Düşüncenin Serüveni 7 Cilt — Kolektif

Kitap Tanıtım Yazısı BOSNA DA DERVİŞLER VE İSLAM CERRAHİLİK METİNLERİ BİR İSTANBUL TARİKATI CERRAHİLİK Bosna da Dervişler ve İslam Kitapta Bosna nın 15 16 yüzyıllarda tarikatların ve dervişlerin etkisiyle nasıl İslamlaştığı anlatılıyor Fütüvvet Ahi geleneği ve tarikatların iç içeliği toplumun Müslümanlaşmasına yardımcı unsur olarak öne sürülüyor Kitap içindeki görseller genel olarak Bosna daki tekke ve türbeler ile alakalı Halil İnalcık ve Suraiya Faroqhi tarafından editörlüğü yapılan Osmanlı İmparatorluğu ve Mirası Siyaset Toplum ve İktisat dizisinden çıkan bu kitap tasavvuf geleneğinin ve tarikatların Bosna da bir Müslüman toplumunun oluşmasına nasıl etki ettiğini görmek isteyen araştırmacıların ve konuya ilgi duyan herkesin başvuru kitabı niteliğinde Cerrahilik Metinleri Cerrâhîlik Metinleri isimli bu eser tasavvuf tarihimizin çok dikkat çeken şöhret olmamış ama Musul dan Rumeli ye kadar yayılmış Cerrâhî tarîkatı şeyhlerinin konu ve şahıslarla ilgili bilgilerini bize aktarıyor Çok önemli bir tasavvuf ekolleri tarîkatlar yazarı olan Harîrîzâde Kemâleddin Efendi nin Hz Pîr Nûreddîn i Cerrâhî hakkındaki biyografik bilgilerin yer aldığı eseri de bir Cerrâhîlik metni olması açısından ayrıca önemli Aynı konu hakkında muhtelif yazarların bilgi ve görüşlerini bir arada toplayan Mehmet Cemâl Öztürk ün bu çalışması bizce örnek bir çalışma Böyle bir konu hakkında değişik yazarların bilgi ve görüşlerinin bir arada yayımlanması okuyucunun kendince objektif bir karara varmasının en doğru yolu Bu eserin bu bakımdan bir örnek oluşturup başkalarına da teşvik olmasını dileriz Ömer Tuğrul İnançer Bir İstanbul Tarikatı Cerrahilik Allâh a giden yollar mahlûkātın nefesleri sayısıncadır fehvasınca pek çok turuk ı aliyye tesis olmuştur Bunların içerisinde imparatorluğun merkezinde nefs i İstanbul da tesis edilmiş tarîkatlar da bulunmaktadır ki bunların başında Pîr Nûreddîn i Cerrâhî hazretlerinin Halvetî yolunda yaptığı içtihatla tesis ettiği tarîkat ı aliyye i Cerrâhiyye gelmektedir Bugüne kadar da bu husûsiyetini yani İstanbul tarîkatı olma özelliğini hep korumuş medeni bir tarîkattır Husûsen son devir meşâyihı eliyle gerek ülkemizde ve gerekse Batı da daha da inkişaf eden bu mektepte yüzlerce memleket evlâdı istikametini ve pek çok Batılı da İslâm ı tanıdı Bu mübârek ârifin tesis etmiş olduğu yolu ilmî mânâda çalışmak herkesin üstesinden geleceği bir iş değildi Bu zor vazîfe ahfâd ı Raûfî ve hulefâ yi Cerrâhî neslinden muhterem kardeşim Cemâl Öztürk e nasip oldu Bu muayyen tarikin kurucusunun ve müteâkip meşâyihının hayatları ve eserleri ile Anadolu ve Balkanlar daki tekkeleri üzerinde eldeki yazılı kaynaklarından ve belgelerden yola çıkarak hazırladığı akademik tezini daha da geliştirdi ve ortaya bu büyük emek mahsûlü eser çıktı Bir irfan ocağımızın daha târihini okumak isteyenlere faydalı bir kaynak olacağından hiç şüphemiz yoktur Prof Dr Mahmud Erol KILIÇ

