlaşması dan sonrası dönemde yaşadığı sorunlara çözüm bulma arayışlarının Kıbrıs politikalarına doğrudan etki ettiği söylenebilir Ancak hem Osmanlı Devleti nin hem de Türkiye Cumhuriyeti nin içinde bulunduğu koşullar ne Kıbrıs ın stratejik konumunun günden güne artmasını engelleyebilmiş ne de Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlara da çözüm üretmiştir Bu kitapta Türkiye nin Kıbrıs a ve Kıbrıs Türklerinin sorunlarına uzak kaldığı iddia edilen dönemdeki resmi bir ziyaret incelenmiştir Ziyaretin Cumhurbaşkanı nın direktifiyle gerçekleştirilmiş olması ve ziyaret sonrasında tespit edilen hususların CHP Hükümetinin ilgili bakanlarına da gönderilerek Kıbrıs Türkleri hakkında tespit edilen sorunlara çözüm aranması bu eylemin farklı bir bakış açısıyla ele alınmasını gerekli kılmıştır Kitap üç bölüm olarak hazırlanmıştır Lozan Barış Antlaşmasından İkinci Dünya Savaşı Sonuna Kadar Olan Dönemde Kıbrıs taki Gelişmeler başlıklı Birinci Bölümde Lozan Barış Antlaşması sonrasında CHP Hükümetlerinin dış politikası ile bunun Kıbrıs a yansımaları tartışılmış ve bu dönemde Kıbrıs Türklerinin toplum sorunlarının çözümüne yönelik Türkiye nin girişimleri ele alınmıştır Aynı bölümde İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki konjonktürel gelişmeler ve bunların hem Türkiye hem de Kıbrıs Türklerine etkileri ortaya konularak Türkiyeli öğretmenlerin ziyareti öncesinde Kıbrıs taki gelişmeler ile Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlar okuyucun dikkatine sunulmuştur Cumhuriyet Halk Partisi Yönetimi nin Kıbrıs Türk Toplumu Sorunlarının Tespitine Yönelik Girişimi başlıklı İkinci Bölümde ise CHP Çorum milletvekili Hasene Ilgaz ın başkanlığında gazeteci ve öğretmenlerden oluşan kafilenin Kıbrıs ziyareti öncesinde ve sonrasındaki gelişmeler ile bu ziyaret sonrasında sonrasında hazırlanan Kıbrıs Türkleri hakkındaki rapor ele alınmıştır Kıbrıs Türk Öğretmenlerin Türkiye deki Temas ve İncelemeleri başlıklı Üçüncü Bölümde ise günümüzde hâlâ devam eden Kıbrıs sorunu kapsamında önemli gelişmelerin yaşandığı 1949 yılındaki gelişmeler tartışılmış Kıbrıs Türk öğretmenlerindenoluşan kafilenin Türkiye deki temas ve incelemeleri ile bunların yansımaları ele alınmıştır Bu kitabın hazırlığı aşamasında hem Türkiye deki Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığında hem de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC deki Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi MAAD nde taramalar yapılmış birinci elden ve ikinci elden kaynaklar incelenerek söz konusu döneme ait gelişmeler farklı boyutlarıyla ele alınmış ve nesnel bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır

Önsöz Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı için sorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerinden dolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz de gelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılar tarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılında Kıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlı egemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitik değeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayı daha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmek hem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus Çarlığının Akdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesinden dolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere nin planlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonra Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyük kazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletlerbu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesi için Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokması bu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi Hanry Layard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihinde gizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetimine bırakılmıştır İngiltere nin Kıbrıs taki statüsü Birinci Dünya Savaşı nın başladığı 1914 yılına kadar devam etmiştir İngiltere Osmanlı Devleti nin Almanya safında savaşa girmesini bahane etmiş ve 5 Kasım 1914 tarihinde Kıbrıs ı tek taraflı ilhak etmiştir İngiltere nin bu de facto ilhak kararı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması nın 20 nci maddesi gereğince de jure olarak hukuki dayanağa kavuşmuş ada İngiltere ye bırakılmıştır Türkiye Devleti bu tarihten yaklaşık üç

Önsöz Kıbrıs ın stratejik konumu yüzyıllar boyunca ada halkı için sorun olmuştur Kıbrıs Orta Çağ da Kudüs ün dini değerinden dolayı Haçlılar tarafından sonraki yıllarda ise Doğu Akdeniz de gelişen ticaretten dolayı Venedikliler Lüzinyanlar Mısırlılar Bizanslılar tarafından ele geçirilmiştir Osmanlı Devleti ise 1571 yılında Kıbrıs ı fethettikten sonra 307 yıl boyunca adaya hâkim olmuş ancak 19 uncu yüzyıldaki siyasi gelişmeler adanın Osmanlı egemenliğinden çıkmasına yol açmıştır Doğu Akdeniz de stratejik konumda olan Kıbrıs ın jeopolitik değeri 19 uncu yüzyılda hizmete giren Süveyş Kanalı ndan dolayı daha da artmıştır İngiltere hem Süveyş Kanalını kontrol etmek hem de 93 Harbinde büyük kazanımlar elde eden Rus Çarlığının Akdeniz e ulaşarak bölgesel çıkarlarına zarar vereceği endişesinden dolayı Kıbrıs ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştır İngiltere nin planlarını kolaylaştıran gelişme 93 Harbinden sonra Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması olmuştur Rus Çarlığı antlaşma sonucunda büyük kazanımlar elde edince İngiltere nin başını çektiği Avrupalı devletler bu gelişmeye müdahil olmuşlar ve şartların yeniden görüşülebilmesi için Berlin de bir konferans düzenlenmesini sağlamışlardır İngiltere nin Kıbrıs a dair planlarını yürürlüğe sokması bu dönemde olmuştur İngiltere nin İstanbul Büyükelçisi Hanry Layard ın yoğun girişimlerinden sonra 4 Haziran 1878 tarihinde gizli Kıbrıs Konvansiyonu imzalanmış ve ada İngiltere nin yönetimine bırakılmıştır İngiltere nin Kıbrıs taki statüsü Birinci Dünya Savaşı nın başladığı 1914 yılına kadar devam etmiştir İngiltere Osmanlı Devleti nin Almanya safında savaşa girmesini bahane etmiş ve 5 Kasım 1914 tarihinde Kıbrıs ı tek taraflı ilhak etmiştir İngiltere nin bu de facto ilhak kararı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması nın 20 nci maddesi gereğince de jure olarak hukuki dayanağa kavuşmuş ada İngiltere ye bırakılmıştır Türkiye Devleti bu tarihten yaklaşık üç ay sonra 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet i ilan etmiş ve yeni devletin kuruluş ilkeleri doğrultusunda çalışmalarını çok yönlü olarak ekonomik kültürel sosyal ve siyasi alanda sürdürmüştür Türkiye Cumhuriyeti Devleti kendi iç ve dış sorunlarına yoğunlaştığı sonraki dönemde Kıbrıs Türkleriyle kurduğu ilişkiler çoğunlukta kültürel alana yoğunlaşmıştır Türkiye hükümetlerinin Kıbrıs dış politikasına etki eden ana faktör Lozan Barış Antlaşması sonucunda adanın İngiltere ye terk edilmesi olmuş ve CHP döneminde antlaşma hükümlerine sadık kalınmıştır Cumhuriyet Halk Partisi CHP hükümetlerinin Kıbrıs politikasına dair yapılan değerlendirmelerde çoğunlukla Dışişleri Bakanı Necmettin Sadak ın 23 Ocak 1950 tarihinde basına yaptığı açıklamada kullandığı Türkiye nin Kıbrıs diye bir sorunu yoktur ifadesine