Derin Tarih Aralık 2025 Sayı 165 — Derin Tarih Dergisi

153 Sayı Aralık 2024 Vefatının 400 Yıldönümünde İmâm ı Rabbânî Vefatının 400 üncü yıldönümü münasebetiyle Derin Tarih olarak İmâm ı Rabbânî nin hayatına fikirlerine ve mücadelesine daha yakından baktığımız dosyamızla karşınızdayız Dosyamızın hem İmâm ı Rabbânî hem de Hint Alt Kıtası nın İslâmî kimliğinin yapı taşları konusunda aydınlatıcı bir çerçeve çizdiğini düşünüyoruz Bu vesileyle daha evvel özel bir sayıyla selamladığımız Bâbürlü İmparatorluğu nun dinî ve ilmî mirasının bugüne uzantılarını da yeniden hatırlamış oluyoruz Vefatının 400 Yıldönümünde İmâm ı Rabbânî dosyamızda ilk olarak Prof Dr Süleyman Derin İmâm ı Rabbânî nin tasavvuf anlayışının kökleri ve tesirlerini kaleme alırken Prof Dr Necdet Tosun İmâm ı Rabbânî nin eserleri ve mektuplarıyla Hindistan dan Anadolu ya uzanan gönül bağını satırlarına taşıdı Prof Dr Ömer Çelik müstakil bir tefsir yazmamışsa da çeşitli eserlerinde birtakım âyetleri tefsir eden İmâm ı Rabbânî nin tefsir ve te dil metodunu incelerken Öğr Gör Deniz Çıkılı İmâm ı Rabbânî nin Bâbürlü hükümdarlarıyla ilişkilerine ışık tuttu Prof Dr Reşat Öngören Aynı pîrden icazet almaları hasebiyle pîrdaş olan Şeyh Tâceddin ile İmâm ı Rabbânî nin tasavvuf anlayışlarındaki farkları incelerken Prof Dr Mustafa Kara Nakşibendiyye tarikatının Müceddidiyye kolunun Bursa ve İstanbul a intikal etme sürecinin bilinmeyenlerini yazdı Vefatının 400 Yıldönümünde İmâm ı Rabbânî dosya konusu haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr İsmail Güleç Prof Dr Kahraman Şakul Dr Ahmet Uçar Dr Mehmet Erken Enver Beşinci Ahmet Kuşsan H Yıldırım Ağanoğlu Arif Emre Gündüz İbrahim Furkan Özdemir Oktay Türkoğlu Şeyma Üstün Mehmet Önder Tahir Günay Ali Yekta Doğruer Fatma Türk Toksoy ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Tarih Okuyan Şaşırmaz

152 Sayı Kasım 2024 Ortadoğu nun Mahzun ve Güzel Ülkesi Lübnan İsrail in 2023 sonbaharında Gazze de başlattığı ve hâlâ sürdürdüğü soykırım Lübnan a da sıçradı Derin Tarih olarak bu ay Lübnan ı gündemimize alma sebebimiz bu Fakat geçen yıl Gazze dosyamızı takip eden okurlarımızın da hatırlayacağı üzere trajedi tasvirinin ötesine geçerek Lübnan ı kadîm hafızamız açısından taşıdığı anlamlar üzerinden inceliyoruz Bu nazenin ülkenin tarihini ve bağrında taşıdığı güzellikleri öne çıkararak Ortadoğu nun Mahzun ve Güzel Ülkesi Lübnan dosyamızda ilk olarak Prof Dr A dnan Demircan Lübnan ın ilk İslâm devirlerini kaleme alırken Prof Dr Ş Tufan Buzpınar ın satırlarından Yavuz un Mısır seferiyle başlayan ve dört asır boyunca süren Lübnan daki Osmanlı hakimiyetini öğrendik Prof Dr Mustafa Alican bir 11 yüzyıl seyyahı olan Nâsır ı Hüsrev in Lübnan gözlemlerini bize aktarırken Prof Dr Stefan Winter ile Lübnan topraklarında yaşayan Şiî toplumunun Osmanlı dönemindeki geçmişini konuştuk Dr Tuba