Demiryolu İle Yolcu Taşımacılığı — Yakup Ahmet Aktan

İÇİNDEKİLER ÖnsözV İçindekilerVII KısaltmalarXIII GİRİŞ 1 I BÖLÜM 1 Geçmişten Bugüne Demiryolları3 1 1 Osmanlı Devleti Döneminde Demiryollarının Durumu 3 1 2 Cumhuriyet Döneminde Demiryollarındaki Gelişmeler4 1 3 Diğer Demiryolları Taşımacılık Türlerinde Mevcut Durum7 1 3 1 Yüksek Hızlı Tren ve Hızlı Tren7 1 3 2 Kent İçi Taşımacılığı8 1 3 3 Konvansiyonel Trenler ve Turistik Trenler8 1 4 İstatistiksel Olarak Demiryolu Taşımacılığı 9 2 Demiryolu Yolcu Taşımacılığında Yasal Düzenlemeler 10 2 1 Demiryolu Yolcu Taşımacılığı İle İlgili Kanunlar 10 2 1 1 Rumeli Demiryollarının Umur u Nakliyesi Hakkında Nizamnamesi 10 2 1 1 1 Genel Olarak 10 2 1 1 2 Rumeli Demiryolu Nizamnamesinin Yürürlüğüne ve Uygulanabilirliğine İlişkin Değerlendirmelerimiz12 2 1 2 Türk Ticaret Kanunu15 2 1 3 Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun15 2 2 Demiryolu Yolcu Taşımacılığı İle İlgili Yönetmelikler16 2 2 1 Demiryolu ile Seyahat Eden Yolcunun Haklarına Dair Yönetmelik16 2 2 2 Demiryolu Emniyet Yönetmeliği17VIII 2 2 3 Demiryolu Kazalarını ve Olaylarını Araştırma ve İnceleme Yönetmeliği17 2 2 4 Demiryolu Yolcu Taşımacılığında Kamu Hizmeti YükümlülüğüYönetmeliği18 2 3 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Ana Statüsü Faaliyet Alanı ve Görevleri18 2 3 1 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Ana Statüsü18 2 3 2 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Faaliyet Alanı ve Görevleri 19 2 3 3 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Organları ve Müesseseleri Bağlı Ortaklıkları ve İştirakleri20 2 3 3 1 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Organları20 2 3 3 2 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Müesseseleri Bağlı Ortaklıkları ve İştirakleri 20 2 3 4 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A Ş nin Desteklenmesi20 2 4 Uluslararası Hukukta Demiryolu Yolcu Taşımacılığı 21 II BÖLÜM 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesi 23 3 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Özellikleri23 3 1 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği 23 3 1 2 Sözleşme Yapma Zorunluluğu ve Yolcu Aleyhine Düzenleme Yasağı 25 3 1 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Tüketici İşlemi Olma Niteliği 27 3 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Unsurları31 3 2 1 Taşıma Taahhüdü 32 3 2 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Ücret Unsuru33 3 2 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Tarafları 33 3 2 3 1 Taşıyıcı33 3 2 3 2 Yolcu 36 3 2 4 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Zaman Unsuru38IX 3 2 5 Bagaj El Bagajı ve Yolcu Yanındaki Eşya39 3 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Kurulması41 3 3 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Ehliyet41 3 3 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde İrade Beyanları 42 3 3 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin İmkansızlığı45 3 3 4 Emredici Hukuk Kurallarına Kamu Düzenine Genel Ahlaka Kişilik Haklarına Aykırı ve Muvazaalı Olmamalı 46 3 3 5 