Doğu Batı Yakınlaşmaları — Annemarie Schimmel

Batılı teknik resimlerin bir başka deyişle resmin iletişim araçlarının tüm dünyayı fethettiği dijital medya çağında neredeyse kaybolmuş İslamihayat Annemarie Schimmel in incelemesinin arka planında da görüleceği gibi esasen etik ve estetik bir bilince dayanır Bu unutulmaya yüz tutmuş estetik ve etik bilincin tarihsel ve yorumcu bir tarzda gözler önüne serilebilmesi için İslam ın dünya kültürüne katkısını doğru aktarmak bugün her zamankinden daha büyük önem arz eder Avrupa ile İslam kültürü arasında vuku bulan karşılaşmalar ve yakınlaşmalar yıkıcı ve yapıcı etkileriyle günümüzdeki kültürel içiçeliğin evveliyatı olarak okunabilir Bu çalışmasında farklı iki kültürün tarihsel durumlarına hareketliliklerine ve karşılıklı etkileşimlerine yönelen Schimmel politika edebiyat bilim felsefe kültür ve sanat tarihini kaynaştırıp Avrupai ve İslami nefsin tarihteki kesik solukları olarak bazı izleri takip eder Bu izleri zaman ve mekânın gayb ve ifşanın berzahından hareketle dil ve şiirde resim ve nazarda tasavvur ve tasvirde akıl ve imanda eser ve tesirde çeviri ve alımlamada görme ve duymada mimari ve musikide nihayet okuma ve yazmada görülür kılar Elinizdeki Schimmel metni temastan ve keza zıt kutuplardan sıyrılan Garb ın ve Şark ın vicahıyla bizi karşı karşıya bırakır ki Avrupa ile İslam dünyası arasında yapılandan yaşanmışlığa doğru başkalaşan tecrübenin nasıl metinsel bir ifadeye ve kültürel bir vücuda büründüğünü bütün açıklığıyla ve çarpıklığıyla teşhis eder Doğu Batı birbirinden ayrılmaz Şarkiyatçılık çalışmalarının gelmiş geçmiş en üretken isimlerinden Annemarie Schimmel Türkçeye çevrilen son kitabı Doğu Batı Yakınlaşmaları nda Avrupa nın İslam dünyasıyla karşılaşmasını konu ediniyor Schimmel iki kültür arasında karşılıklı bir etkilenme olduğu görüşünde Türk okuru Annemarie Schimmel ı tanıyor Dinler tarihi üzerine çalışmalarının ve tasavvufa ilişkin eserlerinin Türkçeye çevrildiği biliniyor Schimmel ın 1950 li yıllarda İstanbul dergisinde Cemile Kıratlı imzasıyla yazdıkları da Türkçeye çevrilen son kitabı Doğu Batı Yakınlaşmaları nda Schimmel kitabın alt başlığında belirtildiği gibi Avrupa nın İslam Dünyasıyla Karşılaşması nı konu ediniyor Bu karşılaşma nasıl bir ilişkiyle gerçekleşmiştir Avrupa nın İslam dünyasına olan entelektüel ve estetik borçları mıdır öne çıkan yoksa İslam ın Avrupa dan aldıkları mı Annemarie Schimmel tarihsel durumun karşılıklı bir etkilenme olduğu kanısında Şöyle de söylenebilir belki İslam Avrupa yı kendi medeniyetinin o muhteşem estetiğiyle etkilerken Avrupa da İslam ı daha çok bilim ve teknolojisiyle etkilemiştir Müslümanların bilime katkısı Sorunun böyle şematik ve indirgemeci bir yaklaşımla ele alınmasının sakıncalarını göz ardı etmek elbette söz konusu değil Ama Sicilya ve İspanya üzerinden gelen İslam etkisinin sadece Arap sanatının Avrupa yı estetize etmesiyle sınırlandırılamayacağı da açık Schimmel Arapların özellikle matematik ve astronomi alanlarındaki katkılarından söz ederken şunları yazıyor örneğin Araplar matematikle ilgili eserleri Yunanistan ve Hindistan dan alıp diğer bazı bilim dallarında yaptıkları gibi o denli geliştirdiler ki Avrupa da Rönesans a kadar temel teşkil edecek bir seviyeye ulaştırdılar Matematikte El Harezmî ve Schimmel ın diğer bilimler dediği alanlarda özellikle fizikte İbn Heysem tıp alanında Er Razî ve İbn Sina İbn Sina nın tıp alanındaki katkılarının ötesinde felsefe sistemiyle de karşılaşan Batı onu bir Aristoteles yorumcusu olarak değerlendiriyor ve felsefî eserleri Toledolu başpiskopos Raymond un desteğiyle 12 yüzyıla doğru Latinceye tercüme ediliyordu Fakat Batı felsefesine asıl önemli katkıyı İbn Rüşd çifte hakikat doktrini ile yapacaktır Schimmel ın belirttiği gibi İbn Rüşd ün görüşlerini benimseyen Brabantlı Siger le karşıtları arasındaki tartışmalar Ortaçağ felsefe tarihinin bir parçasıdır Bunu bir aracılık mantığıyla da okumak mümkün Avrupa Araplardan aldıklarına karşı neler verdi S

Batılı teknik resimlerin bir başka deyişle resmin iletişim araçlarının tüm dünyayı fethettiği dijital medya çağında neredeyse kaybolmuş İslami hayat Annemarie Schimmel in incelemesinin arka planında da görüleceği gibi esasen etik ve estetik bir bilince dayanır Bu unutulmaya yüz tutmuş estetik ve etik bilincin tarihsel ve yorumcu bir tarzda gözler önüne serilebilmesi için İslam ın dünya kültürüne katkısını doğru aktarmak bugün her zamankinden daha büyük önem arz eder Avrupa ile İslam kültürü arasında vuku bulan karşılaşmalar ve yakınlaşmalar yıkıcı ve yapıcı etkileriyle günümüzdeki kültürel içiçeliğin evveliyatı olarak okunabilir Bu çalışmasında farklı iki kültürün tarihsel durumlarına hareketliliklerine ve karşılıklı etkileşimlerine yönelen Schimmel politika edebiyat bilim felsefe kültür ve sanat tarihini kaynaştırıp Avrupai ve İslami nefsin tarihteki kesik solukları olarak bazı izleri takip eder Bu izleri zaman ve mekanın gayb ve ifşanın berzahından hareketle dil ve şiirde resim ve nazarda tasavvur ve tasvirde akıl ve imanda eser ve tesirde çeviri ve alımlamada görme ve duymada mimari ve musikide nihayet okuma ve yazmada görülür kılar Elinizdeki Schimmel metni temastan ve keza zıt kutuplardan sıyrılan Garb ın ve Şark ın vicahıyla bizi karşı karşıya bırakır ki Avrupa ile İslam dünyası arasında yapılandan yaşanmışlığa doğru başkalaşan tecrübenin nasıl metinsel bir ifadeye ve kültürel bir vücuda büründüğünü bütün açıklığıyla ve çarpıklığıyla teşhis eder