Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Katılma Alacağı — Seda Emine Şahin

ÖZET 5 İÇİNDEKİLER 7 KISALTMALAR 11 GİRİŞ 13 BİRİNCİ BÖLÜM EDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA REJİMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER Genel Olarak Mal Rejimi Kavramı ve Türk Hukukunda Yasal Mal Rejimi 17 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Uygulanması 19 2 1 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Başlangıcı 20 2 2 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Sona Ermesi 21 2 2 1 TMK m 225 Hükmünde Sayılan Haller 21 2 2 2 Diğer Haller 23 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Tasfiye Türleri 25 3 1 Tasfiyenin Anlaşma Yoluyla Yapılması 25 3 2 Tasfiyenin Tasfiye Davası Yoluyla Yapılması 26 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Mal Grupları 28 4 1 Edinilmiş Mallar 31 4 2 Kişisel Mallar 31 4 2 1 Kanuna Göre Kişisel Mallar 32 4 2 1 1 Eşlerden Birinin Yalnız Kişisel Kullanımına Yarayan Eşya 32 4 2 1 2 Mal Rejiminin Başlangıcında Eşlerden Birine Ait Bulunan Malvarlığı Değerleri 34 4 2 1 3 Bir Eşin Sonradan Miras Yoluyla Elde Ettiği Malvarlığı Değerleri 36 İçindekiler 8 4 2 1 4 Bir Eşin Karşılıksız Kazanma Yoluyla Elde Ettiği Malvarlığı Değerleri 37 4 2 1 5 Manevi Tazminat Alacakları 40 4 2 1 6 Kişisel Mallar Yerine Geçen Değerler 40 4 2 2 Sözleşmeye Göre Kişisel Mallar 41 4 2 2 1 Bir Mesleğin İcrası veya İşletmenin Faaliyeti Sebebiyle Doğan Malvarlığı Değerleri 41 4 2 2 2 Kişisel Malların Gelirleri 42 Malvarlığı Unsurlarının Değerinin Belirlenmesi 43 5 1 Sürüm Değeri 43 5 2 Gelir Değeri 46 5 2 1 Gelir Değerinin Esas Alınmasının Koşulları 47 5 2 2 Özel Haller 48 5 3 Malvarlığı Unsurlarının Değerinin Belirlenme Anı 49 İKİNCİ BÖLÜM KATILMA ALACAĞININ TANIMI HUKUKİ NİTELİĞİ ÖZELLİKLERİ VE MİKTARININ BELİRLENMESİ Katılma Alacağının Tanımı 51 Katılma Alacağının Hukuki Niteliği 52 Katılma Alacağının Özellikleri 53 3 1 Yasal Mal Rejimine Özgü Olması 53 3 2 Eşlerin Çalışmasının veya Katkısının Öneminin Olmaması 54 3 3 Katılma Alacağının Edinilmiş Malların Toplam Değerine Yönelik Olması 54 3 4 Belirsiz Alacak Davasına Konu Olması 56 Katılma Alacağı Miktarının Belirlenmesi 56 4 1 Artık Değerin Hesaplanması 57 İçindekiler 9 4 1 1 Artık Değer Hesabında Aktifler 59 4 1 1 1 Edinilmiş Mallar 59 4 1 1 2 Eklenecek Değerler 74 4 1 1 3 Edinilmiş Mal Lehine Denkleştirme Miktarı 83 4 1 1 4 Değer Artış Payı Alacağı 90 4 1 2 Artık Değer Hesabında Pasifler 97 4 1 2 1 Edinilmiş Malların Borçları 97 4 1 2 2 Kişisel Mal Lehine Denkleştirme Miktarı 99 4 1 2 3 Değer Artış Payı Borcu 103 4 2 Artık Değere Katılma 105 4 2 1 Kanuna Göre Artık Değere Katılma 105 4 2 2 Sözleşmeye Göre Artık Değere Katılma 106 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KATILMA ALACAĞININ TARAFLARI VE HÜKÜMLERİ Katılma Alacağının Tarafları 109 1 1 Katılma Alacağının Alacaklısı 109 1 2 Katılma Alacağının Borçlusu 111 1 2 1 Eş veya Ölen Eşin Mirasçıları 111 1 2 2 Eklenecek Değerlerden Faydalanan Üçüncü Kişi 113 Katılma Alacaklarının Takas Edilmesi 117 Katılma Alacağının Ödenmesi 120 3 1 Katılma Alacağının Aynen veya Nakden Ödenmesi 120 3 1 1 Katılma Alacağı Borçlusunun Nakden veya Aynen Ödeme Yapabilmesi 121 3 1 2 Katılma Alacağı Alacaklısı Tarafından Aynen Ödeme Talep Edilebilmesi 123 3 1 2 1 Ev Eşyası ve veya Aile Konutu Üzerinde Ayni Hak Talep Edilmesi 124 İçindekiler 10 3 1 2 2 Paylı Mülkiyete Konu Malvarlığında Üstün Yarar Gereği Ayni Hak Talep Edilmesi 129 3 2 Katılma Alacağının Muacceliyeti ve Alacağa Faiz Yürütülmesi 130 3 3 Katılma Alacağının Ertelenmesi 132 3 4 Katılma Alacaklısına Güvence Verilmesi 134 Katılma Alacağından Feragat Edilmesi 135 Katılma Alacağının Hakim Kararıyla Azaltılması veya Ortadan Kaldırılması 138 Katılma Alacağında Zamanaşımı 142 6 1 Katılma Alacağında Zamanaşımı Süresi 142 6 2 Katılma Alacağında Zamanaşımı Süresinin Başlangıcı 145 Katılma Alacağının Talebine İlişkin Usul Hükümleri 147 SONUÇ 151 KAYNAKLAR 155