Yıldız Lübnan ın 1920 1975 yılları arasındaki sancılı sürecine ışık tutarken Zahide Tuba Kor ile 1982 ve 2006 yıllarındaki işgal girişimlerinden hareketle İsrail Lübnan çatışmalarının perde arkasını konuştuk Ortadoğu nun Mahzun ve Güzel Ülkesi Lübnan dosya konusu haricinde ise Prof Dr F Çiçek Derman Prof Dr İsmail Kara Prof Dr İsmail Güleç Prof Dr Kahraman Şakul Dr Ahmet Uçar Dr Samet Tınas Enver Beşinci H Yıldırım Ağanoğlu Arif Emre Gündüz Deniz Çıkılı Mükremin Ümit Gül Şeyma Üstün Mehmet Önder Tahir Günay Fatma Türk Toksoy ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Derin Tarih ek olarak bu ay Lübnan ın günümüze ulaşan birbirinden güzel tarihî yapılarının hangi şehirlerde olduğunu gösteren bir haritayı da bütün okurlarına armağan ediyor Tarih Okuyan Şaşırmaz

143 Sayı Şubat 2024 Osmanlı yı Yıkıma Götüren Süreç İsyanlar Çağı Derin Tarih olarak Şubat sayımızda merceğimizi bir öncekinden biraz daha genişleterek Osmanlı İmparatorluğu nun yıkılışına tesir eden isyanlara odaklandık Bilâdüşşâm dan Balkanlara adım adım yakılan ateşler ve sonrasında koskoca imparatorluğun zerrelerine ayrılması Hepsinde de dışarıdan bazı ellerin İslâm topraklarını karıştırmak için kurduğu tuzakları ve hazırladığı desiseleri yakından göreceksiniz Aslında bu yönüyle tarih bugün de tekerrür ediyor Oldukça yanlı ve yanlış biçimde Arap İsyanı olarak isimlendirilen son dönem Ortadoğu hadiselerini ise daha evvel bu konuda müstakil bir sayı çıkardığımız için dosyamızın kapsamı dışında tuttuk İsyanlar Çağı dosyamızda altını çizmek istediğimiz bir diğer husus da söz konusu sürecin en ağır yükünü imparatorluğun Müslüman tebaasının çekmiş olduğu gerçeğidir Katliamlarla sürgünlerle tehcirlerle ve dışlamalarla Osmanlı nın yıkılışına eşlik eden nice dram doğrudan doğruya Müslümanların sırtına yüklenmiş ağır bir faturaya dönüşmüştür Özellikle Balkanlar bu konuda kıyamete kadar hatırlanacak nice ibretli tablolarla doludur Osmanlı yı Yıkıma Götüren Süreç İsyanlar Çağı dosyamızda Prof Dr H Mustafa Avcı Damat İbrahim i başından Sultan III Ahmed i tahtından eden Patrona Halil İsyanı nı anlatırken Doç Dr Musa Kılıç Kabakçı Mustafa İsyanı nın sebebinin III Selim in reformları olmadığı tespitinde bulundu Dayılara karşı müdafaadan bağımsızlık savaşının ilk nüvelerine Sırp İsyanı nı Barbara Jelavic den okurken 19 yüzyıl reformlarının en sancılı akisleri olan Bosna İsyanlarını Prof Dr Zafer Gölen kaleme aldı Prof Dr Ayşe Nükhet Adıyeke diplomasi ve menfaat oyunlarının kıskacında kalan Girit Ayaklamalarını satırlara taşırken Dr Tuba Yıldız Avrupalı güçlerin gölgesindeki Dürzî Mârûnî çatışmalarına ışık tuttu Osmanlı yı Yıkıma Götüren Süreç İsyanlar Çağı dosya konusu haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Türkiye de millî olan dinî olan değilse nedir sorusuna cevap verirken Tarihçi Yazar Dursun Gürlek ile Galatasaray ın