Dirok u Şarıstaniya Urartuyiyan — İhsan Colemergi

Ew konfederasyona ku ji eşîrên Araratî û Naîrîyan pêk hatiye bi qasî 300 salan hem li pêşberî artêşên herêmê yên nîzamî li ber xwe daye hem jî di erdnîgarîyeke dorpêçkirî de şaristanîyeke gewre afirandiye Min di nav rûpelên dîrokê û nivîsên ser keviran de dît ku qewmên çîyayî pêşdeçûyînên serdema Ûrartûyîyan ên siyasî leşkerî çandî û aborî careke din nejîyane Tenê vê desthelatdarîyê bêhna azadîyê demeke dirêj bi çîyayîyan daye bêhnkirin Herî zêde vê rêveberîyê berhemên dîrokî û hunereke nemir ji me re kirine dîyarî Çîyayî yekemîn car di bin rêveberîya vê binemalê ya sê qirnan dom kiriye de bi hebandina yezdanekî netewî dilşad bûne Yezdan Xaldîyê ku bedena wî birûskên ronahîyê yên pîroz belav dikirin rima wî ya hêzdar a ku gurî jê diçû bûbû remza rizgarîya çîyayîyan Birca ji kevirên 30 ton giran a 2840 salan piştî avakirînê jî mirovan di nav şaşwazîyê de dihêle Sardûrîyê 1 emîn dabû avakirin Ûrartûyî û şaristaniya ku ava kirine heta niha ji gelek hêlan ve hatine vekolandin û bi zimanên cuda gelek agahî der barê wan de hatine belavkirin Li gel ku ew qewmekî ji pêşîyên Kurdan in jî heta niha der barê wan de berhemeke bi kurdî ya ku wan bi hemû taybetiyên wan bide nasandin li ber destan tune ye Ev berhem vê valahîyê dadigire pêdivîyeke girîn bi cî tîne Ev dîroka balkêş êdî bi Kurdî ye Îhsan Colemêrgî ku berê jî xebatên bi vî rengî kirine vê carê berê xwe daye Ûratûyîyan Bi rastî jî ji hemû hêlan ve û bi hemû taybetiyên wan Ûrartûyîyan bi me dide nasandin Kom û eşîrên ku ev konfederasyon pêk anîne têkiliya wan a bi dewletên wek Gûtî kasît Mîtanî û hwd ên beriya wan re berxwedana wan a li dijî dagirkeriya Asûrîyan ku ev taybetîya wan a sereke ye qralên wan ên ku hatine ser kar kar û xebatên ku hatine kirin li gel ku bi hezar salan dem di ser re derbas bûye jî bendav û coavên wan ên ku bûne mijara efsane û destana hîna jî hene û bi kêrî jiyana xelkê deverê tên bîr û bawerîyên wan ol û perestgehên wan bajar û avahîsazîya wan nîvîs û nivîstekên wan têkilîyên wan ên aborî yên bi derdorê re û gelek mijarên din di vê pirtûkê de cih girtine Yên ku vê pirtûkê bixwînin dê bibînin ku kedeke çiqas zêde hatiye dayîn Ûrartûyî li gor pêşîyên xwe Gûtî Kasît û Mîtanîyan xwedîyê hinek taybetîyên cuda ne Yek ji wan taybetîyan ew e ku gelek berhemên nivîskî li dû xwe hiştine Ev jî dike ku mirov agahîyên zêdetir der heqê wan de hîn bibe Pêşîyên wan bi piranî daketine deştê û di nav qewmên deştî de hatine bişavtin Lê Ûrartûyî li ser axa xwe û bi rengê xwe mane Xaleke balkêş jî ev e tevî ku Med piştî wan derketine hola dîrokê û li qadeke pir berfireh belav bûne jî bi qasî Ûrartûyîyan berhemên mayîn de li dû xwe nehiştine Yên ku bixwazin der heqê van pêşîyên kurdan de agahîyên berfirehtir wergirin teqez divê vê berhemê bixwînin

