Derin Tarih Nisan 2026 Sayı 169 — Derin Tarih Dergisi

145 Sayı Nisan 2024 Türk Dilinin Şaheseri Dîvânu Lugâti t Türk Kısa süre önce UNESCO 2024 ün Dîvânu Lugâti t Türk Yılı ilân edildiğini duyurunca Türk dilinin bu görkemli şaheserini Derin Tarih in kapağına taşımaya karar verdik Tek sebep bu değildi elbette Kitabın müellifi Kâşgarlı Mahmud u eseri bulan Ali Emîrî Efendi yi anmak ve ayrıca bugün Doğu Türkistan sınırları içindeki Kâşgar da Çin eliyle sürdürülen kimliksizleştirme ve tarihsizleştirme faaliyetlerine yeniden dikkat çekmek istedik Sistemli biçimde Kâşgarlı Mahmud un Uygurlarla ve Uygur bölgesiyle hiçbir alâkasının olmadığı tezini işleyen Çin yönetimi Türk dünyasının kolektif hafızasından muhteşem bir eseri ve müellifini silmeye çalışıyor Dünden bugüne ve yarına varlığımızı sürdüreceksek bunda kültürün ve dilin taşıyıcı kolonları kritik vazifeler üstlenecektir Dîvânu Lugati t Türk işte bu yürüyüşün en önemli vasıtalarından birini oluşturuyor Kıymetini bilir ve bu şuuru bizden sonrakilere aktarabilirsek Türk Dilinin Şaheseri Dîvânu Lugâti t Türk dosyamızda Prof Dr Mustafa Kaçalin ile eserin önemine ve içeriğine dair konuşurken ve Prof Dr Mehmet Ölmez kitabın neşir ve çevirilerini satırlara taşıdı Prof Dr İsmail Güleç Kilisli Rıfat Bilge nin hatıralarından Dîvân ın ilk neşir sürecini kaleme alırken M Serhan Tayşi nin hatırlarından hem Ali Emîrî Efendi nin kitap merakını hem de Dîvânu Lugâti t Türk ün hikâyesini okuduk Prof Dr Ahmet Günşen Türklüğün Altın Kitabı nda iktisadî hayata dair izleri gösterirken son olarak Dîvân ın bulunma hikâyesini Ali Emîrî Efendi nin 1922 de kaleme aldığı metni latinize ederek okurlarımızın istifadesine sunduk Türk Dilinin Şaheseri Dîvânu Lugâti t Türk dosya konusu haricinde ise Canan Aytaş rotasını şehzâdeler sancağı olan Manisa daki Fatih Kulesi ne çevirirken Mûsiki Tarihi Uzmanı Tahir Günay Safiye Ayla ve Şerif Muhiddin Targan ın trajik ve göz alıcı karşılaşmasını satırlara taşıdı Tarihçi Yazar Arif Emre Gündüz Kılıç Kuşanma geleneğinin tarihine uzanırken Prof Dr Kahraman Şakul Avrupa yı kıtlıktan kurtaran Patates Devrimi ni kaleme aldı Prof Dr İsmail Kara Süleymaniye Mahallesi nin terkedilmiş hâli üzerine birkaç not düşerken Prof Dr İsmail Taşpınar II Vatikan Konsili nin dikkat çeken noktalarına değindi Samet Tınas meclis neden ve nasıl Ankara ya taşındı sorusuna cevap verirken Tarihçi Yazar Dursun Gürlek meçhûl meşhurlardan Tahir Nadi nin hayat hikâyesini kaleme aldı Tarihçi Yazar Ahmet Uçar Kur ân ı Kerîm sayfalarını kese kâğıdı olarak kullananlara Osmanlı nın nasıl karşılık verdiğini anlatırken Öğr Gör Deniz Çıkılı İngiliz sömürgeciliğinin temelini atan I Elizabeth in Deniz Kurtları na değindi Araştırmacı İbrahim Bozbeşparmak Azerbaycan muhaciri bir İstanbul Müftüsü olan Zileli Bekir Hâki Efendi nin hayat hikâyesini satırlara taşırken Öğr Gör Talip Mert Gazze Rüşdiyesi ni konu aldı Dr Mehmet Erken TBMM de verilen el Ezher üniversite değildir kararının detaylarına inerken Araştırmacı Enver Beşinci İngiltere iki dretnotumuzu nasıl savaş tazminatına çevirdi sorusuna cevap verdi Tarihçi Yazar H Yıldırım Ağanoğlu bir İngiliz konsolosun eşinin gözünden Osmanlı daki Arnavutlara odaklanırken Öğr Gör Mehmet Önder Hint ve Çin sinemasının Avrupalılarca küçük görülmesini göz önüne getirdi Derin Tarih ek olarak bu ay Millet Kütüphanesi Müdürü Alî Emîrî Efendi nin kaleme aldığı Ezhâr ı Hakîkat kitabını bütün okurlarına armağan ediyor Tarih Okuyan Şaşırmaz