İslâm düşüncesi dinî olduğu kadar aynı zamanda insanî yani aklî bir üretimdir Bu düşünce sisteminde dikkatlerden kaçırılmaması gereken bir husus da ihyâ inşâ ıslâhvetecdîd girişimlerinin altında güçlü bir aklın yattığıdır Bu akıl nasslarla beraber yürüyen Müslüman aklıdır Felsefe kelâm ilişkisi karşılıklı tartışmalar ve reddiyeler yorum ve yorum felsefeleri İslâm düşüncesinin klasik döneminde hâkim iki çizgi olarak kabul edilen rivayet ve dirayet tarzı ve her iki tarza göre eser yazanlar bâtınî zâhirî yaklaşımlar mezheplerin kurucuları ve temel paradigmaları düşüncenin sanatla birlikte harmanlandığı alanlar olan şiir ve edebiyat Müslümanların iletişimin ötesinde fikir ve eser üretim araçları olan en yaygın üç ortak dili Arapça Farsça Türkçe yaşayan medeniyet dilleri olarak kullanmışlardır Nihayetinde rivayet ve dirayeti cem eden tarih tefsir ve hukuk ilminin büyük önderi Taberî kelâmî akımların baş imamları Eş arî ve Mâturîdî bâtınî ve felsefî özgün akımlar İsmâilîlik ve İhvân ı Safâ İslâm Felsefesi nin ve mantığın önderlerinden Sicistânî İbnMiskeveyh Nâsır ı Hüsrev Âmidî Ebherî NâsıruddînTûsî NecmeddînKâtibî KutbuddînRâzî hem dinî ilimler hem de felsefî alanda söz sahibi olan Râgıbİsfahânî Gazâlî FahruddînRâzî KâdîSirâceddînUrmevî İbnAtâullahİskenderî KutbuddînŞirâzî Şerif Cürcânî dil düşünce ve edebiyat üstatları EbûUbeydeMa mer el Müsennâ Kirmânî Ömer Hayyâm Ziyâuddînİbnu l Esîr SâdîŞîrazî Fuzûlî NiyazîMısrîkadîm medeniyetin inşâsında ana figürler olarak varlık göstermişlerdir

MEDENİYET PROJELERİNİN İNŞÂ SÜRECİNDE ÇAĞDAŞ İSLÂM DÜŞÜNCESİ İslâm dünyasının maddî güç bakımından zayıflaması toprak kayıpları Müslüman coğrafyanın etnik ve siyasî olarak parçalanması ve bölgelerinde yeni devlet ya da devletçikler oluşturularak daha önce tesis edilmiş olan güçlü bütünlüğün bozulmasına bağlı olarak pek çok sorun ortaya çıkarmıştır Bu eserde yer alan düşünür ve fikirlerin günümüz düşünce ve pratik sorunları açısından somut katkı sağlayıcı özelliği bulunmaktadır İslâm dünyasında birkaç asırdır yaşanan sorunlara ilişkin çözümlemeler ve uygulanabilir çözüm önerileri sunulmaktadır Bütün bunların yanında asıl önemli olan yeni bir medeniyetin kurulma imkânının hangi temeller üzerinde oturacağı konusunda zihin açıcı tartışma ve önerilerin yer almasıdır Sunulan bu eser salt düşünceleri ile temayüz etmiş ilim ve fikir adamlarının yanında fikre dinamizm kazandıran Hasan el Bennâ Mehmet Akif Aliyaİzzetbegoviç ve Ali Şeriatî gibi aktif fikir ve eylem önderlerini geçmişten gelen sağlam kökleri canlı tutan ve günümüze uygun halde yeniden yorumlayan Mahmud Sami Ramazanoğlu MehmedZahidKotku ve M Esat Coşan gibi irfanî geleneğin temsilcilerini bir araya getirmektedir

MEDENİYET PROJELERİNİN İNŞÂ SÜRECİNDE ÇAĞDAŞ İSLÂM DÜŞÜNCESİ İslâm dünyasının maddî güç bakımından zayıflaması toprak kayıpları Müslüman coğrafyanın etnik ve siyasî olarak parçalanması ve bölgelerinde yeni devlet ya da devletçikler oluşturularak daha önce tesis edilmiş olan güçlü bütünlüğün bozulmasına bağlı olarak pek çok sorun ortaya çıkarmıştır Bu eserde yer alan düşünür ve fikirlerin günümüz düşünce ve pratik sorunları açısından somut katkı sağlayıcı özelliği bulunmaktadır İslâm dünyasında birkaç asırdır yaşanan sorunlara ilişkin çözümlemeler ve uygulanabilir çözüm önerileri sunulmaktadır Bütün bunların yanında asıl önemli olan yeni bir medeniyetin kurulma imkânının hangi temeller üzerinde oturacağı konusunda zihin açıcı tartışma ve önerilerin yer almasıdır Sunulan bu eser salt düşünceleri ile temayüz etmiş ilim ve fikir adamlarının yanında fikre dinamizm kazandıran Hasan el Bennâ Mehmet Akif Aliyaİzzetbegoviç ve Ali Şeriatî gibi aktif fikir ve eylem önderlerini geçmişten gelen sağlam kökleri canlı tutan ve günümüze uygun halde yeniden yorumlayan Mahmud Sami Ramazanoğlu MehmedZahidKotku ve M Esat Coşan gibi irfanî geleneğin temsilcilerini bir araya getirmektedir

YENİÇAĞ DÜŞÜNCESİ Batı düşüncesinin en büyük düşünsel kırılmalarından biri kuşkusuz Descartes ile başlayıp diğer rasyonalist filozoflarla devam eden Aydınlanma düşüncesinin zirve noktasını temsil ettiği idealizmle taçlanıp bizleri çağdaş düşünceye ulaştıran Yeniçağ düşüncesidir Bu dönem kendisinden neş et ettiği Batı Düşüncesi ile beraber diğer düşünme biçimlerine de derinden tesir etmiş yakın geçmişte olduğu kadar günümüzde de etkin olan birçok paradigma felsefe ve akımın başlatıcısı olmuştur Ortaçağ dan Yeniçağ a geçişte günümüze ışık tutan filozoflar arasında Malebranch ı çağa damgasını vuran Descartes ı rasyonalizmin gölgesinde ilerleyen Spinoza yı ve Leibniz i Yeniçağ daki bilim anlayışındaki paradigmatik değişiminin en önemli temsilcisi olan Francis Bacon ı ve Aydınlanmanın kurucu filozofu Locke u Berkeley i Kant ın müjdecisi Hume ve yüzyılın en büyük filozofu Kant ı tartışmak gerekmektedir

ENDÜLÜS VE FELSEFENİN İŞRÂKÎLİ LEŞMESİ Ğİ İslâm düşüncesinin özgün akımlarından İşrâkîlik ve İslâm medeniyetinin Batı yla buluştuğu önemli zeminlerden Endülüs bu eserin temel konuları arasındadır Eserde bahse konu olan filozof mutasavvıf mütekellim müfessir muhaddis tabip astronom müverrih vb kimlikleriyle çoğuna aşina olduğumuz bu isimlerin düşünce sistematiğinde bir kısmının Nakşî ya da Kadirî Meşşâî ya da İşrâkî Eş arî ya da Mâturîdî Hanefî ya da Şâfi î Doğulu ya da Batılı olmaları İslâm düşünce geleneğinin farklı bir ahengine işaret etmektedir Düşünce ve tefekkürün izlerini takip eden bu eserde Hallâc ı Mansûr Abdülkadir Geylânî İmam ı Rabbânî AhmedYesevî İbn Arabî Mevlânâ ile İslâm tasavvufunun Orta Doğu dan Orta Asya ya Anadolu dan Endülüs e izlediği seyir vebirçok tasavvufî hareketin kurucu şahsiyeti okuyucu ile buluşturulmaktadır Ayrıca bir yandan İşrâk düşüncesinin zirve ismi Sühreverdî ve takipçileri öte yandan İslâm Meşşâî düşüncesinin en önemli mütefekkiri İbnRüşd ile bu alanlara yönelik bir çerçeve çizilmektedir Ayrıca eserimiz İslâm medeniyetinin Batı ya açılan kapısı Endülüs ve burada yetişen İbnHazm İbnBâcce İbnHaldûn İbnMeymûn gibi düşünürlerin de İslâm a ve insanlığa bıraktıkları bilimsel mirası kapsayan zenginliği ile araştırmacıların ilgisine sunulmuştur Elinizdeki bu çalışma ile Anadolu da karşımıza çıkan ve bu bölgenin kültürel biçimlenmesinde katkısı olan Hacı Bektaş Velî Hacı Bayram Velî SadruddînKonevîgibi isimler ile İsfahan okulu ve günümüz İran ında düşünceleri hâlâ tartışılan Mir Dâmâd Molla Sadra gibi düşünce adamlarına vukufiyetimizin artacağı da açıktır

YİRMİNCİ YÜZYIL DÜŞÜNCESİ Yirminci yüzyıl rasyonalizm modernizm ve Batı düşüncesi eleştirilerini de besleyen bir çağ olmuştur Kant ın insan bilgisini rasyonalizmin dogmatizminden ve deneyciliğin yol açması muhtemel şüpheciliğinden kurtarma çabalarına karşı en önemli eleştiriler Wittgenstein ve Heidegger den geldi Modern Batı düşüncesinin usta sı olan Heidegger e bağlanan sadece Arendt ve Sartre değildi bütün Avrupalı entelektüel kuşağı Heidegger i takip eder duruma gelmişti Felsefî akımlar bakımından ele aldığımızda ise bazı akımların diğerleriyle kıyaslandığında felsefi tartışmalara üç önemli akımın hakim olmaya başladığını görüyoruz Amerikan pragmatizmi Kıta felsefesi ve Anglo Amerikan analitik felsefesi Bu ciltte Darwin Lamarc Karl Marx William James John Dewey Emile DurkheimMarxWeber BertnardRussel Whitehead HenriBergson Wittgenstein EdmundHusserl Martin Heidegger Kierkegaard Sartre Albert Camus Gadamer Habermas Karl Popper Thomas Kuhn MichelFoucault Albert Einstein Gramsci Adorno gibi yirminci yüzyılın en önemli filozofları ve düşünürlerini anlama ya yönelik yazılaryer almaktadır

YİRMİNCİ YÜZYIL DÜŞÜNCESİ Yirminci yüzyıl rasyonalizm modernizm ve Batı düşüncesi eleştirilerini de besleyen bir çağ olmuştur Kant ın insan bilgisini rasyonalizmin dogmatizminden ve deneyciliğin yol açması muhtemel şüpheciliğinden kurtarma çabalarına karşı en önemli eleştiriler Wittgenstein ve Heidegger den geldi Modern Batı düşüncesinin usta sı olan Heidegger e bağlanan sadece Arendt ve Sartre değildi bütün Avrupalı entelektüel kuşağı Heidegger i takip eder duruma gelmişti Felsefî akımlar bakımından ele aldığımızda ise bazı akımların diğerleriyle kıyaslandığında felsefi tartışmalara üç önemli akımın hakim olmaya başladığını görüyoruz Amerikan pragmatizmi Kıta felsefesi ve Anglo Amerikan analitik felsefesi Bu ciltte Darwin Lamarc Karl Marx William James John Dewey Emile DurkheimMarxWeber BertnardRussel Whitehead HenriBergson Wittgenstein EdmundHusserl Martin Heidegger Kierkegaard Sartre Albert Camus Gadamer Habermas Karl Popper Thomas Kuhn MichelFoucault Albert Einstein Gramsci Adorno gibi yirminci yüzyılın en önemli filozofları ve düşünürlerini anlama ya yönelik yazılaryer almaktadır

MEDENİYET PROJELERİNİN İNŞÂ SÜRECİNDE ÇAĞDAŞ İSLÂM DÜŞÜNCESİ İslâm dünyasının maddî güç bakımından zayıflaması toprak kayıpları Müslüman coğrafyanın etnik ve siyasî olarak parçalanması ve bölgelerinde yeni devlet ya da devletçikler oluşturularak daha önce tesis edilmiş olan güçlü bütünlüğün bozulmasına bağlı olarak pek çok sorun ortaya çıkarmıştır Bu eserde yer alan düşünür ve fikirlerin günümüz düşünce ve pratik sorunları açısından somut katkı sağlayıcı özelliği bulunmaktadır İslâm dünyasında birkaç asırdır yaşanan sorunlara ilişkin çözümlemeler ve uygulanabilir çözüm önerileri sunulmaktadır Bütün bunların yanında asıl önemli olan yeni bir medeniyetin kurulma imkânının hangi temeller üzerinde oturacağı konusunda zihin açıcı tartışma ve önerilerin yer almasıdır Sunulan bu eser salt düşünceleri ile temayüz etmiş ilim ve fikir adamlarının yanında fikre dinamizm kazandıran Hasan el Bennâ Mehmet Akif Aliyaİzzetbegoviç ve Ali Şeriatî gibi aktif fikir ve eylem önderlerini geçmişten gelen sağlam kökleri canlı tutan ve günümüze uygun halde yeniden yorumlayan Mahmud Sami Ramazanoğlu MehmedZahidKotku ve M Esat Coşan gibi irfanî geleneğin temsilcilerini bir araya getirmektedir

AKLÎ DÜŞÜNCE VE FELSEFENİN DOĞU DAN DOĞUŞU BABİL KELDAN ÇİN HİNT İRAN İBRAN GELENEK Tarihin M Ö 800 ile M S 200 yılları arasındaki kesitinde dünyanın önemli coğrafyalarında tüm insanlığı etkisi altına alacak din ve düşünce akımlarının ortaya çıkmış olduğu görülür Çin de toplumsal düzeni ve insanî ilişkileri önceleyen Konfüçyanizm ile tabiatla çatışmamayı ve sükûneti tavsiye eden Taoizm Hindistan da politeizmle şekillenen Hinduizm dünyevî zenginlik ile münzevîlik arasında bir orta yol doktrini savunan Budizm hiçbir canlıya zarar vermemeyi tavsiye eden Cayinizm Hinduizm İslâm karışımı Sihizm Mezopotamya nın en önemli astronomi ve astroloji merkezlerinden biri olan Babil ve Keldanîler iyilik ve kötülüğün metafizik boyutta değil ahlâkî boyutta var olduğuna vurgu yapan Mecûsîlik genel hatlarıyla ele alınmaktadır Ayrıca bu eserdeİkinci Mabed Dönemi Yahudiliği Helenistik Yahudilik Ortaçağ İslâm Dünyasında Yahudi Düşüncesi Modern Yahudi Teolojisi Osmanlı Devleti Dönemi Yahudileri Yahudilerin İslâm Bilim ve Kültür Dünyasına Katkıları Yahudi Kutsal Kitabı Tora Tarihte Süryanîler Süryanîler ve Felsefe Türk Evren Tasavvuru Ural Altay Düşüncesi Orhon Yazıtları İslâmÖncesi Arap Düşüncesi Mitoloji ve Çin Mitleri bölümleri yer almaktadır

YENİÇAĞ DÜŞÜNCESİ Batı düşüncesinin en büyük düşünsel kırılmalarından biri kuşkusuz Descartes ile başlayıp diğer rasyonalist filozoflarla devam eden Aydınlanma düşüncesinin zirve noktasını temsil ettiği idealizmle taçlanıp bizleri çağdaş düşünceye ulaştıran Yeniçağ düşüncesidir Bu dönem kendisinden neş et ettiği Batı Düşüncesi ile beraber diğer düşünme biçimlerine de derinden tesir etmiş yakın geçmişte olduğu kadar günümüzde de etkin olan birçok paradigma felsefe ve akımın başlatıcısı olmuştur Ortaçağ dan Yeniçağ a geçişte günümüze ışık tutan filozoflar arasında Malebranch ı çağa damgasını vuran Descartes ı rasyonalizmin gölgesinde ilerleyen Spinoza yı ve Leibniz i Yeniçağ daki bilim anlayışındaki paradigmatik değişiminin en önemli temsilcisi olan Francis Bacon ı ve Aydınlanmanın kurucu filozofu Locke u Berkeley i Kant ın müjdecisi Hume ve yüzyılın en büyük filozofu Kant ı tartışmak gerekmektedir