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Şekil 46 3 3 5 1 Genel Olarak 46 3 3 5 2 Bilet46 3 3 6 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Genel İşlem Koşulu Sınırlamalarına Uygun Olması49 3 4 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin HükümsüzlüğüVe Sona Ermesi 50 3 4 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Hükümsüzlüğü50 3 4 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Sona Ermesi51 III BÖLÜM 4 Tarafların Hakları Yükümlülükleri ve Sorumlulukları53 4 1 Yolcunun Hakları Yükümlükleri ve Sorumlulukları 53 4 1 1 Yolcunun Hakları 53 4 1 1 1 Yolcunun Seyahat Hakkı53 4 1 1 2 Yolcunun Bagaj ve Evcil Hayvan Bulundurma Hakkı53 4 1 1 3 İptal ve Gecikme Halinde Yolcunun Hakları 54 a İptal Halinde Yolcunun Hakları 54 aa Seferin Henüz Başlamadan İptal Olması Halinde Yolcunun Hakları54 bb Seferin Başladıktan Sonra İptal Olması Halinde Yolcunun Hakları55 cc Seferin İptal Olması Halinde Uygulanacak Ortak Hükümler57 b Gecikme Halinde Yolcunun Hakları 58 aa Gecikmenin Sefer Başlamadan Öngörülmesi Halinde Yolcunun Hakları 58 bb Gecikmenin Sefer Esnasında Gerçekleşmesi Halinde Yolcunun Hakları59X 4 1 1 4 Yolcunun Tazminat Talep Etme Hakkı 61 4 1 2 Yolcunun Yükümlülükleri 62

ÖnsözV İçindekilerVII KısaltmalarXIII GİRİŞ 1 I BÖLÜM 1 Geçmişten Bugüne Demiryolları3 1 1 Osmanlı Devleti Döneminde Demiryollarının Durumu 3 1 2 Cumhuriyet Döneminde Demiryollarındaki Gelişmeler4 1 3 Diğer Demiryolları Taşımacılık Türlerinde Mevcut Durum7 1 3 1 Yüksek Hızlı Tren ve Hızlı Tren7 1 3 2 Kent İçi Taşımacılığı8 1 3 3 Konvansiyonel Trenler ve Turistik Trenler8 1 4 İstatistiksel Olarak Demiryolu Taşımacılığı 9 2 Demiryolu Yolcu Taşımacılığında Yasal Düzenlemeler 10 2 1 Demiryolu Yolcu Taşımacılığı İle İlgili Kanunlar 10 2 1 1 Rumeli Demiryollarının Umur u Nakliyesi Hakkında Nizamnamesi 10 2 1 1 1 Genel Olarak 10 2 1 1 2 Rumeli Demiryolu Nizamnamesinin Yürürlüğüne ve Uygulanabilirliğine İlişkin Değerlendirmelerimiz12 2 1 2 Türk Ticaret Kanunu15 2 1 3 Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun15 2 2 Demiryolu Yolcu Taşımacılığı İle İlgili Yönetmelikler16 2 2 1 Demiryolu ile Seyahat Eden Yolcunun Haklarına Dair Yönetmelik16 2 2 2 Demiryolu Emniyet Yönetmeliği17VIII 2 2 3 Demiryolu Kazalarını ve Olaylarını Araştırma ve İnceleme Yönetmeliği17 2 2 4 Demiryolu Yolcu Taşımacılığında Kamu Hizmeti YükümlülüğüYönetmeliği18 2 3 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Ana Statüsü Faaliyet Alanı ve Görevleri18 2 3 1 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Ana Statüsü18 2 3 2 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Faaliyet Alanı ve Görevleri 19 2 3 3 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Organları ve Müesseseleri Bağlı Ortaklıkları ve İştirakleri20 2 3 3 1 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Organları20 2 3 3 2 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları nın Müesseseleri Bağlı Ortaklıkları ve İştirakleri 20 2 3 4 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A Ş nin Desteklenmesi20 2 4 Uluslararası Hukukta Demiryolu Yolcu Taşımacılığı 21 II BÖLÜM 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesi 23 3 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Özellikleri23 3 1 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği 23 3 1 2 Sözleşme Yapma Zorunluluğu ve Yolcu Aleyhine Düzenleme Yasağı 25 3 1 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Tüketici İşlemi Olma Niteliği 27 3 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Unsurları31 3 2 1 Taşıma Taahhüdü 32 3 2 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Ücret Unsuru33 3 2 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Tarafları 33 3 2 3 1 Taşıyıcı33 3 2 3 2 Yolcu 36 3 2 4 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Zaman Unsuru38IX 3 2 5 Bagaj El Bagajı ve Yolcu Yanındaki Eşya39 3 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Kurulması41 3 3 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Ehliyet41 3 3 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde İrade Beyanları 42 3 3 3 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin İmkansızlığı45 3 3 4 Emredici Hukuk Kurallarına Kamu Düzenine Genel Ahlaka Kişilik Haklarına Aykırı ve Muvazaalı Olmamalı 46 3 3 5 Yolcu Taşıma Sözleşmesinde Şekil 46 3 3 5 1 Genel Olarak 46 3 3 5 2 Bilet46 3 3 6 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Genel İşlem Koşulu Sınırlamalarına Uygun Olması49 3 4 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin HükümsüzlüğüVe Sona Ermesi 50 3 4 1 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Hükümsüzlüğü50 3 4 2 Yolcu Taşıma Sözleşmesinin Sona Ermesi51 III BÖLÜM 4 Tarafların Hakları Yükümlülükleri ve Sorumlulukları53 4 1 Yolcunun Hakları Yükümlükleri ve Sorumlulukları 53 4 1 1 Yolcunun Hakları 53 4 1 1 1 Yolcunun Seyahat Hakkı53 4 1 1 2 Yolcunun Bagaj ve Evcil Hayvan Bulundurma Hakkı53 4 1 1 3 İptal ve Gecikme Halinde Yolcunun Hakları 54 a İptal Halinde Yolcunun Hakları 54 aa Seferin Henüz Başlamadan İptal Olması Halinde Yolcunun Hakları54 bb Seferin Başladıktan Sonra İptal Olması Halinde Yolcunun Hakları55 cc Seferin İptal Olması Halinde Uygulanacak Ortak Hükümler57 b Gecikme Halinde Yolcunun Hakları 58 aa Gecikmenin Sefer Başlamadan Öngörülmesi Halinde Yolcunun Hakları 58 bb Gecikmenin Sefer Esnasında Gerçekleşmesi Halinde Yolcunun Hakları59X 4 1 1 4 Yolcunun Tazminat Talep Etme Hakkı 61 4 1 2 Yolcunun Yükümlülükleri 62 4 1 2 1 Yolcunun Ücret Ödeme Yükümlülüğü62 4 1 2 2 Yolcunun Bilgi Sağlama Yükümlülüğü 62 4 1 2 3 Yolcunun Kurallara Uyma Yükümlülüğü62 4 1 2 4 Yolcunun El Bagajı Bagaj ve Evcil Hayvanlara İlişkin Yükümlülükleri 63 4 1 3 Yolcunun Sorumlulukları 65 4 2 Demiryolu Tren İşletmecisinin Hakları Yükümlülükleri ve Sorumlulukları65 4 2 1 Demiryolu Tren İşletmecisinin Hakları65 4 2 1 1 Demiryolu Tren İşletmecisinin Seyahatten Men Hakkı65 4 2 1 2 Demiryolu Tren İşletmecisinin Yolcu Bagajı El Bagajı ve Evcil Hayvanlara İlişkin Hakları 67 4 2 1 3 Demiryolu Tren İşletmecisinin El Bagajları ve Bagajlar Üzerindeki Tasarruf Hakkı68 4 2 2 Demiryolu Tren İşletmecisinin Yükümlülükleri69 4 2 2 1 Demiryolu Tren İşletmecisinin Sözleşme Yapma Yükümlülüğü70 