Divan ı Hümayun

Osmanlı Devleti nin kurulmasından kısa bir süre sonra doğmuş olan Divan ı Hümayun 15 yüzyıl ortalarından 17 yüzyılın ilk yarısına kadar Osmanlı Devleti nin yönetimine damgasını vurmuş yüzyılın sonlarına doğru ise önemini yitirmeye başlayarak bir sembol hâline gelmiştir Osmanlılardan önceki ve Osmanlıların çağdaşı İslâm devletlerinde var olan benzeri kurumlardan farklı olan Divan ı Hümayun da siyasal yargısal yönetsel tüm işlerin görülebilir olması Osmanlı Devleti nin merkezci karakterinin kesinliğini ve devlet adamlarının pratik çalışma çabuk ve doğru karara varma duygularının gelişmişliğini göstermektedir Padişahın divanı üstün yetkileri ve çalışma biçimiyle devletin en saygın organı durumuna gelmiş Divan da çalışmak bir şeref simgesi olmuştur Divan ı Hümayun padişahın divanı olsa da burada çalışanların padişahın değil Divan ın hizmetinde oldukları görüşü yerleşmiş kadılar bile burada yargıianabilmiştir Fakat padişahların kişiliği zayıfladıkça vezir i âzamlar güçlerini artırmışlar ve Divan ı Hümayun etkinliğini yitirmiştir Ayrıca yargısal kararların infazı sırasında acele verilen hükümler kimi zaman adalet duygusuna aykırı olmuş ve büyük haksızlıklar doğurmuştur Gücü nispetinde sağduyudan yoksun veziri âzamlarise Divan da büyük otorite kurarak devlet düzenini bozucu kararlara varmış ve kimi zaman bu kararlarıyla ayaklanmalara yol açmışlardır