dayandırılmaktadır Ancak gerçek durum böyle midir Türkiye Kıbrıs ın geleceği ile Kıbrıs Türklerinin sorunlarına tamamen duyarsız mıdır Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün Kıbrıs Türkleri Hakkında Hazırlattığı Rapor Türkiyeli Öğretmenlerin Kıbrıs taki Tetkik ve Tespitleri 1949 başlıklı bu eserde Türkiye nin İkinci Dünya Savaşı nın hemen sonrasında Kıbrıs Türklerinin sorunları hakkındaki güncel gelişmeleri öğrenmek amacıyla yapılan resmi bir ziyaret konu edilmiştir Bu ziyaretin kendine has bir özelliği vardır o da Kıbrıs ın İngiltere ye terk edildiği 1878 yılından sonraki hiçbir dönemde bu boyutta ve resmi düzeyde böyle bir girişimin hiç yapılmamış olmasıdır Gerek Osmanlı Devleti nin 20 nci yüzyılın başlarından Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar olan dönem boyunca içinde bulunduğu şartların olumsuz etkisi gerekse de Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin Lozan Barış Antlaşması dan sonrası dönemde yaşadığı sorunlara çözüm bulma arayışlarının Kıbrıs politikalarına doğrudan etki ettiği söylenebilir Ancak hem Osmanlı Devleti nin hem de Türkiye Cumhuriyeti nin içinde bulunduğu koşullar ne Kıbrıs ın stratejik konumunun günden güne artmasını engelleyebilmiş ne de Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlara da çözüm üretmiştir Bu kitapta Türkiye nin Kıbrıs a ve Kıbrıs Türklerinin sorunlarına uzak kaldığı iddia edilen dönemdeki resmi bir ziyaret incelenmiştir Ziyaretin Cumhurbaşkanı nın direktifiyle gerçekleştirilmiş olması ve ziyaret sonrasında tespit edilen hususların CHP Hükümetinin ilgili bakanlarına da gönderilerek Kıbrıs Türkleri hakkında tespit edilen sorunlara çözüm aranması bu eylemin farklı bir bakış açısıyla ele alınmasını gerekli kılmıştır Kitap üç bölüm olarak hazırlanmıştır Lozan Barış Antlaşmasından İkinci Dünya Savaşı Sonuna Kadar Olan Dönemde Kıbrıs taki Gelişmeler başlıklı Birinci Bölümde Lozan Barış Antlaşması sonrasında CHP Hükümetlerinin dış politikası ile bunun Kıbrıs a yansımaları tartışılmış ve bu dönemde Kıbrıs Türklerinin toplum sorunlarının çözümüne yönelik Türkiye nin girişimleri ele alınmıştır Aynı bölümde İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki konjonktürel gelişmeler ve bunların hem Türkiye hem de Kıbrıs Türklerine etkileri ortaya konularak Türkiyeli öğretmenlerin ziyareti öncesinde Kıbrıs taki gelişmeler ile Kıbrıs Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunlar okuyucun dikkatine sunulmuştur Cumhuriyet Halk Partisi Yönetimi nin Kıbrıs Türk Toplumu Sorunlarının Tespitine Yönelik Girişimi başlıklı İkinci Bölümde ise CHP Çorum milletvekili Hasene Ilgaz ın başkanlığında gazeteci ve öğretmenlerden oluşan kafilenin Kıbrıs ziyareti öncesinde ve sonrasındaki gelişmeler ile bu ziyaret sonrasında sonrasında hazırlanan Kıbrıs Türkleri hakkındaki rapor ele alınmıştır Kıbrıs Türk Öğretmenlerin Türkiye deki Temas ve İncelemeleri başlıklı Üçüncü Bölümde ise günümüzde hâlâ devam eden Kıbrıs sorunu kapsamında önemli gelişmelerin yaşandığı 1949 yılındaki gelişmeler tartışılmış Kıbrıs Türk öğretmenlerinden oluşan kafilenin Türkiye deki temas ve incelemeleri ile bunların yansımaları ele alınmıştır Bu kitabın hazırlığı aşamasında hem Türkiye deki Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığında hem de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC deki Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi MAAD nde taramalar yapılmış birinci elden ve ikinci elden kaynaklar incelenerek söz konusu döneme ait gelişmeler farklı boyutlarıyla ele alınmış ve nesnel bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır