Doğu Grubu Ağızlarının Ses ve Şekil Özellikleri — İbrahim Tosun

Oğuz Grubu Batı Türkçesi içinde yer alan Türk lehçeleri bugün Anadolu Rumeli Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Kırım Kıbrıs Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi geniş bir alana yayılmıştır Bu geniş alanda konuşulan Oğuz Grubu Türkçesi koluna bağlı kardeş Türk dilleri pek çok ağza ayrılmıştır Moğol istilası ve XIX yüzyılda Rusların diğer topluluklara baskıları sonucunda farklı Türk gruplarının da Anadoluya büyük kitlesel göçleri olmuştur Çeşitli zamanlarda meydana gelmiş Balkanlardan Anadolu ya göçler Rus işgali nedeniyle Doğu ve Güneydoğu Anadoludan batı bölgelerine olan göçler gibi büyük göç dalgalanmaları ve bu topluluklar arasındaki yer değiştirmeler Anadoluda ağız tabakalaşmalarına neden olmuştur Türkiye Türkçesi ağızlarının farklılaşıp çeşitlenmesinde rol oynayan en önemli sebeplerden biri bu nüfus dalgalanmaları ve yer değiştirmelerdir 1914 teki Rus istilasıyla Ardahan ve çevresi neredeyse tamamen boşalmış Nüfus bakımından boşalan bu yörelere cumhuriyetin ilk yıllarından başlayarak doğu ve güneydoğudan sürekli göçler meydana gelmiştir Yörede yaşamakta olan Kürt ve Zaza kökenli gruplar bu göçlerle gelenlerdir Bu nedenle bugün Arhahan ve yöresi ağızları Doğu Anadolu ağızlarının bütün özelliklerini içinde barındırmaktadır

Temeli Oğuz Türkçesine dayanan Türkiye Türkçesi ağızları sadece Anadolu sahasında değil Anadolu sınırlarını aşarak Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Suriye Kırım Kıbrıs Rumeli Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi ülkelerde de varlığını sürdürmektedir Oğuz Türkçesinin bu kadar geniş bir sahaya yayılmış olması Anadolu ya muhtelif tarihlerde doğudan ve kuzeyden gelen diğer Türk topluluklarının göçleri Osmanlılar döneminde sıkça uygulanan iskân ve yer değiştirme politikaları bu sahada ağız çeşitlenmelerine neden olmuştur Aynı durum Doğu grubu ağızlarının yayılım gösterdiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini içine alan sahada da çeşitli ağız dallanmalarına zemin hazırlamıştır Karahan ın Türkiye Türkçesi ağızlarının sınıflandırılmasında Doğu grubu ağızları olarak adlandırdığı ve bu çalışmanın konusunu oluşturan ağızlar ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından detaylı olarak incelenmiştir

Temeli Oğuz Türkçesine dayanan Türkiye Türkçesi ağızları sadece Anadolu sahasında değil Anadolu sınırlarını aşarak Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Suriye Kırım Kıbrıs Rumeli Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi ülkelerde de varlığını sürdürmektedir Oğuz Türkçesinin bu kadar geniş bir sahaya yayılmış olması Anadolu ya muhtelif tarihlerde doğudan ve kuzeyden gelen diğer Türk topluluklarının göçleri Osmanlılar döneminde sıkça uygulanan iskân ve yer değiştirme politikaları bu sahada ağız çeşitlenmelerine neden olmuştur Aynı durum Doğu grubu ağızlarının yayılım gösterdiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini içine alan sahada da çeşitli ağız dallanmalarına zemin hazırlamıştır Karahan ın Türkiye Türkçesi ağızlarının sınıflandırılmasında Doğu grubu ağızları olarak adlandırdığı ve bu çalışmanın konusunu oluşturan ağızlar ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından detaylı olarak incelenmiştir

Temeli Oğuz Türkçesine dayanan Türkiye Türkçesi ağızları sadece Anadolu sahasında değil Anadolu sınırlarını aşarak Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Suriye Kırım Kıbrıs Rumeli Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi ülkelerde de varlığını sürdürmektedir Oğuz Türkçesinin bu kadar geniş bir sahaya yayılmış olması Anadolu ya muhtelif tarihlerde doğudan ve kuzeyden gelen diğer Türk topluluklarının göçleri Osmanlılar döneminde sıkça uygulanan iskân ve yer değiştirme politikaları bu sahada ağız çeşitlenmelerine neden olmuştur Aynı durum Doğu grubu ağızlarının yayılım gösterdiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini içine alan sahada da çeşitli ağız dallanmalarına zemin hazırlamıştır Karahan ın Türkiye Türkçesi ağızlarının sınıflandırılmasında Doğu grubu ağızları olarak adlandırdığı ve bu çalışmanın konusunu oluşturan ağızlar ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından detaylı olarak incelenmiştir

Oğuz Grubu Batı Türkçesi içinde yer alan Türk lehçeleri bugün Anadolu Rumeli Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Kırım Kıbrıs Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi geniş bir alana yayılmıştır Bu geniş alanda konuşulan Oğuz Grubu Türkçesi koluna bağlı kardeş Türk dilleri pek çok ağza ayrılmıştır Moğol istilası ve XIX yüzyılda Rusların diğer topluluklara baskıları sonucunda farklı Türk gruplarının da Anadoluya büyük kitlesel göçleri olmuştur Çeşitli zamanlarda meydana gelmiş Balkanlardan Anadolu ya göçler Rus işgali nedeniyle Doğu ve Güneydoğu Anadoludan batı bölgelerine olan göçler gibi büyük göç dalgalanmaları ve bu topluluklar arasındaki yer değiştirmeler Anadoluda ağız tabakalaşmalarına neden olmuştur Türkiye Türkçesi ağızlarının farklılaşıp çeşitlenmesinde rol oynayan en önemli sebeplerden biri bu nüfus dalgalanmaları ve yer değiştirmelerdir 1914 teki Rus istilasıyla Ardahan ve çevresi neredeyse tamamen boşalmış Nüfus bakımından boşalan bu yörelere cumhuriyetin ilk yıllarından başlayarak doğu ve güneydoğudan sürekli göçler meydana gelmiştir Yörede yaşamakta olan Kürt ve Zaza kökenli gruplar bu göçlerle gelenlerdir Bu nedenle bugün Arhahan ve yöresi ağızları Doğu Anadolu ağızlarının bütün özelliklerini içinde barındırmaktadır

Temeli Oğuz Türkçesine dayanan Türkiye Türkçesi ağızları sadece Anadolu sahasında değil Anadolu sınırlarını aşarak Azerbaycan Kafkaslar İran Irak Suriye Kırım Kıbrıs Rumeli Batı Trakya Kosova Bulgaristan ve Romanya gibi ülkelerde de varlığını sürdürmektedir Oğuz Türkçesinin bu kadar geniş bir sahaya yayılmış olması Anadolu ya muhtelif tarihlerde doğudan ve kuzeyden gelen diğer Türk topluluklarının göçleri Osmanlılar döneminde sıkça uygulanan iskân ve yer değiştirme politikaları bu sahada ağız çeşitlenmelerine neden olmuştur Aynı durum Doğu grubu ağızlarının yayılım gösterdiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini içine alan sahada da çeşitli ağız dallanmalarına zemin hazırlamıştır Karahan ın Türkiye Türkçesi ağızlarının sınıflandırılmasında Doğu grubu ağızları olarak adlandırdığı ve bu çalışmanın konusunu oluşturan ağızlar ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından detaylı olarak incelenmiştir