Deli Görünüşlü Akıllı Behlül Danende — Hayrettin İvgin

Fıkra kahramanı Behlül Arap sözlü edebiyatının akıllı becerikli ama bir o kadar da düzene ters muhalif bir tipidir Geniş bir şöhrete sahiptir Onun fıkraları daima yaşlılarımızın meclis sohbetlerine konu olmuş gençler ise daima bu fıkralara ibretli nasihatler gibi bakmıştır Kaynaklarda ve halk arasında Behlül Dana Behlül Dane Pehlül Behlül Divane Behlül Birdane gibi çeşitli söyleyişlerle anılır Behlül Danende için kaynaklar onun Harun Reşid in kardeşi ağabeyi danışmanı amcasının oğlu yeğeni nedimi olduğunu söyler Her ne olursa olsun ukala yi mecaninden olan Behlül Danende Abbasi halifesi Harünürreşid ile olan ilişkisinden dolayı Behlül er Reşid diye de anılır Behlül başlangıçta saf ve deli değildi Sonradan ilahi cezbeye tutularak kendinden geçtiğine ve nefsinin tamamıyla silinip gittiğine inanılır Yarı deli haline gelmesine rağmen sözleri ve nükteleri iğneleyici davranışları anlamlı ve ikaz edicidir Behlül Dânende fıkralarında sosyal ve siyasî nükte eğitici fikirler daha çok dikkati çekmektedir Bu nedenle Behlül Dânende bu dünyada kavgacı ruhlu korkusuz halk ve adalet yolunda can ve baş veren olumsuz kişilerin kusurlarını yüzlerine vuran bîr kahraman tipidir

Deli Görünüşlü Nüktedan Bir Akıllının Halife Harun Reşid in Kardeşi Behlül Danende nin Anlatısı Halife Harun Reşid veziriyle komşu ülkelerden birini ziyarete gider Halifenin tahtını boş gören Behül onun tahtına oturur Behlül ün Halifenin tahtına oturduğunu gören saray görevlileri onu döve döve tahttan indirirler Halife geldiğinde bir bakar ki Behlül ağlıyor Behlül e neden ağladığını sorar Behlül şöyle der Sen yokken senin tahtına beş dakikalığına oturmuştum beni dövdüler Şimdi senin haline ağlıyorum Sen kaç yıldır şu tahtta oturuyorsun Zamanı geldiğinde bak seni nasıl dövecekler Yine bir gün Harun Reşid bir av sırasında hedefini ıskalayınca yanında bulunan Behlül İsabet oldu efendim büyük isabet oldu der Halife şarırır İyi de Behlül ıskaladım vuramadım Bunun neresi büyük isabet Behlül cevap verir Yani kuşun hayatı açısından isabet oldu