ÖZET 5İÇİNDEKİLER 7KISALTMALAR 11GİRİŞ 13BİRİNCİ BÖLÜMEDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA REJİMİ HAKKINDAGENEL BİLGİLERGenel Olarak Mal Rejimi Kavramı ve Türk HukukundaYasal Mal Rejimi 17Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Uygulanması 192 1 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Başlangıcı 202 2 Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Sona Ermesi 212 2 1 TMK m 225 Hükmünde Sayılan Haller 212 2 2 Diğer Haller 23Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Tasfiye Türleri 253 1 Tasfiyenin Anlaşma Yoluyla Yapılması 253 2 Tasfiyenin Tasfiye Davası Yoluyla Yapılması 26Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Mal Grupları 284 1 Edinilmiş Mallar 314 2 Kişisel Mallar 314 2 1 Kanuna Göre Kişisel Mallar 324 2 1 1 Eşlerden Birinin Yalnız Kişisel KullanımınaYarayan Eşya 324 2 1 2 Mal Rejiminin Başlangıcında Eşlerden BirineAit Bulunan Malvarlığı Değerleri 344 2 1 3 Bir Eşin Sonradan Miras Yoluyla Elde EttiğiMalvarlığı Değerleri 36İçindekiler84 2 1 4 Bir Eşin Karşılıksız Kazanma Yoluyla EldeEttiği Malvarlığı Değerleri 374 2 1 5 Manevi Tazminat Alacakları 404 2 1 6 Kişisel Mallar Yerine Geçen Değerler 404 2 2 Sözleşmeye Göre Kişisel Mallar 414 2 2 1 Bir Mesleğin İcrası veya İşletmenin FaaliyetiSebebiyle Doğan Malvarlığı Değerleri 414 2 2 2 Kişisel Malların Gelirleri 42Malvarlığı Unsurlarının Değerinin Belirlenmesi 435 1 Sürüm Değeri 435 2 Gelir Değeri 465 2 1 Gelir Değerinin Esas Alınmasının Koşulları 475 2 2 Özel Haller 485 3 Malvarlığı Unsurlarının Değerinin Belirlenme Anı 49İKİNCİ BÖLÜMKATILMA ALACAĞININ TANIMI HUKUKİ NİTELİĞİ ÖZELLİKLERİ VE MİKTARININ BELİRLENMESİKatılma Alacağının Tanımı 51Katılma Alacağının Hukuki Niteliği 52Katılma Alacağının Özellikleri 533 1 Yasal Mal Rejimine Özgü Olması 533 2 Eşlerin Çalışmasının veya Katkısının ÖnemininOlmaması 543 3 Katılma Alacağının Edinilmiş Malların ToplamDeğerine Yönelik Olması 543 4 Belirsiz Alacak Davasına Konu Olması 56Katılma Alacağı Miktarının Belirlenmesi 564 1 Artık Değerin Hesaplanması 57İçindekiler94 1 1 Artık Değer Hesabında Aktifler 594 1 1 1 Edinilmiş Mallar 594 1 1 2 Eklenecek Değerler 744 1 1 3 Edinilmiş Mal Lehine Denkleştirme Miktarı 834 1 1 4 Değer Artış Payı Alacağı 904 1 2 Artık Değer Hesabında Pasifler 974 1 2 1 Edinilmiş Malların Borçları 974 1 2 2 Kişisel Mal Lehine Denkleştirme Miktarı 994 1 2 3 Değer Artış Payı Borcu 1034 2 Artık Değere Katılma 1054 2 1 Kanuna Göre Artık Değere Katılma 1054 2 2 Sözleşmeye Göre Artık Değere Katılma 106ÜÇÜNCÜ BÖLÜMKATILMA ALACAĞININ TARAFLARI VE HÜKÜMLERİKatılma Alacağının Tarafları 1091 1 Katılma Alacağının Alacaklısı 1091 2 Katılma Alacağının Borçlusu 1111 2 1 Eş veya Ölen Eşin Mirasçıları 1111 2 2 Eklenecek Değerlerden Faydalanan Üçüncü Kişi 113Katılma Alacaklarının Takas Edilmesi 117Katılma Alacağının Ödenmesi 1203 1 Katılma Alacağının Aynen veya Nakden Ödenmesi 1203 1 1 Katılma Alacağı Borçlusunun Nakden veya AynenÖdeme Yapabilmesi 1213 1 2 Katılma Alacağı Alacaklısı Tarafından AynenÖdeme Talep Edilebilmesi 1233 1 2 1 Ev Eşyası ve veya Aile Konutu Üzerinde AyniHak Talep Edilmesi 124İçindekiler103 1 2 2 Paylı Mülkiyete Konu Malvarlığında ÜstünYarar Gereği Ayni Hak Talep Edilmesi 1293 2 Katılma Alacağının Muacceliyeti ve Alacağa FaizYürütülmesi 1303 3 Katılma Alacağının Ertelenmesi 1323 4 Katılma Alacaklısına Güvence Verilmesi 134Katılma Alacağından Feragat Edilmesi 135Katılma Alacağının Hakim Kararıyla Azaltılması veyaOrtadan Kaldırılması 138Katılma Alacağında Zamanaşımı 1426 1 Katılma Alacağında Zamanaşımı Süresi 1426 2 Katılma Alacağında Zamanaşımı Süresinin Başlangıcı 145Katılma Alacağının Talebine İlişkin Usul Hükümleri 147SONUÇ 151KAYNAKLAR 155

