Diyarbakır Tarihi — Vedat Güldoğan

Etrafı 5000 metre uzunluğundaki surlarla çevrili bu lunan Diyarbakır tarihin her döneminde bilimde sa natta edebiyatta ve kültürde birçok şahsiyetin yetiştiği muhkem bir şehirdir Diyarbakır ın ilk yerleşim yeri olan İçkale deki Vi rantepe de bulunan Artuklu saraylarında Artuklu hü kümdarı Melik Salih Mahmut 1200 1222 döneminde Ebu l İz adındaki bilginin yaptığı söz ve saz alemlerin de hizmet eden saz çalan makine adamlar kullanılan otomatik kaplar fıskiyeler ağzından şarap dökülen tavus kuşları su terazileri o günkü kültür ve medeni yet düzeyinin Diyarbakır da hangi seviyede olduğunun bir göstergesidir Diyarbakır ın Ergani içerisinde dünyaya gelen Ak koyunlu hükümdarı Uzun Hasan ve döneminin mate matikçisi Mahmud can edip ve bilgin Kadı Mesihüd din İsa Sâvcı Ali Kuşçu İdris i Bitlisi ve Kitab ı Diyarba kıriyya yazarı Tahranlı Ebubekir Akkoyunlu döneminin Diyarbakır a bıraktığı en önemli izlerdir İstanbul daki Sultanahmet Camii nin eşsiz yazılarını yazan Kasım Gubâri büyük bir kahraman âlim şair ve sanatkar Çeteci Abdullah Paşa Mir at ül İber adlı umumi tarihi yazan Said Paşa ve bu değerli şahsın oğ lu Türk nesrini en iyi şekilde kullanan Batarya ile Ateş ve Fırâk ı Irak ın yazarı Süleyman Nazif 20 bin ciltlik kütüphane armağan eden Ali Emiri Efendi Atatürk ün Benim fikirlerimin babası dediği Türkiye de sosyolo jinin kurucusu büyük mütefekkir Ziya Gökalp bu şehir de yetişmiş değerli şahsiyetlerdir Elinizdeki kitap yirmi yıllık bir çalışmanın sonucu olarak pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış Diyar bakır şehrinin tarihine bir nebze de olsa ışık tutmaktadır