157 Sayı NİSAN 2025 Arkasında ciddi insanlık dramları çevre felaketleri askerî darbeler ve bir katliamlar silsilesi bırakan Vietnam Savaşı nın sona erişinin 50 nci yıl dönümünde Derin Tarih olarak bu ibretlerle dolu zaman dilimini özellikle ele almak istedik Zira ABD Vietnam da yaptığı hataları dünyanın çok farklı yerlerinde tekrarlamayı sürdürüyor Amerikan kibri nin ve sahaya dair cehaletinin açık göstergesi olan bu hatalar ABD yi ve küresel çapta yürüttüğü siyasetleri anlamamıza yardımcı olacak önemli ipuçlarını barındırıyor Bu yönüyle Vietnam dosyası ABD nin âdeta her şeye kâdir bir güç olarak zihinlere yerleşmesinin önünde bir engel ve uyarıcı şeklinde de okunabilir Günümüzde yaşanan ve Amerika nın dahli bulunan nice hadiseye bakarken Vietnam daki Amerikan hezimetini hatırlamak yol gösterici olabilir ABD nin Saplandığı Bataklık Vietnam dosyamızda ilk olarak Prof Dr M Vedat Gürbüz Vietnam Savaşı nın dünya ve Amerikan tarihine yansımalarına ışık tutarken Prof Dr İnci Sökmen Alaca ABD nin Vietnam Savaşı ndaki mağlubiyetinin perde arkasında yaşananları inceledi Dr Mehmet Ali Gazi Hanoi Hannah yayınları ekseninde Vietnam da radyo dalgalarının ABD askerleri ve savaş gücü üzerindeki güçlü etkilerini kaleme alırken Metin Taha Yılmaz Vietnam Savaşı nın ortasında iki farklı cephede işlenen Mỹ Lai ve Huế katliamlarını tarafların değil kurbanların gözünden anlattı Dr Rıza Kurtuluş ise Vietnam da geleneklerine ve inançlarına tutunarak ayakta kalan yaşayan Müslüman azınlık olan Çamlar ın hikayesini satırlarına taşıdı ABD nin Saplandığı Bataklık Vietnam dosya konusu haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr Kahraman Şakul Prof Dr Mustafa Budak Prof Dr Hilal Kazan Dr Ahmet Uçar Enver Beşinci Deniz Çıkılı Ayhan Demir Şeyma Üstün Tahir Günay ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Tarih Okuyan Şaşırmaz

169 Sayı NİSAN 2026 Rumeli de Kopuşun Başlangıcı Sırp İsyanları Osmanlı ordusuyla Sırp Prensi Lazar Hrebelyanoviç komutasındaki Hıristiyan kuvvetlerinin 1389 da karşı karşıya geldiği Kosova Ovası tam 600 yıl sonra 28 Haziran 1989 günü savaşın yıldönümünde yaklaşık bir milyon Sırp milliyetçisini ağırlıyordu Gün boyu devam eden etkinliklerin en dikkat çekici kısmı Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç in yaptığı uzun ve hamasî konuşmaydı Savaşta ölen Sırpların anısına 1953 te inşa edilen 25 metre yüksekliğindeki anıtın Gazimestan önünde konuşan Miloseviç sözlerine Kosova Savaşı nın Sırplar ve bütün Avrupa için önemini hatırlatarak başladı Savaşın yıldönümünde Sırbistan artık kendi devletine ulusuna ve ruhî bütünlüğüne kavuşmuştur Bugün artık Kosova Savaşı nın gerçekleriyle efsanelerini birbirinden ayırmak çok zor hale gelmiştir Zaten bu mesele artık önemli de değildir diyen Miloseviç sözü daha sonra Sırbistan ın ve Sırpların kenarda tutulduğuna getirerek şunları söyledi 1974 te ilan edilen Yugoslav Anayasası Sırbistan ın gücünü sınırlamıştır Kosova Savaşı ve Anayasa Sırp millî şuuruna yönelik saldırılardır Sırp liderler arasındaki ayrışmalar kendi halklarına verdikleri sözü tutamamalarına yol açmıştır Sırplar büyüklüklerini kendi lehlerine yeterince kullanamamıştır Bugün ise Sırbistan artık tek parçadır ve diğer cumhuriyetlerle eşittir Kosova Savaşı ndan altı asır sonra şimdi biz yine savaşlarla karşı karşıyayız Şimdilik hiçbiri silahlı savaşlar değil ama silahlı savaş seçeneğini de gözden