Edinilmiş mallara katılma rejimi İsviçre hukukundan büyük oranda aynen alınarak 1 Ocak 2002 yürürlük tarihli 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir Edinilmiş mallara katılma rejimine özgü bir alacak olan katılma alacağı mal rejiminin sona ermesi sonucu doğan eşe veya mirasçılara diğer eşe ait artık değerin kural olarak yarısı üzerinde hak sahibi olma imkânı veren kanundan doğan bir alacaktır Ancak Türk toplumuna özgü koşullar özellikle aile ve toplum yapısının İsviçre toplumundan farklı olması ve usul kuralları nedeniyle yasal mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağının belirlenmesi Yargıtay uygulamasında kanuna uygun şekilde yapılmamaktadır Bu nedenle Yargıtay uygulaması ve doktrinde yer alan görüşler dikkate alınarak Türk toplum yapısına uygun yeni bir yasal düzenleme yapılması ve kanun hükümleri ile uygulama arasındaki farklılıkların giderilmesi gerekmektedir Bu çalışmamızın amacı yasal mal rejimine özgü bir alacak olan katılma alacağını bütün yönleriyle güncel yargı kararları ışığında hükümleri ve sonuçlarını kanun doktrin ve yargı kararları ışığında ortaya koymaktır Bu kapsamda çalışmamızın birinci bölümünde mal rejimi Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye türleri mal grupları ile malvarlığı unsurlarının değerinin belirlenmesi açıklanmıştır İkinci bölümde katılma alacağının tanımı hukuki niteliği özellikleri ve miktarının belirlenmesi izah edilmiştir Son bölümde ise katılma alacağının tarafları katılma alacaklarının takas edilmesi ödenmesi katılma alacağından feragat edilmesi hakim kararıyla azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılması zamanaşımı ve katılma alacağının talebine ilişkin usul hükümleri incelenmiştir Çalışmamızda doktrin çalışmaları ve yargı kararlarından faydalanılmıştır

Edinilmiş mallara katılma rejimi İsviçre hukukundan büyük oranda aynen alınarak 1 Ocak 2002 yürürlük tarihli 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir Edinilmiş mallara katılma rejimine özgü bir alacak olan katılma alacağı mal rejiminin sona ermesi sonucu doğan eşe veya mirasçılara diğer eşe ait artık değerin kural olarak yarısı üzerinde hak sahibi olma imkânı veren kanundan doğan bir alacaktır Ancak Türk toplumuna özgü koşullar özellikle aile ve toplum yapısının İsviçre toplumundan farklı olması ve usul kuralları nedeniyle yasal mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağının belirlenmesi Yargıtay uygulamasında kanuna uygun şekilde yapılmamaktadır Bu nedenle Yargıtay uygulaması ve doktrinde yer alan görüşler dikkate alınarak Türk toplum yapısına uygun yeni bir yasal düzenleme yapılması ve kanun hükümleri ile uygulama arasındaki farklılıkların giderilmesi gerekmektedir Bu çalışmamızın amacı yasal mal rejimine özgü bir alacak olan katılma alacağını bütün yönleriyle güncel yargı kararları ışığında hükümleri ve sonuçlarını kanun doktrin ve yargı kararları ışığında ortaya koymaktır Bu kapsamda çalışmamızın birinci bölümünde mal rejimi Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye türleri mal grupları ile malvarlığı unsurlarının değerinin belirlenmesi açıklanmıştır İkinci bölümde katılma alacağının tanımı hukuki niteliği özellikleri ve miktarının belirlenmesi izah edilmiştir Son bölümde ise katılma alacağının tarafları katılma alacaklarının takas edilmesi ödenmesi katılma alacağından feragat edilmesi hakim kararıyla azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılması zamanaşımı ve katılma alacağının talebine ilişkin usul hükümleri incelenmiştir Çalışmamızda doktrin çalışmaları ve yargı kararlarından faydalanılmıştır