temellerini yüzyıllar önce atan Gülbaba nın kabrini ziyaret ettik Prof Dr Kahraman Şakul İpek Yolu gerçekte neyin yolu sorusuna cevap verirken Dr Ahmet Uçar ile Agatha Christie nin Türkiye ve Ortadoğu ajandasına göz attık Araştırmacı Yazar Ömer Kaptan ile kitâbelerden yansıyan ilahî gölgeyi seyrederken Tarihçi Yazar Arif Emre Gündüz İzmit te sürgün bir Macar kralının acı hikayesini anlattı ve Uzman Tarihçi Ali Özçelik Batı Anadolu dağlarının Afrikalı silahşorları Afro Zeybekleri kaleme aldı Araştırmacı İbrahim Bozbeşparmak kitapların tozlu sayfalarına sevdalı bir ilim adamı olan İsmail Saib Sencer in hayat hikayesini anlatırken Musiki Tarihi Uzmanı Tahir Günay ile kemençenin tarihine kulak verdik Prof Dr İsmail Güleç edebiyatımızda geniş bir yer tutan Köroğlu nun asil bir eşkiya mı yoksa ahlâksız bir haydut mu olduğuna cevap verirken Öğr Gör Deniz Çıkılı ile İngiliz Doğu Hindistan Şirketi nin ilk seferine göz attık Osman Atasoy mütareke döneminde İslâm ve Bolşevizm arasındaki uyuma odaklanırken Öğr Gör Mehmet Önder cumhuriyet döneminde bir toplum mühendisliği projesi olarak tiyatroyu ele aldı Tarihçi Yazar H Yıldırım Ağanoğlu ile İstanbul a Bizans imparatorunun hediyesi olan Çemberlitaş ın tarihini adımlarken son olarak Canan Aytaş ile Gümüşhanevî nin Rize deki kütüphanesinin yorgun izlerini takip ettik Derin Tarih ek olarak bu ay Binbaşı Nâil Bey in kaleme aldığı Devr i Hamid de Bir Bahriyelinin Hatıraları kitabını bütün okurlarına armağan ediyor Tarih Okuyan Şaşırmaz

165 Sayı Aralık 2025 Derin Tarih in bu sayısında çok sayıda uzman ismin mihmandarlığında Sudan a odaklandık Bugün farklı ülkelerin birbirine karşı verdiği acımasız ve insafsız bir mücadelenin sahnesine dönüştürülen Sudan savaş veya insanî kriz parantezine alınarak gündemin geri sıralarına itilebilecek bir ülke değil Özellikle dosyamızın yakın tarihin dönüm noktalarına ışık tutan yazılarında okurlarımız derin bir çerçevenin çizildiğini de görecektir Bu güzel ve nazenin ülkenin yeniden huzura kavuşması duamız eşliğinde yeni sayımızda hayırla görüşmek üzere Uzak Bir Osmanlı Diyarı Sudan dosyamızda ilk olarak Dr Kaan Devecioğlu Türkiye ve Osmanlı arasında ilişkilerin dinamiklerine odaklanırken Doç Dr Abdullah Özdağ Sudan daki İngiliz emperyalizmini ve Mehdi Hareketi ni kaleme aldı Doç Dr Mürsel Bayram Sudan ın etnopolitik sorunlarının sebeplerini incelerken Fatoumatta Sarr Sudan İç Savaşı nın temel aktörlerini hedeflerini bölgesel ve uluslararası boyutlarını değerlendirdi Uzak Bir Osmanlı Diyarı Sudan dosya konusunun haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr Kahraman Şakul Prof Dr İsmail Taşpınar Dr Arif Emre Gündüz Dr Samet Tınas Enver Beşinci H Yıldırım Ağanoğlu Ali Emre Deniz Çıkılı Mikail Türker Bal Tahir Günay Ayhan Demir Şeyma Üstün ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı

156 Sayı Mart 2025 Yılında Uhud Savaşı Uhud Savaşı Hz Peygamber in ﷺ hayatındaki en zor hadiselerden biriydi hiç şüphesiz Müşrik ordusunun sayıca çokluğu Müslümanların yaşadığı sarsıntılar verilen acı kayıplar Sadece Hz Hamza nın şehadeti bile başlı başına büyük bir elem kaynağıydı Hz Peygamber ﷺ ve ashabı için Aradan geçen onca zamanına rağmen bugün hâlâ Müslümanların maşerî hafızasında Uhud bambaşka bir yerde durur Uhud Savaşı nı unutulmaz ve sıra dışı kılan sadece yaşanan sıkıntılar değildir İlgili Kur ân ayetlerinde de öne çıkarıldığı üzere Uhud Hz Peygamber le ﷺ önderlik ettiği Müslüman cemaat arasında bir güven sınavına da dönüşmüştür Savaşın hazırlıkları sırasında Mescid i Nebevî de gerçekleştirilen istişare toplantısında Hz Peygamber in ﷺ Savunma savaşı yapalım düşman Medine nin içine giremez şeklindeki görüşü azınlıkta kalmış bunun üzerine meydan savaşında karar kılınmıştır Ancak savaş malum şekilde neticelenip de kalpler kırık bir şekilde Medine i Münevvere ye dönüldüğünde Hz Peygamber e ﷺ verilen ilahi talimat çok çarpıcıdır Onların hatalarını görmezden gel onlar için af dile ve istişareye devam et Sonuç ne olursa olsun istişare kurumunun ayakta tutulması emri Uhud un en çarpıcı derslerinden biridir 1400 üncü yıldönümünde Uhud Savaşı nı müstakil bir dosya olarak ele alırken yukarıdakine benzer bütün dersleri ve ibretleri topluca dikkatlere sunmak istedik Siyer i Nebî nin bu çok mühim safhasının iyi anlaşılmasının bugün yaşadığımız nice hadiselere bakışımızda da önümüzü aydınlatacağına inanıyoruz 1400 Yılında Uhud Savaşı dosyamızda ilk olarak Prof Dr Adnan Demircan Uhud Savaşı nı hazırlayan şartları savaşın seyrini ve neticelerini değerlendirirken Prof Dr Ahmet Apak ayetlerden kesitlerle Kurân a göre Uhud Savaşı nın nasıl gerçekleştiğini satırlarına taşıdı Prof Dr Feyza Betül Köse Uhud da galibiyet elde edilememesinin sebeplerine ışık tutarken Prof Dr Şaban Öz nifak ile iman arasındaki çizgiyi gösteren önemli bir sembol olan bu savaşta canı pahasına mücadele eden aziz şehitlerin hikâyelerini kaleme aldı Doç Dr Ömer Sabuncu Müslümanlar için sadece bir savaştan ibaret olmayan Uhud Savaşı ndan alınan ibretleri ve dersleri satırlarına taşırken Doç Dr Cuma Karan 14 asır sonra Uhud a yeniden bakmamızı sağladı Prof Dr Cahit Külekçi ise Uhud Savaşı nın ertesi günü ortaya çıkan kriz durumunu yönetmek için yapılan önemli hamlelerden biri olan Hamrâu l Esed Savaşı nın perde arkasını kaleme aldı 1400 Yılında Uhud Savaşı dosya konusu haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Dr Ahmet Uçar Enver Beşinci H Yıldırım Ağanoğlu Arif Emre Gündüz Oktay Türkoğlu Tahir Günay Muhammet Kalkan Ayhan Demir ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Derin Tarih ek olarak bu ay unutulmaz destanımız Çanakkale Savaşı nı konu olan yazılardan oluşan Ecdadın İzinde Çanakkale adlı eki bütün okurlarına armağan ediyor Tarih Okuyan Şaşırmaz