4 2 2 2 Demiryolu Tren İşletmecisinin Taşıma Yükümlülüğü70 4 2 2 3 Demiryolu Tren İşletmecisinin Güvenliği Sağlama Yükümlülüğü 71 4 2 2 4 Demiryolu Tren İşletmecisinin Hijyen Sağlama Yükümlülüğü72 4 2 2 5 Demiryolu Tren İşletmecisinin Acil Durumlara İlişkin Yükümlülükleri 72 4 2 2 6 Demiryolu Tren İşletmecisinin Bilgilendirme Yükümlülüğü72 4 2 2 7 Demiryolu Tren İşletmecisinin KVKK Kapsamında Yükümlülükleri 74 4 2 2 8 Demiryolu Tren İşletmecisinin Engelli Hareket Kabiliyeti Kısıtlı ve veya Özel Durumu Olan Yolculara Yönelik Yükümlülükleri75 4 2 2 9 Demiryolu Tren İşletmecisinin Bagaj El Bagajı ve Evcil Hayvanlara Yönelik Yükümlülükleri78XI 4 2 2 10 Demiryolu Tren İşletmecisinin Sigorta Yükümlülüğü79 4 2 2 11 Demiryolu Tren İşletmecisinin Trenin Gecikmesi ve İptal Olması Halinde Yükümlülükleri80 4 2 3 Demiryolu Tren İşletmecisinin Sorumlulukları80 4 2 3 1 Demiryolu Tren İşletmecisinin Yolcu Taşıma Sözleşmesinden Doğan Sorumluluğu81 a Yolcu Taşıma Sözleşmesinden Doğan Sorumluluğun Şartları 82 aa Borca Aykırı Davranış83 bb Zararın Meydana Gelmesi83 cc Borca Aykırı Davranış ve Zarar Arasında Uygun İlliyet Bağının Bulunması 85 dd Kusur 87 b Demiryolu Tren İşletmecisinin Yolcunun Yaralanması veya Ölmesi Halinde Sorumluluğu88 aa Sağ Salim Taşıma Borcunun İhlali 88 bb Zarara Neden Olan Kaza90 cc Kazanın Yolcunun Trene Binerken Trenden İnerken veya Trende Bulunduğu Sırada Meydana Gelmesi91 dd Yolcu Yaralanmaları veya Ölümleri93 ee Kaza Halinde Yolcunun Yanında Bulundurdukları El Bagajı ve Evcil Hayvanları Üzerinde Sorumluluk 96 ff Kaza Halinde Müteselsil Sorumluluk 97 gg Kaza Halinde Sorumsuzluk Halleri98 c Seferin İptali veya Gecikmesinden Doğan Zararlardan Sorumluluk 102 aa Sefer İptalleri103 bb Gecikmeden Doğan Sorumluluk 109 cc İptal ve Gecikme Halinde Sorumluluğun Kapsamı112 dd İptal Gecikme ve Bağlantının Kaçırılması Hallerinde Sorumluluktan Kurtulma Halleri 113XII d Demiryolu Tren İşletmecisinin Yolcu Bagajlarına Yönelik Sorumlulukları 114 aa Zararın Meydana Gelme Anı115 bb Zıya Hasar veya Gecikme Nedeniyle Zararın Meydana Gelmesi117 cc Müteakip Taşıyıcıların ve Alt Taşıyıcının Sorumluluğu 123 dd Zıya Hasar ve Gecikme Durumunda Sorumsuzluk Halleri 124 e Demiryolu Tren İşletmecisinin Yardımcı Kişilerinin Fiillerinden Sorumluluğu129 f Demiryolu Tren İşletmecisinin Rücu Hakkı 130 g Tazminat Davası131 4 2 3 2 Demiryolu Tren İşletmecisinin Sözleşme Dışı Sorumluluğu 136 a Tehlike Sorumluluğu 137 aa Tehlike Sorumluluğunun Tanımı ve Özellikleri 137 bb Tehlike Sorumluluğunun Şartları138 b Tehlike Sorumluluğunda Demiryolu Tren İşletmecisinin Sorumluluktan Kurtulma Halleri 143 aa Mücbir Sebep143 bb Zarar Görenin Kusuru 143 cc ÜçüncüKişinin Kusuru144 c Tehlike Sorumluluğunda Tazminat Davası 144 d Sorumluluk Hükümlerinin Yarışması148 5 Demiryolu Geçitleri ve Demiryollarında Meydana Gelen Kazalar149 5 1 Yasal Düzenlemeler ve Tanımlar149 5 2 Demiryollarında Hemzemin Geçitleri ve Hemzemin Geçitlerinde Meydana Gelen Kazalar150 5 3 Demiryolu Yolcu Taşımacılığında Meydana Gelen Diğer Kazalar153 Sonuç ve Öneriler 155 Kaynakça161 Elektronik Kaynakça169