ENDÜLÜS VE FELSEFENİN İŞRÂKÎLİ LEŞMESİ Ğİ İslâm düşüncesinin özgün akımlarından İşrâkîlik ve İslâm medeniyetinin Batı yla buluştuğu önemli zeminlerden Endülüs bu eserin temel konuları arasındadır Eserde bahse konu olan filozof mutasavvıf mütekellim müfessir muhaddis tabip astronom müverrih vb kimlikleriyle çoğuna aşina olduğumuz bu isimlerin düşünce sistematiğinde bir kısmının Nakşî ya da Kadirî Meşşâî ya da İşrâkî Eş arî ya da Mâturîdî Hanefî ya da Şâfi î Doğulu ya da Batılı olmaları İslâm düşünce geleneğinin farklı bir ahengine işaret etmektedir Düşünce ve tefekkürün izlerini takip eden bu eserde Hallâc ı Mansûr Abdülkadir Geylânî İmam ı Rabbânî AhmedYesevî İbn Arabî Mevlânâ ile İslâm tasavvufunun Orta Doğu dan Orta Asya ya Anadolu dan Endülüs e izlediği seyir vebirçok tasavvufî hareketin kurucu şahsiyeti okuyucu ile buluşturulmaktadır Ayrıca bir yandan İşrâk düşüncesinin zirve ismi Sühreverdî ve takipçileri öte yandan İslâm Meşşâî düşüncesinin en önemli mütefekkiri İbnRüşd ile bu alanlara yönelik bir çerçeve çizilmektedir Ayrıca eserimiz İslâm medeniyetinin Batı ya açılan kapısı Endülüs ve burada yetişen İbnHazm İbnBâcce İbnHaldûn İbnMeymûn gibi düşünürlerin de İslâm a ve insanlığa bıraktıkları bilimsel mirası kapsayan zenginliği ile araştırmacıların ilgisine sunulmuştur Elinizdeki bu çalışma ile Anadolu da karşımıza çıkan ve bu bölgenin kültürel biçimlenmesinde katkısı olan Hacı Bektaş Velî Hacı Bayram Velî SadruddînKonevîgibi isimler ile İsfahan okulu ve günümüz İran ında düşünceleri hâlâ tartışılan Mir Dâmâd Molla Sadra gibi düşünce adamlarına vukufiyetimizin artacağı da açıktır

YİRMİNCİ YÜZYIL DÜŞÜNCESİ Yirminci yüzyıl rasyonalizm modernizm ve Batı düşüncesi eleştirilerini de besleyen bir çağ olmuştur Kant ın insan bilgisini rasyonalizmin dogmatizminden ve deneyciliğin yol açması muhtemel şüpheciliğinden kurtarma çabalarına karşı en önemli eleştiriler Wittgenstein ve Heidegger den geldi Modern Batı düşüncesinin usta sı olan Heidegger e bağlanan sadece Arendt ve Sartre değildi bütün Avrupalı entelektüel kuşağı Heidegger i takip eder duruma gelmişti Felsefî akımlar bakımından ele aldığımızda ise bazı akımların diğerleriyle kıyaslandığında felsefi tartışmalara üç önemli akımın hakim olmaya başladığını görüyoruz Amerikan pragmatizmi Kıta felsefesi ve Anglo Amerikan analitik felsefesi Bu ciltte Darwin Lamarc Karl Marx William James John Dewey Emile DurkheimMarxWeber BertnardRussel Whitehead HenriBergson Wittgenstein EdmundHusserl Martin Heidegger Kierkegaard Sartre Albert Camus Gadamer Habermas Karl Popper Thomas Kuhn MichelFoucault Albert Einstein Gramsci Adorno gibi yirminci yüzyılın en önemli filozofları ve düşünürlerini anlama ya yönelik yazılaryer almaktadır

MEDENİYET PROJELERİNİN İNŞÂ SÜRECİNDE ÇAĞDAŞ İSLÂM DÜŞÜNCESİ İslâm dünyasının maddî güç bakımından zayıflaması toprak kayıpları Müslüman coğrafyanın etnik ve siyasî olarak parçalanması ve bölgelerinde yeni devlet ya da devletçikler oluşturularak daha önce tesis edilmiş olan güçlü bütünlüğün bozulmasına bağlı olarak pek çok sorun ortaya çıkarmıştır Bu eserde yer alan düşünür ve fikirlerin günümüz düşünce ve pratik sorunları açısından somut katkı sağlayıcı özelliği bulunmaktadır İslâm dünyasında birkaç asırdır yaşanan sorunlara ilişkin çözümlemeler ve uygulanabilir çözüm önerileri sunulmaktadır Bütün bunların yanında asıl önemli olan yeni bir medeniyetin kurulma imkânının hangi temeller üzerinde oturacağı konusunda zihin açıcı tartışma ve önerilerin yer almasıdır Sunulan bu eser salt düşünceleri ile temayüz etmiş ilim ve fikir adamlarının yanında fikre dinamizm kazandıran Hasan el Bennâ Mehmet Akif Aliyaİzzetbegoviç ve Ali Şeriatî gibi aktif fikir ve eylem önderlerini geçmişten gelen sağlam kökleri canlı tutan ve günümüze uygun halde yeniden yorumlayan Mahmud Sami Ramazanoğlu MehmedZahidKotku ve M Esat Coşan gibi irfanî geleneğin temsilcilerini bir araya getirmektedir

