Delâilü l İ câz Sözdizimi ve Anlambilim — Cürcânî Abdülkâhir el

Ebû Bekir Abdülkâhir el Cürcânî ö 471 1078 İslami ilimler tarihinde İmamü n Nühât Büyük Dil Bilgini unvanıyla Arap dili gramerine ve belağatına yaptığı hizmetlerle literatürde kendine has bir yer edinmiştir Cürcânî Delâilü l İ câz adlı bu eseriyle sonraları me ânî adını alacak olan Arapça anlambilimini kurmuştur Cürcânî yi me ânî ilmi ni kurmaya sevk eden başlıca etken Kur ân ın mûcizevî yönü hakkındaki tartışmalardır Bunun üzerine Cürcânî Kur ân ın mucizeliğini sözdizimine bağlamış ve eserin esaslı bölümünü sözdizimine ayırmıştır Delâilü l İ câz da Cürcânî diyalog üslubu ile belağat retorik konularını ayrıntılı bir biçimde ele almaktadır Cürcânî eserde Kur ân ın mûcizevî yönü olan nazm sözdizimi ve me ânî anlambilim hakkındaki ihtilafları zikrederek asıl mûcizenin sözdiziminde olduğunu ortaya koymaktadır Cürcânî ye göre sözdizimindeki i caz her bir kelimenin cümle içindeki konumu ve buna bağlı olarak kazandığı özel anlamdır Bu çerçevede Cürcânî belağatın ana konuları olan fesahat istiare takdim tehir hazf fasıl vasıl muâraza kinaye mecaz ve hakikat gibi meseleleri tartışmıştır Fatih Kitaplığı Dizisi kapsamında yayımlanan Delâilü l İ câz ın baskısında Fatih in mütalaası için hususi olarak istinsah edilen nüsha tıpkıbasım ve çevirisiyle birlikte neşredilmiştir Doç Dr Osman Güman tarafından tercüme edilen eserin hazırlanmasında Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi Fazıl Ahmed Paşa Koleksiyonu 1419 numarada kayıtlı yazma nüsha esas alınmıştır