uzak tutmuyoruz Altı asır önce Sırbistan Kosova Ovası nda hem kendisini hem de Avrupa yı kahramanca savunmuştu Sırbistan o zaman Avrupa kültürünü dinini ve sosyal yapısını müdafaa eden bir kaleydi Bugün bu konuşma Yugoslavya nın dağılma sürecini etikleyen ve sonrasında yaşanan kanlı iç savaşın habercisi olan bir dönüm noktası olarak görülüyor 1389 veya 1989 u maziye karışmış tarihler zannetmeyiniz Bütün dönüm noktaları Sırpların zihninde günümüzde net bir şekilde yaşamaya ve günlük politikayı şekillendirmeye devam ediyor Derin Tarih in bu sayısında biz de hafızalarımızı tazelemek bazı derslerin altını çizmek ve Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından Sırp isyanına odaklanmak istedik Balkanlar da artçı sarsıntıları hâlâ hissedilen bir hadise çünkü bu Rumeli de Kopuşun Başlangıcı Sırp İsyanları dosyamızda ilk olarak Dr Samet Tınas farklı dönemlerde kılıç diplomasi ve tabiiyet yoluyla yürütülen Osmanlı Sırp münasebetlerini değerlendirirken Dr Selim Aslantaş ile hem Balkan hem de Osmanlı tarihini derinden etkileyen Sırp isyanlarının sebeplerini ve Osmanlı nın bu isyanlarla baş etme yöntemlerini konuştuk Prof Dr Süleyman Uygun başlangıçta bir köylü reaksiyonu olan Sırp ayaklanmasının dış müdahalelerle millî bir isyana dönüşümünü askerî toplumsal ve yapısal dinamikler üzerinden mercek altına alırken Prof Dr Kahraman Şakul Rusya nın Balkan politikasının agresif arka planına ışık tuttu Doç Dr Hasan Demiroğlu Sırp İsyanları nı fırsat bilerek Balkanlar da büyük Ortodoks imparatorluğu hayallerine kapılan Rusya nın bu emel uğruna yürüttüğü siyasî ve diplomatik faaliyetleri incelerken Prof Dr Zafer Gölen 1875 Hersek İsyanı sonrası Rusların da desteğini alarak bağımsızlık ideallerini gerçekleştiren Sırpların Osmanlı dan kopuşunu kaleme aldı Vokan Koç ise bir ulus devletin doğuşunun yanı sıra derin bir sosyo ekonomik kırılmanın da göstergesi olan Sırp İsyanı nının romantik destandan sosyolojik gerçekliğe uzanan hikâyesini satırlarına taşıdı Rumeli de Kopuşun Başlangıcı Sırp İsyanları dosya konusunun haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr İsmail Taşpınar Ali Emre Arif Emre Gündüz Tahir Günay Deniz Çıkılı Şeyma Üstün ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Tarih Okuyan Şaşırmaz

166 Sayı OCAK 2026 Vefâtının 50 Yılında Necmeddin Okyay 2026 yaklaşırken yılın ilk ayında Derin Tarih in kapak konusunun ne olacağını neredeyse hiç düşünmedik Zira ocak ayı Necmeddin Okyay ın vefatının 50 nci yıldönümüydü ve yeni nesillere onu anlatmak için bu vesileyi kullanmak çok isabetli olacaktı Hemen Uğur Derman Hocam ın kapısını çaldık O da her zamanki cömertliğiyle birbirinden renkli hatıralar eşliğinde hocasının bütün hususiyetlerini bizimle paylaştı Ortaya yine arşivlik bir dosya çıktı Uğur Derman Hocamıza bütün okurlarımız adına müteşekkiriz Vefâtının 50 Yılında Necmeddin Okyay dosyamızda Merhum Necmeddin Okyay ın en yakın ve en uzun süreli talebesi olan Prof Uğur Derman Okyay ın doğumu hayatı eserleri ve ölümüne dair bilinmeyenleri Derin Tarih okurları için kaleme aldı Vefâtının 50 Yılında Necmeddin Okyay dosya konusunun haricinde ise Prof Dr İsmail Kara Prof Dr Kahraman Şakul Prof Dr İsmail Taşpınar Dr Arif Emre Gündüz Enver Beşinci H Yıldırım Ağanoğlu Ali Emre Muhammet Kalkan Deniz Çıkılı Tahir Günay Ayhan Demir Şeyma Üstün ve Canan Aytaş gibi araştırmacı yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı Tarih Okuyan Şaşırmaz