AKLÎ DÜŞÜNCE VE FELSEFENİN DOĞU DAN DOĞUŞU BABİL KELDAN ÇİN HİNT İRAN İBRAN GELENEK Tarihin M Ö 800 ile M S 200 yılları arasındaki kesitinde dünyanın önemli coğrafyalarında tüm insanlığı etkisi altına alacak din ve düşünce akımlarının ortaya çıkmış olduğu görülür Çin de toplumsal düzeni ve insanî ilişkileri önceleyen Konfüçyanizm ile tabiatla çatışmamayı ve sükûneti tavsiye eden Taoizm Hindistan da politeizmle şekillenen Hinduizm dünyevî zenginlik ile münzevîlik arasında bir orta yol doktrini savunan Budizm hiçbir canlıya zarar vermemeyi tavsiye eden Cayinizm Hinduizm İslâm karışımı Sihizm Mezopotamya nın en önemli astronomi ve astroloji merkezlerinden biri olan Babil ve Keldanîler iyilik ve kötülüğün metafizik boyutta değil ahlâkî boyutta var olduğuna vurgu yapan Mecûsîlik genel hatlarıyla ele alınmaktadır Ayrıca bu eserdeİkinci Mabed Dönemi Yahudiliği Helenistik Yahudilik Ortaçağ İslâm Dünyasında Yahudi Düşüncesi Modern Yahudi Teolojisi Osmanlı Devleti Dönemi Yahudileri Yahudilerin İslâm Bilim ve Kültür Dünyasına Katkıları Yahudi Kutsal Kitabı Tora Tarihte Süryanîler Süryanîler ve Felsefe Türk Evren Tasavvuru Ural Altay Düşüncesi Orhon Yazıtları İslâmÖncesi Arap Düşüncesi Mitoloji ve Çin Mitleri bölümleri yer almaktadır

ANTİKÇAĞ YUNAN DÜŞÜNCESİ ORTAÇAĞ DÜŞÜNCESİ İnsanlıkla birlikte var olan felsefenin Antik Yunan düşünürleri tarafından olgunlaştırıldığı genel bir kabuldür Thales Anaksimandros ve Anaksimenes in ilkin yeni bir doğa okuması yaptıklarını ikinci olarak yeni doğa okumasında artık doğal olayların nedenini başka doğal olaylara bağladıkları görülmektedir Açıktır ki Antik Yunan düşünürleri özellikle Platon ve Aristoteles Batı medeniyetinin gelişiminin onsuz anlaşılamayacağı bir düşünce bileşeni oluşturmuşlardır Bu bileşen eleştirel düşünce zemininde varoluşun incelikli bir araştırmasını temsil ediyordu Antik dünyadan Kilise Babalarına ve skolastik felsefenin hakim olduğu Ortaçağ felsefesine kadar geniş bir düşünsel geleneğe anlam katan hakim unsur dinî düşünce olsa da Yunan felsefesinin ana formları ve tartışma alanları canlılığını sürdürmeye devam etmiştir Ortaçağ Hıristiyanlığın manevî bir hegemonya ve kuşatma olarak Avrupalı toplumlar üzerinde egemen olması sonucunu doğurmuş ve bu çağ Avrupa için bir din dönemi ya da kutsal çağ olarak tezahür etmiştir

