Devletten İmparatorluğa Sultan 1 Murad

İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü bünyesinde açılan Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Kürsüsü nün kurucusu olup birçok önemli araştırmaya esere imza atmış olan Prof Tayyib Gökbilgin hakkında çok az çalışma bulunan Sultan 2 Murad a dâir bu kıymetli çalışmasında sultanın hayat hikâyesini canlı bir üslupla işlerken dönemin genel çerçevesini de çiziyor Çelebi Sultan Mehmed in büyük şehzadesi Sultan 2 Murad 1404 yılında doğdu Henüz 12 yaşındayken Amasya Tokat Sivas Çorum ve Osmancık bölgelerini içine alan Rum vilâyeti beyliğiyle vazifelendirildikten bir sene sonra Börklüce Mustafa İsyanı nı bastırmakla görevlendirildi Tahta geçtiğinde henüz 18 li yaşlarındaydı Çağdaş kaynakların adalet ve merhametine şecaat ve kudretine sıklıkla vurgu yaptığı Sultan 2 Murad bir taraftan Anadolu da birliği sağlamaya gayret gösterirken diğer taraftan da Balkanlar da fetihlere devam ediyordu Osmanlı ülkesinde birçok vakfı ve hayratı bulunan sultan halkın sorunlarıyla yakından ilgileniyor derviş ve sûfîlerle irtibat hâlinde bulunuyor âlim ve mütefekkirleri himâye ediyordu 2 Murad ın ilk zamanları ve tahta cülûsu Şehzade Mustafa İsyanı İstanbul Kuşatması Eflak Arnavutluk ve Mora ya seferleri Selânik i fethi Karamanoğulları ve diğer beyliklerle münasebetleri Varna ve 2 Kosova Savaşı geleceğin Fatih Sultan Mehmed i olan oğlu 2 Mehmed e tahtını bırakması gibi konuların canlı bir üslupla incelendiği bu kitap Sultan 2 Murad devrinin devlet ve idâre adamları Osmanlılarda edebî cereyanlar 15 yüzyıl âlim ve şairlerinin yanı sıra yine bu yüzyılda Osmanlılardaki tasavvuf cereyanını da akademik bir titizlikle işliyor Sultan 2 Murad yerli yabancı kaynakların adaletine vurgu yaptığı döneminde Osmanlılar ın Balkanlar da yayılması ve yerleşmesinin kesinleştiği bir sultanın hayat hikâyesini tarihî hakikatlerle ve gerçekçi bir perspektifle ele alıyor

Dördüncü Murad şöhretini askerî dehâsı kadar emsalsiz otoritesi ile yaptı Yılmaz Öztuna o emsalsiz üslûbuyla 4 Murad ın otoritesini niçin devlet terörü derecesinde kullandığını otorite kullanmak yeteneğini nasıl kazandığını açıklamak için onun biyografisinin tek başına verilmesini yeterli görmemiştir Sultan Murad ı böyle bir politikaya sevk eden sebepleri halkımızın Genç Osman dediği ağabeyi İkinci Osman ın başına gelenleri hatırlamaksızın sergilemek kavramak kavradıktan sonra anlatabilmek mümkün değildir Zira Sultan Murad ağabeyi Sultan Osman a karşı uygulanan teröre devlet adına kullandığı otorite ile cevap vererek bozulmuş düzeni yeniden kurmaya çalıştı Genç Osman denen o zaman kendisine yakıştırılan tabirle gayretlü genç arslan Türkiye tarihinde Osmanlı cihan devletini radikal kökten reforma tâbi tutmak isteyen ilk şahsiyettir Şeyhülislâm Hoca Sâdeddin Efendi gibi bu reformun öncüleri varsa da tatbikata geçen ikinci Osman dır Ve maalesef başarılı olamamıştır İkinci Osman ın düşündüğü reformlar imparatorluğu kendi iç dinamikleri ile ıslâh etmeye dayanır 18 19 ve 20 asırlar Osmanlı reformları gibi Batı ya Avrupa ya dönük değildir