154 Sayı Ocak 2025 İslâm Medeniyetinin Gözbebeği Şâm ı Şerîf Suriye veya Suriyeli kelimelerinin bize çağrıştırdığı şeyler genellikle iç siyasetin polemiklerine bulanmış olumsuz imajlardan ibarettir Oysa Suriye öyle geçiştirilecek veya görmezden gelinebilecek bir belde değildir Hele de Suriye nin kalbini teşkil eden Şâm ı Şerîf bir Müslümanın gönül ve zihin dünyasında sayısız referanslarla işaretlenmiş bir merkezdir Derin Tarih olarak Suriye de yaşanan güncel gelişmelere paralel biçimde Şâm ı Şerîf dosyamızı çalışmaya karar verirken iki temel hedefimiz vardı Suriye ye dair zihnimizdeki prangaları çıkarıp atmak ve bundan sonra bilhassa Şam a yolu düşecek olanlar için dört başı mamur bir rehber hazırlamak İslâm tarihindeki yeriyle yakın mazisindeki dönüm noktaları ve bugünkü konumuyla kıymetli okurlarımızın beğeneceği bir dosyaya imza atmış olduğumuzu umuyoruz Bilhassa Şam ve Halep sınırları içindeki ziyaretgâhlarla ilgili malumatın dergimizin bu sayısını sıra dışı ve daha kıymetli kıldığını dikkatli okurlarımız zaten fark edecektir İslâm Medeniyetinin Gözbebeği Şâm ı Şerîf dosyamızda ilk olarak Prof Dr Adnan Demircan 636 yılında Hz Ömer in hilâfeti döneminde İslâm sancağı altına giren Şam ın Emevîler ve Abbâsîler dönemindeki çalkantılı yıllarını kaleme alırken Prof Dr Mustafa Alican Şam ın Türklerin hakimiyetine girerek nasıl Doğu nun cenneti şehirlerin gelini haline geldiğini satırlarına taşıdı Prof Dr Şit Tufan Buzpınar Yavuz Sultan Selim in 1516 daki Mısır Seferi sırasında Osmanlı hakimiyetine girerek kısa sürede Arap coğrafyasının merkezi haline gelen Şam ın müferreh yıllarını yazarken Muhammed Kalkan Ortaçağ ın meşhur Müslüman seyyahları İbn Cübeyr ve İbn Battûta nın satırlarıyla bizi Halep ve Şam a doğru keyifli bir yolculuğa çıkardı Prof Dr Sezai Küçük Osmanlı örf ve âdetlerinin bölgede yayılmasında büyük etkisi olan Halep ve Şam Mevlevîhanesi nin önemine işaret ederken genel yayın yönetmenimiz Taha Kılınç 61 yıllık kanlı Baas rejiminin devrilmesiyle gözlerin ve kulakların yeniden çevrildiği Suriye nin geçirdiği dönüşümleri yakından inceledi Mehmet Poyraz ise Sovyetlerin sosyalist esaslarıyla örtüşen Baas ideolojisinin Rusya ve Suriye arasındaki dostluk ilişkisine olan etkisini değerlendirdi İslâm Medeniyetinin Gözbebeği Şâm ı Şerîf dosya konusu haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr Kahraman Şakul Enver Beşinci Deniz Çıkılı H Yıldırım Ağanoğlu Oktay Türkoğlu Tahir Günay Metin Taha Yılmaz ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Derin Tarih ek olarak bu ay Prof Dr Arzu Terzi tarafından yayıma hazırlanan Bağdat tan Halep e Bağdat Şehriyle Bağdat tan Halep e Kadar Deyr Şehri İstikametiyle Takip Olunan Tarîkin ve Fırat Nehri Sevâhilinin Mufassal Haritalarının Lâyıhası adlı kitabı bütün okurlarına armağan ediyor Tarih Okuyan Şaşırmaz