İSLÂM DÜŞÜNCESİNİN ALTIN ÇAĞI Bu eserde yer alan düşünür filozof ve alimler kendilerinden önce oluşan ilmî birikimi sadece aktaran değil onu harmanlayan değerlendirme ve tenkitlerle ona katkı sağlayan ve böylece ilmî gelişmelere damgasını vuran şahsiyetlerdir Bu çağın ilim bakımından altın çağ olarak nitelendirilmesi sadece bilginin birikimiyle değil rafine hale getirilmesiyle de ilgilidir Zira bu ciltte Kindî Fârâbî İbnSînâ gibi filozofların Nazzâm Câhız Kadı Abdulcabbâr Ebu l Hasen el Eş arî gibi önde gelen kelamcıların Ca fer i Sâdık EbûHanîfe İmam Şâfiî Mâlik b Enes ve Ahmed b Hanbel gibi mezhep imamı konumundaki meşhur İslâm hukukçularının Zemahşerî İbnKesîr gibi müfessirlerin İbnTeymiye gibi ilim ve eylem adamlarının İmam Müslim b Haccâc ve İmam Buhârî gibi meşhur muhaddislerin Bağdat Okulu Urfa ve Nusaybin Okulu Mu tezile Okulu ve Harran Okulu gibi felsefe ve düşünce ekollerinin doğuş ve gelişim süreçleri takip edilmektedir Düşünce tarihini okullar üzerinden okumak daha gerçekçi ve derli toplu bir bilgi vermektedir Zira okullaşmayan bir düşünce yeterince paylaşılmamış ve taraftar toplayamamış demektir Bir düşüncenin okullaşması veya ekol haline gelmesi onun kendisinden öncekilerden farklılığına ve kendisinden sonrakiler üzerindeki muhtemel etkisine işaret eder

ANTİKÇAĞ YUNAN DÜŞÜNCESİ ORTAÇAĞ DÜŞÜNCESİ İnsanlıkla birlikte var olan felsefenin Antik Yunan düşünürleri tarafından olgunlaştırıldığı genel bir kabuldür Thales Anaksimandros ve Anaksimenes in ilkin yeni bir doğa okuması yaptıklarını ikinci olarak yeni doğa okumasında artık doğal olayların nedenini başka doğal olaylara bağladıkları görülmektedir Açıktır ki Antik Yunan düşünürleri özellikle Platon ve Aristoteles Batı medeniyetinin gelişiminin onsuz anlaşılamayacağı bir düşünce bileşeni oluşturmuşlardır Bu bileşen eleştirel düşünce zemininde varoluşun incelikli bir araştırmasını temsil ediyordu Antik dünyadan Kilise Babalarına ve skolastik felsefenin hakim olduğu Ortaçağ felsefesine kadar geniş bir düşünsel geleneğe anlam katan hakim unsur dinî düşünce olsa da Yunan felsefesinin ana formları ve tartışma alanları canlılığını sürdürmeye devam etmiştir Ortaçağ Hıristiyanlığın manevî bir hegemonya ve kuşatma olarak Avrupalı toplumlar üzerinde egemen olması sonucunu doğurmuş ve bu çağ Avrupa için bir din dönemi ya da kutsal çağ olarak tezahür etmiştir

İSLÂM DÜŞÜNCESİNİN ALTIN ÇAĞI Bu eserde yer alan düşünür filozof ve alimler kendilerinden önce oluşan ilmî birikimi sadece aktaran değil onu harmanlayan değerlendirme ve tenkitlerle ona katkı sağlayan ve böylece ilmî gelişmelere damgasını vuran şahsiyetlerdir Bu çağın ilim bakımından altın çağ olarak nitelendirilmesi sadece bilginin birikimiyle değil rafine hale getirilmesiyle de ilgilidir Zira bu ciltte Kindî Fârâbî İbnSînâ gibi filozofların Nazzâm Câhız Kadı Abdulcabbâr Ebu l Hasen el Eş arî gibi önde gelen kelamcıların Ca fer i Sâdık EbûHanîfe İmam Şâfiî Mâlik b Enes ve Ahmed b Hanbel gibi mezhep imamı konumundaki meşhur İslâm hukukçularının Zemahşerî İbnKesîr gibi müfessirlerin İbnTeymiye gibi ilim ve eylem adamlarının İmam Müslim b Haccâc ve İmam Buhârî gibi meşhur muhaddislerin Bağdat Okulu Urfa ve Nusaybin Okulu Mu tezile Okulu ve Harran Okulu gibi felsefe ve düşünce ekollerinin doğuş ve gelişim süreçleri takip edilmektedir Düşünce tarihini okullar üzerinden okumak daha gerçekçi ve derli toplu bir bilgi vermektedir Zira okullaşmayan bir düşünce yeterince paylaşılmamış ve taraftar toplayamamış demektir Bir düşüncenin okullaşması veya ekol haline gelmesi onun kendisinden öncekilerden farklılığına ve kendisinden sonrakiler üzerindeki muhtemel etkisine işaret eder