Dema min pirtûka xwe ya bi navê Di Şaristanîya Mezopotamyayê De Hekarya nivîsî di heman demê de desthelatdarîyên herême yên ku di serdemên pêşîn de derketibûn qada dîrokê jî ji nêzik ve nas kir Di nav van fermanrewayan de ya herî zêde bala min kişand Ûrartûyî bûn Ew konfederasyona ku ji eşîrên Araratî û Naîrîyan pêk hatiye bi qasî 300 salan hem li pêşberî artêşên herêmê yên nîzamî li ber xwe daye hem jî di erdnîgarîyeke dorpêçkirî de şaristanîyeke gewre afirandiye Min di nav rûpelên dîrokê û nivîsên ser keviran de dît ku qewmên çîyayî pêşdeçûyînên serdema Ûrartûyîyan ên siyasî leşkerî çandî û aborî careke din nejîyane Tenê vê desthelatdarîyê bêhna azadîyê demeke dirêj bi çîyayîyan daye bêhnkirin Herî zêde vê rêveberîyê berhemên dîrokî û hunereke nemir ji me re kirine dîyarî Çîyayî yekemîn car di bin rêveberîya vê binemalê ya sê qirnan dom kiriye de bi hebandina yezdanekî netewî dilşad bûne Yezdan Xaldîyê ku bedena wî birûskên ronahîyê yên pîroz belav dikirin rima wî ya hêzdar a ku gurî jê diçû bûbû remza rizgarîya çîyayîyan Birca ji kevirên 30 ton giran a 2840 salan piştî avakirînê jî mirovan di nav şaşwazîyê de dihêle Sardûrîyê 1 emîn dabû avakirin û gihandibû roja me Dergehê ku navê 79 yezdan û xwedawendan li ser hatibû nexşkirin Îşpûînî ji me re bexşandibû Salnameya cengê ya bi nivîsa bizmarî ya li dora dergehê gora Argîştîyê 1 emîn abîdeyeke ji perwerîya zimanê çîyayîyan a herî girîng e Nirxa çîyayîyan daye xwendin nivîsandin û perwerrîya zimanê xwecihî di vê berhema dîrokî de xuya dibe Ev nivîsa berfireh û bi sedan kevalên din dijberên şaristanîya çîyayîyan şermezar dikin Ava çem û kanîyên sar û cemidî di coavên ku Menûa çêkirine de herikîn û gihîştin ser singê deştên beyar dêm û tênî Vî qralê avahîsaz çîyayî bi bajarvanî baxçe û rezên berhemdar dane naskirin Rûsayê 2 yemîn qesirbenda ku 5507 erkdar tê de dixebitîn li rojhelata Gerava Tûşbayê kiribû eywana azadî û serbilindîyê Ya ji hemûyan girîngtir gorên pênc qralên ku pêşîyê bûne desthelatdar in Ev bîrdarî bi keda mirovan a ku bi salan dom kiriye hatine çêkirin Di heman demê de rêz û îhtirama ku wê rojê ji mirîyan û mirovên mezin re hatiye girtin nîşan dide Şansekî min jî ew bû ku sala 2003 yan dema ez bi malbatî li Wanê bi cih bûm xanîyê min nêzikî Kelata Tûşbayê bû Ji cihê temaşekirina Çîyayê Simbî yê pêşberî Colemêrgê vê carê jî min berê xwe zivirand bircên Kelata Tûşbayê Li Colemêrgê ez kovandarê temaşekirina zayîna heyvê bûm a ku di bilindahîyên Çîyayê Simbî de derdiket Li Wanê jî tîrêjên rojê yên ku nêzikî avabûnê ji Kelata Tûşbayê dûr diketin ez dîl girtim Ev xebata berteng berhema wan rojên ku tîrêjên rojê ez dîl digirtim e Ew tîrêjên berîya ku berze bibin rûyê avên geravê yên şîn dizivirandin sorê eşqer Ew gerava ku li rojhelata wê Qilbanîyê pîroz li rojavaya wê Nemrûdê dilşewitî li başûr Artosê xemgîn û li bakurê wê jî Sîpanê Xelatê yê hêlîna evîndaran di rûberê avên wê yên zelal de ji bo silavê li ser pêyan rawestîyane Dîrok gerav çîya û deştên rex Kelata Tûşbayê gihîştibûn hev berê min dan konaxa 3 hezar salên ku me li paş xwe hiştine Ji bo min ev rêwîngî hem zor hem jî hêsan bû Zor bû ji ber ku min ji bilî Tirkî û Kurdî bi zimanên lêkolînvanên biyanî nizanibû Hêsan bû lewra Gûtî Kasîtî Mîtanîyên ku berîya Ûrartûyîyan di herêmê de bûbûn desthelatdar ên ku di bingeha xwe de Hûrî bûn û kêm jî be min dinasîn Hem ez bixwe jî wekî pênaseya Ehmedê Xanî koxî bûm Pêkhatina min a genetîk ji bo nivîsandina dîroka Ûrartûyîyan hêz dida min û dikir ku ez han bidim Dîsa jî nezanîna zimanê lekolînvanên biyanî ji bo min kemasîyeke mezin bû Mixabin lekolînvanên Tirk der barê rabirdûya qewmên Zagrosî û Mezopotamyayî de alîgir in û gelek caran ji rastîyê jî dûr dikevin Hem ji bo ku têkilîyên Kurdan û Ûrartûyîyan dernekevin holê rastîyê berevajî dikin hem jî di pirtûkên xwe de dibêjin Ûrartûyî eşîrên Hûrîyan in û zimanê Ûrartûyîyan jî zaravayekî Hûrîkî yê dereng e Baş e gelo ma 2500 sal şûn de li herêmê ji

Ew konfederasyona ku ji eşîrên Araratî û Naîrîyan pêk hatiye bi qasî 300 salan hem li pêşberî artêşên herêmê yên nîzamî li ber xwe daye hem jî di erdnîgarîyeke dorpêçkirî de şaristanîyeke gewre afirandiye Min di nav rûpelên dîrokê û nivîsên ser keviran de dît ku qewmên çîyayî pêşdeçûyînên serdema Ûrartûyîyan ên siyasî leşkerî çandî û aborî careke din nejîyane Tenê vê desthelatdarîyê bêhna azadîyê demeke dirêj bi çîyayîyan daye bêhnkirin Herî zêde vê rêveberîyê berhemên dîrokî û hunereke nemir ji me re kirine dîyarî Çîyayî yekemîn car di bin rêveberîya vê binemalê ya sê qirnan dom kiriye de bi hebandina yezdanekî netewî dilşad bûne Yezdan Xaldîyê ku bedena wî birûskên ronahîyê yên pîroz belav dikirin rima wî ya hêzdar a ku gurî jê diçû bûbû remza rizgarîya çîyayîyan Birca ji kevirên 30 ton giran a 2840 salan piştî avakirînê jî mirovan di nav şaşwazîyê de dihêle Sardûrîyê 1 emîn dabû avakirin Ûrartûyî û şaristaniya ku ava kirine heta niha ji gelek hêlan ve hatine vekolandin û bi zimanên cuda gelek agahî der barê wan de hatine belavkirin Li gel ku ew qewmekî ji pêşîyên Kurdan in jî heta niha der barê wan de berhemeke bi kurdî ya ku wan bi hemû taybetiyên wan bide nasandin li ber destan tune ye Ev berhem vê valahîyê dadigire pêdivîyeke girîn bi cî tîne Ev dîroka balkêş êdî bi Kurdî ye Îhsan Colemêrgî ku berê jî xebatên bi vî rengî kirine vê carê berê xwe daye Ûratûyîyan Bi rastî jî ji hemû hêlan ve û bi hemû taybetiyên wan Ûrartûyîyan bi me dide nasandin Kom û eşîrên ku ev konfederasyon pêk anîne têkiliya wan a bi dewletên wek Gûtî kasît Mîtanî û hwd ên beriya wan re berxwedana wan a li dijî dagirkeriya Asûrîyan ku ev taybetîya wan a sereke ye qralên wan ên ku hatine ser kar kar û xebatên ku hatine kirin li gel ku bi hezar salan dem di ser re derbas bûye jî bendav û coavên wan ên ku bûne mijara efsane û destana hîna jî hene û bi kêrî jiyana xelkê deverê tên bîr û bawerîyên wan ol û perestgehên wan bajar û avahîsazîya wan nîvîs û nivîstekê